Jump to content

Wp/mag/पञ्जाब, भारत

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
Wp > mag > पञ्जाब, भारत
पञ्जाब
ਪੰਜਾਬ
भारतके राज्य

प्रतीक
नामकरण: पञ्ज (अर्थात् पाँच) आउ आब (अर्थात् जल)
भारतमे पञ्जाबके स्थानके अवस्थिति
भारतमे पञ्जाबके स्थान
निर्देशाङ्क (चण्डीगढ़): 30°47′N 75°50′E / 30.79°N 75.84°E / 30.79; 75.84निर्देशाङ्क: 30°47′N 75°50′E / 30.79°N 75.84°E / 30.79; 75.84
देश भारत
गठन१ नवम्बर १९६६
राजधानीचण्डीगढ़
सबसे बड़ नगरलुधियाना
मण्डल23
सरकार
  अङ्गपञ्जाब सरकार
  राज्यपालबनवारीलाल पुरोहित
  मुख्यमन्त्रीभगवन्त मान (AAP)
  विधानमण्डलएकसदनीय
पञ्जाब विधानसभा (११७ सीट)
  संसदीय क्षेत्रलोकसभा (१३ सीट)
राज्यसभा (७ सीट)
  उच्चन्यायालयपञ्जाब आउ हरियाणा उच्चन्यायालय††
क्षेत्रफल
  कुल50,362 किमी2 (19,445 वर्ग मील)
  क्रम१९मा
उच्चतम ऊँचाई
551 मी (1,808 फीट)
न्यूनतम ऊँचाई
150 मी (490 फीट)
जनसङ्ख्या
 (2011)[1]
  कुल२,७७,४३,३३८
  क्रम१६मा
  घनत्व551/किमी2 (1,430/मील2)
जीडीपी (२०२०–२१)
  कुल₹५४.२ खरब
  प्रतिव्यक्ति १,५१,३६७ (US$१,७९०.३९)
समयमण्डलयुटिसि+०५:३० (भारतीय मानक समय)
आइएसओ ३१६६ सङ्केतIN-PB
मानव विकास सूचकाङ्क (२०१९)बृद्धि 0.724 (High)[3] · ९मा
साक्षरता (2011)76.68%
राजभाषापञ्जाबी[4]
जालस्थलpunjab.gov.in
^† हरियाणाके साथे संयुक्त राजधानी।
††पञ्जाब, हरियाणा आउ चण्डीगढ़ला समान राजधानी ।

पञ्जाब (पञ्जाबी : ਪੰਜਾਬ) उत्तर-पच्छिम भारतके एगो राज्य हे जे बृहद्तर पञ्जाब क्षेत्रके एगो भाग हे । एकर दुसरभाग पाकिस्थानमे हे । पञ्जाब क्षेत्रके अन्य भाग (भारतके) हरियाणा आउ हिमाचलप्रदेश राज्यमे हे । एकर पच्छिदन्ने पाकिस्थानी पञ्जाब, उत्तरदन्ने जम्मू आउ कश्मीर, उत्तर-पूरुबदन्ने हिमाचलप्रदेश, दक्खिन आउ दक्खिन-पूरबदन्ने हरियाणा, दक्खिन-पूरबदन्ने केन्द्रशासितप्रदेश चण्डीगढ़ आउ दक्खिन-पश्चिमदन्ने राजस्थान राज्य हे । राज्यके कुल जनसङ्ख्या २,७७,४३,३३६ हे आउ कुल क्षेत्रफल ५०,३६२ वर्ग किलोमीटर हे । केन्द्रशासितप्रदेश चण्डीगढ़ पञ्जाबके राजधानी हे जे हरियाणा राज्योके राजधानी हे । पञ्जाबके प्रमुख नगरमे अमृतसर, लुधियाना, जालन्धर, पटियाला आउ बठिण्डा हे ।

१९४७ भारतके विभाजनके उपरान्त बर्तानवी भारतके पञ्जाब प्रान्तके भारत आउ पाकिस्थानके बीचे विभाजन कैल गेलै हल । फिर पाकिस्थान वाला भागमे बहाावलपुर राज्य जोड़ल गेलै आउ भारतीय पञ्जाबमे पेप्सू राज्यके, जेकरासे एक भारतीय पञ्जाब विशाल क्षेत्र बनल । १९६६ मे भारतीय पञ्जाबके विभाजन फिरसे हो गेलै आउ परिणामके रूपमे हरियाणा आउ विशाल हिमाचलप्रदेश जन्मल आउ पञ्जाबके वर्तमान राज्य बनलै । ई भारतके अकेला राज्य है जन्ने सिख बहुमतमे हथिन ।

युनानी लोग पञ्जाबके आस पास क्षेत्रके पैण्टापोटाम्या नामके साथे जानहलै जे कि पाँच इकट्ठा होवित नदीके अन्दरूनी डेल्टा है । पारसीके पवित्र ग्रन्थ अवैस्टामे उत्तर पश्चिम भारत क्षेत्रके पुरातन हपता हेन्दू व सप्त-सिन्धु (सात नदीके धरती) के साथे जोड़ल जा है । पर पञ्जाब नामकरण अकबरके शासनकालमे होलै आउ एकरामे सतलुजसे दक्षिण कौनो भाग पञ्जाबमे सम्मिलित न हलै । बर्तानवी लोग एकरा "हमनीके प्रशिया" कहके बोलाव हलथिन । ऐतिहासिक रूपसे पञ्जाब युनानी, मध्य एशियाई, अफगानी आउ इरानी सबला भारतीय उपमहाद्वीपके प्रवेश-द्वार रहल है ।

सम्बन्धित लेख

[edit | edit source]

सन्दर्भ

[edit | edit source]
  1. "Area, population, decennial growth rate and density for 2001 and 2011 at a glance for Punjab and the districts: provisional population totals paper 1 of 2011: Punjab". Registrar General & Census Commissioner, India. मूलसे 7 जनवरी 2012 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 26 जनवरी 2012.
  2. "Handbook of Statistics of Indian States" (PDF). Reserve Bank of India. पप॰ 37–42. अभिगमन तिथि 11 February 2022.
  3. "Sub-national HDI - Area Database". Global Data Lab. Institute for Management Research, Radboud University. मूलसे 23 September 2018 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 25 September 2018.
  4. "Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013)" (PDF). Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India. मूल (PDF) से 8 July 2016 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 4 December 2016.