Jump to content

Wp/mag/जनसङ्ख्या अनुसार भारतके राज्य आउ केन्द्रशासितप्रदेशके सूची

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
Wp > mag > जनसङ्ख्या अनुसार भारतके राज्य आउ केन्द्रशासितप्रदेशके सूची

भारत 28 राज्य आउ 8 केन्द्रशासितप्रदेशके एगो सङ्घ हे ।[1] बरिस 2019 मे लगभग 1.15 अरबके जनसङ्ख्या साथे भारत बिश्वके दोसरा सर्वाधिक जनसङ्ख्या वाला देस हे । भारत भिजुन बिश्वके कुल भूक्षेत्रके 2.4% भाग हे, किन्तु ई बिश्वके 17% जनसङ्ख्याके निवास स्थान हे ।[2] गङ्गाके मैदानी क्षेत्र बिश्वके सबसे विशाल उपजाऊ फैलावमे से एक हे आउ ई बिश्वके सबसे सघन बसल क्षेत्रमे से एक हे । दक्कनके पठारके पूरुबी आउ पच्छिया तटीयक्षेत्रो बिश्वके सबसे सघन क्षेत्रमे हे । पच्छिमी राजस्थानमे स्थित थार मरुस्थल बिश्वके सबसे सघन मरुस्थलमे से एक हे । उत्तर आउ उत्तरपूरुब दन्ने हिमालय पर्वत श्रृङ्खलामे बसल राज्यमे कनकन शुष्क मरुस्थल आउ उपजाऊ घाटीसभ हे । कठिन संरचनाके कारण ईसभ राज्यमे देसके अन्य भागके तुलनामे जनसङ्ख्या घनत्व कम हे ।[3]

भारतके जनगणना

[edit | edit source]

ब्रिटिश भारतमे प्रथम जनगणना 1872 मे कैल गेलहल । 1947 मे स्वतन्त्रताके बाद 1951 से जनगणना प्रति दस वर्षके अन्तराल पर कैल जाहे ।[4] गृहमन्त्रालयके अधीन रजिस्ट्रार जनरल आउ जनगणना आयुक्त द्वारा जनगणना कैल जाहे ।[5]

जनगणनाके नवीनतम आँकड़ा वर्ष 2001 के जनगणनाके हे ।[6] 1991–2001 के दशक खन्नि भारतके जनसङ्ख्या बृद्धि दर कम होके 2.14% से 1.93% हो गेलै ।[7][8] दशकीय जनगणना अनुसार सर्वाधिक वृद्धि दर 64.53% नागालेण्डमे दर्ज कैल गेलै । एकरा बाद हे राष्ट्रिय राजधानीक्षेत्र दिल्ली (47.02%), चण्डीगढ़ (40.28) आउ सिक्किम (33.06) । केरलके बृद्धि दर सबसे कम 9.43% रहलै ।[9]

भारतमे कुल बसासित गामके सङ्ख्या हे 5,93,731 आउ कुल जनसङ्ख्याके 72.2 प्रतिशत भाग एहीसभ ग्रामीणक्षेत्रमे निवास करहे ।[10] एकरामे से 1,45,000 गाममे जनसङ्ख्या आकार 500–999 व्यक्तिके हे; 1,30,000 गाममे जनसङ्ख्या आकार 1000–1999 हे आउ 1,28,000 गाममे 200–499 । 3,961 गाम ऐसन हे जेकर जनसङ्ख्या 10,000 या अधिक हे । भारतके 27.8 प्रतिशत जनसङ्ख्या 5,100 से अधिक कस्ब आउ लगभग 380 नगरीयक्षेत्रमे रहहे ।[11] 1991-2001 के दशक खन्नि प्रमुख महानगर दन्ने भेल पलायनके चलते महानगरीय जनसङ्ख्यामे बड्डी बृद्धि भेल हे ।[12][13] पिछला एक दशक खन्नि प्रवासीके निवल अन्तिम निवासके आधार पर महाराष्ट्रमे सर्वाधिक अप्रवासन भेल (23 लाख), फेर राष्ट्रिय राजधानीक्षेत्र दिल्ली (17 लाख), गुजरात (6.8 लाख) आउ हरियाणा (6.7 लाख) । उत्तरप्रदेस (−26 लाख) आउ बिहार (−17 लाख) मे सर्वाधिक अन्तर्राज्यीय उत्प्रवास भेल । पाँच राज्य उत्तरप्रदेस, महाराष्ट्र, बिहार, पच्छिमबङ्गाल आउ आन्ध्रप्रदेसमे मिलाके भारतके लगभग आधा (48.84 प्रतिशत) जनसङ्ख्या निवास करहे ।[14] यद्यपि लिङ्गानुपातके राष्ट्रिय औसत 1991 मे 927 से बढ़कर 2001 मे 933 भेलै,[15] किन्तु 2001 के जनगणना ई दर्शावहे कि बाल लिङ्गानुपात (0-6 वर्षके आयुवर्गमे प्रति हजार पुरुष पर स्त्रीके सङ्ख्या) मे तीव्र गिरावट दर्ज कैल गेलै हे ।[16] देसके उन्नत राज्य जैसे हरियाणा, पञ्जाब, हिमाचलप्रदेस आउ गुजरातमे बाल लिङ्गानुपातमे तीव्र गिरावट दर्ज कैल गेलै हे । राष्ट्रिय बाल लिङ्गानुपात 1991 के 945 से गिरके 2001 मे 927 रह गेलैहे ।[17]

जनसङ्ख्यानुसार भारतके राज्य आउ केन्द्रशासितप्रदेश

[edit | edit source]

भारतके कुल भौगोलिक क्षेत्रफल 32,87,240 वर्ग किमी हे । जनसङ्ख्या घनत्व निकटतम पूर्णाङ्कला पूर्णित हे ।

2011 के जनगणना अनुसार, भारतके कुल जनसङ्ख्या [18]1,21,01,93,422 है।

स्थान राज्य वा केन्द्रशासितप्रदेश जनसङ्ख्या (2011 जनगणना)[19]
(कुल जनसङ्ख्याके %)[20]
निकटतम तुलनीय देस (जनसङ्ख्या)[21] %दशकीय बृद्धि (2001–2011) ग्रामीण जनसङ्ख्या[22]
(%)
नगरीय जनसङ्ख्या[22]
(%)
क्षेत्रफल[23] घनत्व लिङ्गानुपात
01 उत्तरप्रदेस 199,581,477
(16.49%)
Template:Wp/mag/BRA 20.1% 155,111,022
(77.72%)
44,470,455
(22.28%)
240,928 किमी2 (93,023 वर्ग मील) 828/किमी2 (2,140/मील2) 908
02 महाराष्ट्र 112,372,972
(9.28%)
Template:Wp/mag/MEX 16.0% 61,545,441
(54.77%)
50,827,531
(45.23%)
307,713 किमी2 (118,809 वर्ग मील) 365/किमी2 (950/मील2) 946
03 बिहार 103,804,637
(8.58%)
Template:Wp/mag/देश आँकड़ा फिलिपीन्स  25.1% 92,075,028
(88.70%)
11,729,609
(11.30%)
94,163 किमी2 (36,357 वर्ग मील) 1,102/किमी2 (2,850/मील2) 916
04 पच्छिमबङ्गाल 91,347,736
(7.55%)
Template:Wp/mag/VNM 13.9% 62,213,676
(68.11%)
29,134,060
(31.89%)
88,752 किमी2 (34,267 वर्ग मील) 1,029/किमी2 (2,670/मील2) 947
05 मध्यप्रदेस 72,597,565
(6.00%)
Template:Wp/mag/TUR 20.3% 52,537,899
(72.37%)
20,059,666
(27.63%)
308,245 किमी2 (119,014 वर्ग मील) 236/किमी2 (610/मील2) 930
06 तमिल्नाडु 72,138,958
(5.96%)
Template:Wp/mag/TUR 15.6% 37,189,229
(51.55%)
34,949,729
(48.45%)
130,058 किमी2 (50,216 वर्ग मील) 555/किमी2 (1,440/मील2) 995
07 राजस्थान 68,621,012
(5.67%)
Template:Wp/mag/THA 21.4% 51,540,236
(75.11%)
17,080,776
(24.89%)
342,239 किमी2 (132,139 वर्ग मील) 201/किमी2 (520/मील2) 926
08 कर्नाटक 61,130,704
(5.05%)
Template:Wp/mag/ITA 15.7% 37,552,529
(61.43%)
23,578,175
(38.57%)
191,791 किमी2 (74,051 वर्ग मील) 319/किमी2 (830/मील2) 968
09 गुजरात 60,383,628
(5.00%)
Template:Wp/mag/ITA 19.2% 34,670,817
(57.42%)
25,712,811
(42.58%)
196,024 किमी2 (75,685 वर्ग मील) 308/किमी2 (800/मील2) 918
10 आन्ध्रप्रदेस 49,386,799
 (4.08%)
Template:Wp/mag/KOR 160,205 किमी2 (61,855 वर्ग मील)
11 ओड़िसा 41,947,358
(3.47%)
Template:Wp/mag/ARG 14.0% 34,951,234
(83.32%)
6,996,124
(16.68%)
155,707 किमी2 (60,119 वर्ग मील) 269/किमी2 (700/मील2) 978
12 तेलङ्गाना 35,286,757
(2.97%)
Template:Wp/mag/देश आँकड़ा कनाडा  17.87% 21,585,313
(61.33%)
13,608,665
(38.66%)
114,840 किमी2 (44,340 वर्ग मील) 307/किमी2 (800/मील2) 988
13 केरल 33,387,677
(2.76%)
Template:Wp/mag/MAR 4.9% 17,445,506
(52.28%)
15,932,171
(47.72%)
38,863 किमी2 (15,005 वर्ग मील) 859/किमी2 (2,220/मील2) 1,084
14 झारखण्ड 32,988,134
(2.72%)
Template:Wp/mag/IRQ 22.3% 25,036,946
(75.95%)
7,929,292
(24.05%)
79,714 किमी2 (30,778 वर्ग मील) 414/किमी2 (1,070/मील2) 947
15 असम 31,169,272
(2.58%)
Template:Wp/mag/PER 16.9% 26,780,526
(85.92%)
4,388,756
(14.08%)
78,438 किमी2 (30,285 वर्ग मील) 397/किमी2 (1,030/मील2) 954
16 पञ्जाब 27,704,236
(2.30%)
Template:Wp/mag/VEN 13.7% 17,316,800
(62.51%)
10,387,436
(37.49%)
50,362 किमी2 (19,445 वर्ग मील) 550/किमी2 (1,400/मील2) 893
17 छत्तीसगढ़ 25,540,196
(2.11%)
Template:Wp/mag/GHA 22.6% 19,603,658
(76.76%)
5,936,538
(23.24%)
135,191 किमी2 (52,198 वर्ग मील) 189/किमी2 (490/मील2) 991
18 हरियाणा 25,353,081
(2.09%)
Template:Wp/mag/GHA 19.9% 16,531,493
(75.75%)
8,821,588
(24.25%)
44,212 किमी2 (17,070 वर्ग मील) 573/किमी2 (1,480/मील2) 877
19 जम्मू आउ कश्मीर 12,548,926
(1.04%)
 क्यूबा 23.7% 9,134,820
(72.79%)
3,414,106
(27.21%)
222,236 किमी2 (85,806 वर्ग मील) 56/किमी2 (150/मील2) 883
20 उत्तराखण्ड 10,116,752
(0.84%)
Template:Wp/mag/GIN 19.2% 7,025,583
(69.45%)
3,091,169
(30.55%)
53,483 किमी2 (20,650 वर्ग मील) 189/किमी2 (490/मील2) 963
21 हिमाचलप्रदेश 6,856,509
(0.57%)
Template:Wp/mag/HKG 12.8% 6,167,805
(89.96%)
688,704
(10.04%)
55,673 किमी2 (21,495 वर्ग मील) 123/किमी2 (320/मील2) 974
22 त्रिपुरा 3,671,032
(0.30%)
Template:Wp/mag/COG 14.7% 2,710,051
(73.82%)
960,981
(26.18%)
10,486 किमी2 (4,049 वर्ग मील) 350/किमी2 (910/मील2) 961
23 मेघालय 2,964,007
(0.24%)
Template:Wp/mag/MNG 27.8% 2,368,971
(79.92%)
595,036
(20.08%)
22,429 किमी2 (8,660 वर्ग मील) 132/किमी2 (340/मील2) 986
24 मणिपुरβ 2,721,756
(0.22%)
Template:Wp/mag/JAM 18.7% 1,899,624
(79.79%)
822,132
(20.21%)
22,327 किमी2 (8,621 वर्ग मील) 122/किमी2 (320/मील2) 987
25 नागालेण्ड 1,980,602
(0.16%)
Template:Wp/mag/LVA -0.5% 1,406,861
(71.03%)
573,741
(28.97%)
16,579 किमी2 (6,401 वर्ग मील) 119/किमी2 (310/मील2) 931
26 गोआ 1,457,723
(0.12%)
Template:Wp/mag/GNB 8.2% 551,414
(37.83%)
906,309
(62.17%)
3,702 किमी2 (1,429 वर्ग मील) 394/किमी2 (1,020/मील2) 968
27 अरुणाचलप्रदेश 1,382,611
(0.11%)
Template:Wp/mag/SWZ 25.9% 1,069,165
(77.33%)
313,446
(22.67%)
83,743 किमी2 (32,333 वर्ग मील) 17/किमी2 (44/मील2) 920
28 मिजोरम 1,091,014
(0.09%)
Template:Wp/mag/TLS 22.8% 529,037
(48.49%)
561,997
(51.51%)
21,081 किमी2 (8,139 वर्ग मील) 52/किमी2 (130/मील2) 975
29 सिक्किम 607,688
(0.05%)
Template:Wp/mag/MAC 12.4% 455,962
(75.03%)
151,726
(24.97%)
7,096 किमी2 (2,740 वर्ग मील) 86/किमी2 (220/मील2) 889
NCT दिल्ली 16,753,235
(1.38%)
Template:Wp/mag/CHL 21% 419,319
(02.50%)
16,333,916
(97.50%)
1,484 किमी2 (573 वर्ग मील) 11,297/किमी2 (29,260/मील2) 866
के॰प्र॰ क्षेत्र1 पुदुच्चेरी 1,244,464
(0.10%)
Template:Wp/mag/MUS 27.7% 394,341
(31.69%)
850,123
(68.31%)
479 किमी2 (185 वर्ग मील) 2,598/किमी2 (6,730/मील2) 1,038
के॰प्र॰ क्षेत्र2 चण्डीगढ़ 1,054,686
(0.09%)
Template:Wp/mag/EST 17.1% 29,004
(02.75%)
1,025,682
(97.25%)
114 किमी2 (44 वर्ग मील) 9,252/किमी2 (23,960/मील2) 818
के॰प्र॰ क्षेत्र3 अण्डमान आउ निकोबार द्वीपसमूह 379,944
(0.03%)
Template:Wp/mag/LUX 6.7% 244,411
(64.33%)
135,533
(35.67%)
8,249 किमी2 (3,185 वर्ग मील) 46/किमी2 (120/मील2) 878
के॰प्र॰ क्षेत्र4 दादर आउ नागर हवेली 342,853
(0.03%)
 बहामास 55.5% 183,024
(53.38%)
159,829
(46.62%)
491 किमी2 (190 वर्ग मील) 698/किमी2 (1,810/मील2) 775
के॰प्र॰ क्षेत्र5 दमन आउ दीव 242,911
(0.02%)
Template:Wp/mag/देस आँकड़ा वनुआटु 53.5% 60,331
(24.84%)
182,580
(75.16%)
112 किमी2 (43 वर्ग मील) 2,169/किमी2 (5,620/मील2) 618
के॰प्र॰ क्षेत्र6 लक्षद्वीप 64,429
(0.01%)
 डोमिनिका 6.2% 14,121
(21.92%)
50,308
(78.08%)
32 किमी2 (12 वर्ग मील) 2,013/किमी2 (5,210/मील2) 946
कुल भारत 1,210,193,422
(100%)
 चीन 17.64% 833,087,662
(68.84%)
377,105,760
(31.16%)
3,287,240 किमी2 (1,269,210 वर्ग मील) 382/किमी2 (990/मील2) 943

इहो देखी

[edit | edit source]

सन्दर्भ

[edit | edit source]
  1. "राज्य और केन्द्र शासित प्रदेश". भारत सरकार (2001). भारत की जनगणना. मूलसे 27 फरवरी 2009 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 27-05-2009. |accessdate= में तिथि प्राचल का मान जाँची (सहायता)
  2. "क्षेत्रफल और जनसंख्या". भारतसरकार (2001). भारतके जनगणना. मूलसे 5 मई 2009 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 27-05-2009. |accessdate= में तिथि प्राचल का मान जाँची (सहायता)
  3. "भारत - आम रूपरेखा, भूमि उपयोग वर्गीकरण और भुउमि उपयोग प्रतिमान" (PDF). राष्ट्रिय इन्फोर्मेटिक्स केन्द्र (एन॰आई॰सी). पर्यावरण एवं वन मन्त्रालय. मूल (PDF) से 14 मई 2006 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 27-05-2009. |accessdate= में तिथि प्राचल का मान जाँची (सहायता)
  4. "Census Organisation of India". भारतसरकार (२००१). भारतके जनगणना. मूलसे 1 दिसम्बर 2008 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 29-5-2009. |accessdate= में तिथि प्राचल का मान जाँची (सहायता)
  5. "Brief history of census". भारतसरकार (2001). भारतके जनगणना. मूलसे 13 नवम्बर 2013 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 26 अक्टूबर 2008.
  6. "National Summary Data Page". Government of India (2001). Census of India. मूलसे 18 दिसम्बर 2008 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 4 दिसंबर 2008. |accessdate= में तिथि प्राचल का मान जाँची (सहायता)
  7. "Population and its growth, भारत : 1901-2001" (PDF). Government of India (2001). Census of India (2001). प॰ 4. मूलसे 2 जनवरी 2014 के पुरालेखित (PDF). अभिगमन तिथि 12 दिसम्बर 2008.
  8. "In Conclusion". भारतसरकार (2001). भारतके जनगणना. मूलसे 18 नवम्बर 2008 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 26 अक्टूबर 2008.
  9. "Demographic background population". राष्ट्रिय सूचना-विज्ञान केन्द्र (NIC). मूलसे 5 जून 2009 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 12 दिसम्बर 2008.
  10. "Number of villages". Government of India (2001). Census of India. मूलसे 15 मई 2009 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 4 दिसम्बर 2008.
  11. "Urban Agglomerations (UAs) & towns". Government of India (2001). Census of India. मूलसे 13 नवम्बर 2013 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 4 दिसम्बर 2008.
  12. "Migration rate to city will dip". Times of India. 13 Sep 2008. मूलसे 11 जनवरी 2009 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 8 दिसम्बर 2008.
  13. "Develop towns to stop migration to urban areas: economist". Hindu. Dec 03, 2005. मूलसे 5 नवम्बर 2013 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 8 दिसम्बर 2008. |date= में तिथि प्राचल का मान जाँची (सहायता)
  14. "Migration". Government of India (2001). Census of India. मूलसे 13 नवम्बर 2013 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 26 अक्टूबर 2008.
  15. "Gender Composition". Government of India (2001). Census of India. मूलसे 3 अक्तूबर 2008 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 26 अक्टूबर 2008.
  16. "India's female freefall". staff and wire reports. CNN. जून 19, 2001. मूलसे 7 सितम्बर 2008 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 13 नवम्बर 2008.
  17. "Study on Sex Ratio". Census 1991 & 2001, O/O Registrar General of India and Ministry of Health and Family Welfare. Press Information Bureau. अप्रैल 16, 2008. मूलसे 21 अगस्त 2009 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 15 दिसम्बर 2008.
  18. "Bharat ki jansankhya kitni hai - भारत की जनसंख्या सभी धर्मों सहित। 2011". मूल से 29 जुलाई 2024 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 30 जुलाई 2024.
  19. "List of states with Population, Sex Ratio and Literacy Census 2011". 2011 Census of India. मूल से 14 फ़रवरी 2014 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि Template:Wp/mag/Date. |accessdate=, |archive-date= में तिथि प्राचल का मान जाँची (सहायता)
  20. "Ranking of States and Union territories by population size : 1991 and 2001" (PDF). Government of India (2001). Census of India. पप॰ 5–6. मूलसे 2 जनवरी 2014 के पुरालेखित (PDF). अभिगमन तिथि 12 दिसम्बर 2008.
  21. "Comparing Indian states and territories with countries: An Indian summary". The Economist. मूलसे 10 फ़रवरी 2014 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि Template:Wp/mag/Date. |accessdate=, |archive-date= में तिथि प्राचल का मान जाँची (सहायता)
  22. 1 2 "Provisional Population Totals". Government of India (2011). Census of India. मूलसे 13 नवंबर 2013 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 23 जुलाई 2011. |archive-date= में तिथि प्राचल का मान जाँची (सहायता)
  23. "Area of India/state/district". Government of India (2001). Census of India. अभिगमन तिथि 27 अक्टूबर 2008.