Jump to content

Wp/mag/छत्तीसगढ़

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
Wp > mag > छत्तीसगढ़
छत्तीसगढ़
छत्तीसगढ़
राज्य
प्रतीक
राष्ट्रगान: "अर्पा पैरीके धार"[1][2]
(अरपा आउ पैरीके धारा))
भारतमे छत्तीसगढ़के स्थानके अवस्थिति
भारतमे छत्तीसगढ़के स्थान
निर्देशाङ्क (छत्तीसगढ़): 21°15′N 81°36′E / 21.25°N 81.60°E / 21.25; 81.60
देश भारत
गठन1 नवम्बर 2000†
राजधानीरायपुर
सबसे बड़ नगररायपुर
मण्डल३३ मण्डल (छत्तीसगढ़के मण्डल)
सरकार
 • अङ्गछत्तीसगढ़ सरकार
 • राज्यपालरामेन डेका
 • मुख्यमन्त्रीविष्णु देव साय (भाजपा)
 • विधानमण्डलएकसदनीय (९०+१ सीट)
 • संसदीय क्षेत्र
 • उच्चन्यायालयछत्तीसगढ़ उच्चन्यायालय, बिलासपुर
क्षेत्रफल
 • कुल135,192 किमी2 (52,198 वर्ग मील)
 • क्रम९मा
जनसङ्ख्या
 (2020)[4]
 • कुल२,९४,३६,२३३
 • क्रम१७मा
 • घनत्व217.737/किमी2 (563.935/मील2 )
भाषा
 • राजभाषाछत्तीसगढ़ी आउ हिंदी
 • क्षेत्रीयछत्तीसगढ़ी, गोण्डी आउ हिंदी
समयमण्डलयुटिसि+05:30 (भारतीय मानक समय)
आइएसओ ३१६६ सङ्केतIN-CT
मानव विकास सूचकाङ्कबृद्धि 0.613 (medium)
माविसू रैङ्क३१मा (2017)
साक्षरता७७.३% (2017) [5]
जालस्थलcgstate.gov.in

छत्तीसगढ़ भारतके एगो राज्य हे । एकर गठन १ नवम्बर २००० के होलैहल आउ ई भारतके २६मा राज्य है । पहिले ई मध्यप्रदेशके अन्तर्गत हलै । डॉ॰ हीरालालके मतानुसार छत्तीसगढ़ 'चेदीशगढ़' के अपभ्रंस हो सकहै । कहलाम हैकि कौनो समय ई क्षेत्रमे ३६ गढ़ हलै, एहिसे एकर नाम छत्तीसगढ़ पड़लै । किन्तु गढ़के सङ्ख्यामे बृद्धि हो जाहुँपर नाममे कौनो परिवर्तन न होलै, छत्तीसगढ़ भारतके ऐसन राज्य है जेकरा 'महतारी' (माता) के दर्जा देल गेलीहे ।[6] भारतमे दु क्षेत्र ऐसन है जेकर नाम बिशेस कारणसे बदल गेलै - एगो त 'मगध' जे बौद्ध विहारके अधिकताके चलते "बिहार" बन गेलै आउ दुसरा 'दक्खिन कौसल' जे छत्तीसगढ़के अपनेमे समाहित रखेके चलते "छत्तीसगढ़" बनगेलै । किन्तु ई दुनहीँ क्षेत्र अत्यन्त प्राचीनेकालसे भारतके गौरवान्वित करैत रहलैहे । "छत्तीसगढ़" त वैदिक आउ पौराणिक कालेसे विभिन्न संस्कृतिके विकासके केन्द्र रहलैहे । हियाँके प्राचीन मन्दिर त आउ उनखर भग्नावशेष इङ्गित करहैकि हियाँपर वैष्णव, शैव, शाक्त, बौद्ध संस्कृतिके विभिन्न कालमे प्रभाव रहलैहे । एक संसाधन सम्पन्न राज्य, ई देसला बिजली आउ इस्पातके एगो स्रोत है, जेकर उत्पादन कुल स्टीलके १५% है ।[7] छत्तीसगढ़ भारतमे सबसे तेजीसे विकसित होवेवाला राज्यमेसे एगो है ।[8] खल्लारी, चण्डी माता मन्दिर हियाँ प्रसिद्ध है ।

नामोत्पत्ति

"छत्तीसगढ़" एक प्राचीन नाम न है, ई नामके प्रचलन १८ शताब्दीके दौरान मराठा कालमे शुरू होलै । प्राचीन कालमे छत्तीसगढ़ "दक्षिण कोशल" के नामसे जानल जा हलै ।  

सब ऐतिहासिक शिलालेख, साहित्यिक आउ विदेशी यात्रीके लेखमे, ई क्षेत्रके दक्षिण कोशल कहल गेलै हे । आधिकारिक दस्तावेज मे "छत्तीसगढ़" के प्रथम प्रयोग १७९५ मे होलै हल । [9]

छत्तीसगढ़ शब्दके व्युत्पत्तिके लेके इतिहासकारमे कौनो एक मत न है । कुछ इतिहासकारके मानना है कि कलचुरी कालमे छत्तीसगढ़ आधिकारिक रूपसे ३६ गढ़मे बँटल हलै, ई गढ़ एक आधिकारिक इकाई हलै, नाकि किला या दुर्ग । इहो "३६ गढ़" के आधार पर छत्तीसगढ़ नाम कि व्युत्पत्ति होलै । (१ गढ़ = ७ बरहो = ८४ ग्राम)

सम्बन्धित लेख

सन्दर्भ

  1. ↑ "Chhattisgarh State Song : अरपा पैरी के धार... बना छत्तीसगढ़ का राजगीत". Nai Dunia. 4 November 2019.
  2. ↑ "Chattisgarh's official song to play after Vande Mataram to mark commencement of assembly session". ANI News.
  3. ↑ "Official site of the Ministry of Statistics and Programme Implementation, India". मूल से 3 December 2013 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 20 July 2013.
  4. ↑ "Projected Population of Indian States" (PDF). मूलसे 16 January 2019 के पुरालेखित (PDF).
  5. ↑ "State of Literacy" (PDF). Census of India. प॰ 114. मूल (PDF) से 7 May 2012 के पुरालेखित.
  6. ↑ "States In India having largest area". www.mapsofindia.com. मूलसे 2 जनवरी 2019 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 2019-01-02.
  7. ↑ "Chhattisgarh State – Power Hub". मूल से 20 November 2010 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 22 July 2011.
  8. ↑ "Chhattisgarh -Steel". मूल से 7 July 2011 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 22 July 2011.
  9. ↑ "Origin of Chhattisgarh". Hindustan Times. 2003-10-16. अभिगमन तिथि 2021-08-11.