Wp/mag/पञ्जाब, भारत
| पञ्जाब ਪੰਜਾਬ | |
|---|---|
| भारतके राज्य | |
|
ऊपरेसे दक्षिणावर्त: स्वर्ण मन्दिर, फतेह बुर्ज, गोबिन्दगढ़ किला, किला मुबारक, पटियाला, सराय नूरमहल, पञ्जाबी लोकनृत्य - भाङ्गड़ा, जलियाँवाला बाग स्मारक, विभाजन सङ्ग्रहालय | |
| नामकरण: पञ्ज (अर्थात् पाँच) आउ आब (अर्थात् जल) | |
भारतमे पञ्जाबके स्थान | |
| निर्देशाङ्क (चण्डीगढ़): 30°47′N 75°50′E / 30.79°N 75.84°Eनिर्देशाङ्क: 30°47′N 75°50′E / 30.79°N 75.84°E | |
| देश | |
| गठन | १ नवम्बर १९६६ |
| राजधानी | चण्डीगढ़† |
| सबसे बड़ नगर | लुधियाना |
| मण्डल | 23 |
| सरकार | |
| • अङ्ग | पञ्जाब सरकार |
| • राज्यपाल | बनवारीलाल पुरोहित |
| • मुख्यमन्त्री | भगवन्त मान (AAP) |
| • विधानमण्डल | एकसदनीय पञ्जाब विधानसभा (११७ सीट) |
| • संसदीय क्षेत्र | लोकसभा (१३ सीट) राज्यसभा (७ सीट) |
| • उच्चन्यायालय | पञ्जाब आउ हरियाणा उच्चन्यायालय†† |
| क्षेत्रफल | |
| • कुल | 50,362 किमी2 (19,445 वर्ग मील) |
| • क्रम | १९मा |
| उच्चतम ऊँचाई | 551 मी (1,808 फीट) |
| न्यूनतम ऊँचाई | 150 मी (490 फीट) |
| जनसङ्ख्या (2011)[1] | |
| • कुल | २,७७,४३,३३८ |
| • क्रम | १६मा |
| • घनत्व | 551/किमी2 (1,430/मील2) |
| जीडीपी (२०२०–२१) | |
| • कुल | ₹५४.२ खरब |
| • प्रतिव्यक्ति | ₹ १,५१,३६७ (US$१,७९०.३९) |
| समयमण्डल | युटिसि+०५:३० (भारतीय मानक समय) |
| आइएसओ ३१६६ सङ्केत | IN-PB |
| मानव विकास सूचकाङ्क (२०१९) | |
| साक्षरता (2011) | 76.68% |
| राजभाषा | पञ्जाबी[4] |
| जालस्थल | punjab |
| ^†
हरियाणाके साथे संयुक्त राजधानी। ††पञ्जाब, हरियाणा आउ चण्डीगढ़ला समान राजधानी । | |
पञ्जाब (पञ्जाबी : ਪੰਜਾਬ) उत्तर-पच्छिम भारतके एगो राज्य हे जे बृहद्तर पञ्जाब क्षेत्रके एगो भाग हे । एकर दुसरभाग पाकिस्थानमे हे । पञ्जाब क्षेत्रके अन्य भाग (भारतके) हरियाणा आउ हिमाचलप्रदेश राज्यमे हे । एकर पच्छिदन्ने पाकिस्थानी पञ्जाब, उत्तरदन्ने जम्मू आउ कश्मीर, उत्तर-पूरुबदन्ने हिमाचलप्रदेश, दक्खिन आउ दक्खिन-पूरबदन्ने हरियाणा, दक्खिन-पूरबदन्ने केन्द्रशासितप्रदेश चण्डीगढ़ आउ दक्खिन-पश्चिमदन्ने राजस्थान राज्य हे । राज्यके कुल जनसङ्ख्या २,७७,४३,३३६ हे आउ कुल क्षेत्रफल ५०,३६२ वर्ग किलोमीटर हे । केन्द्रशासितप्रदेश चण्डीगढ़ पञ्जाबके राजधानी हे जे हरियाणा राज्योके राजधानी हे । पञ्जाबके प्रमुख नगरमे अमृतसर, लुधियाना, जालन्धर, पटियाला आउ बठिण्डा हे ।
१९४७ भारतके विभाजनके उपरान्त बर्तानवी भारतके पञ्जाब प्रान्तके भारत आउ पाकिस्थानके बीचे विभाजन कैल गेलै हल । फिर पाकिस्थान वाला भागमे बहाावलपुर राज्य जोड़ल गेलै आउ भारतीय पञ्जाबमे पेप्सू राज्यके, जेकरासे एक भारतीय पञ्जाब विशाल क्षेत्र बनल । १९६६ मे भारतीय पञ्जाबके विभाजन फिरसे हो गेलै आउ परिणामके रूपमे हरियाणा आउ विशाल हिमाचलप्रदेश जन्मल आउ पञ्जाबके वर्तमान राज्य बनलै । ई भारतके अकेला राज्य है जन्ने सिख बहुमतमे हथिन ।
युनानी लोग पञ्जाबके आस पास क्षेत्रके पैण्टापोटाम्या नामके साथे जानहलै जे कि पाँच इकट्ठा होवित नदीके अन्दरूनी डेल्टा है । पारसीके पवित्र ग्रन्थ अवैस्टामे उत्तर पश्चिम भारत क्षेत्रके पुरातन हपता हेन्दू व सप्त-सिन्धु (सात नदीके धरती) के साथे जोड़ल जा है । पर पञ्जाब नामकरण अकबरके शासनकालमे होलै आउ एकरामे सतलुजसे दक्षिण कौनो भाग पञ्जाबमे सम्मिलित न हलै । बर्तानवी लोग एकरा "हमनीके प्रशिया" कहके बोलाव हलथिन । ऐतिहासिक रूपसे पञ्जाब युनानी, मध्य एशियाई, अफगानी आउ इरानी सबला भारतीय उपमहाद्वीपके प्रवेश-द्वार रहल है ।
सम्बन्धित लेख
[edit | edit source]सन्दर्भ
[edit | edit source]- ↑ "Area, population, decennial growth rate and density for 2001 and 2011 at a glance for Punjab and the districts: provisional population totals paper 1 of 2011: Punjab". Registrar General & Census Commissioner, India. मूलसे 7 जनवरी 2012 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 26 जनवरी 2012.
- ↑ "Handbook of Statistics of Indian States" (PDF). Reserve Bank of India. पप॰ 37–42. अभिगमन तिथि 11 February 2022.
- ↑ "Sub-national HDI - Area Database". Global Data Lab. Institute for Management Research, Radboud University. मूलसे 23 September 2018 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 25 September 2018.
- ↑ "Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013)" (PDF). Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India. मूल (PDF) से 8 July 2016 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 4 December 2016.
