Wp/mag/चण्डीगढ़
| चण्डीगढ़ चण्डीगढ़ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ | |
|---|---|
| भारतके नगर आउ केन्द्रशासितप्रदेश | |
| चण्डीगढ़ सङ्घ राज्यक्षेत्र | |
| उपनाम: सुन्दर नगर | |
| देश | भारत |
| उद्घाटन | आश्विन शुक्ल प्रतिपदा विक्रम संवत् २०१० (७ अक्टूबर १९५३) |
| नामस्रोत | देवी चण्डी |
| सरकार | |
| • प्रकार | सङ्घ शासन |
| • अङ्ग | भारत सरकार |
| • राष्ट्रपति | द्रौपदी मुर्मू |
| • प्रशासक | बनवारीलाल पुरोहित |
| क्षेत्रफल | |
| • कुल | 114 किमी2 (44 वर्ग मील) |
| उन्नतांश | 321 मी (1,053 फीट) |
| जनसङ्ख्या | |
| • उचित नगर | ९,६१,५८७ |
| • महानगर | १०,२५,६८२ |
| भाषा[3] | |
| समयमण्डल | युटिसि+5:30 (भामास) |
| जालस्थल | www |
चण्डीगढ़ (पञ्जाबी: ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ; हरियाणवी: चण्डीगढ़ ) भारतके एगो केन्द्रशासितप्रदेश हे, जे दू भारतीयराज्य, पञ्जाब आउ हरियाणाके रजधानियो हे । एकर नामके अर्थ हे चण्डीके दुर्ग । ई हिन्दुदेवी दुर्गाके एगो रूप चण्डिका वा चण्डीके एगो मन्दिरके चलते पड़लैहे । ई मन्दिर आझो नगरसे कुछ दूर हरियाणाके पञ्चकुला मण्डलमे स्थित हे ।[4] चण्डीगढ़ राजधानी क्षेत्रमे मोहाली, पञ्चकुला आउ जीरकपुर आवहे, जिनखर २००१ के जनगननाके अनुसार जनसङ्ख्या १ करोड़ १६ लाख हे । भारतके लोकसभामे प्रतिनिधित्व हेतु चण्डीगढ़ला एगो पीठ आवण्टित हे । बर्तमान सत्रहमा लोकसभामे भारतीय जनता पार्टीके श्रीमती किरण खेर हियाँसे सांसद् सदस्य हथिन ।[5] २०२० ईस्वीसे पूर्व चण्डीगढमे सेक्टर १३ नाम से कौनो सेक्टर नै हलै काहेकि चण्डीगढ़ नगरके शिल्पकार ली कार्बूजियर ई अङ्कके अशुभ मानहथिन । किन्तु फरवरी २०२० मे सङ्घ राज्यक्षेत्र प्रशासन द्वारा नगरके ८ क्षेत्रको क्षेत्रक १३ अधिसूचित कैल गेलै ।
ई नगरके नामकरण दुर्गाके एक रूप ‘चण्डिका’ के कारण होलै हे आउ चण्डीके मन्दिर आझो ई नगरके धार्मिक पहचान है ।[6] ई नगरके निर्माणमे तत्कालीन प्रधानमन्त्री जवाहरलाल नेहरुओके निजी रुचि रहलै हे, जे नया राष्ट्रके आधुनिक प्रगतिशील दृष्टिकोणके रूपमे चण्डीगढ़के देखैत ई राष्ट्रके भविष्यमे विश्वासके प्रतीक बतौलन हल ।[6] चण्डीगढ़के तत्कालीन भारत राष्ट्रपति श्री राजेन्द्र प्रसाद द्वारा १९५३ ई० मे कैल गेलै हल।[7]
अन्तर्राष्ट्रिय स्तर पर नगरीय योजनाबद्धता आउ वास्तु-स्थापत्यला प्रसिद्ध ई नगर आधुनिक भारतके प्रथम योजनाबद्ध नगर है ।[8] चण्डीगढ़के मुख्य वास्तुकार फ्रान्सीसी वास्तुकार ली कार्बूजियर है, किन्तु नगरमे पियरे जिएन्नरेट, मैथ्यु नोविकी एवं अल्बर्ट मेयरके बड़ीमनी अद्भुत वास्तु नमूना देखल जा सकहै । नगरके भारतके समृद्ध राज्य आउ सङ्घशसितप्रदेशके सूचीमे अग्रणी नाम आवहै, जेकर प्रतिव्यक्ति आय ९९,२६२ रु (वर्तमान मूल्य अनुसार) एवं स्थिर मूल्य अनुसार ७०,३६१ (२००६-०७) रु है ।[9]
सम्बन्धित लेख
[edit | edit source]सन्दर्भ
[edit | edit source]- ↑ "List of Most populated cities of India". www.census2011.co.in. मूल से 21 मार्च 2019 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 1 मार्च 2019.
- ↑ "List of states with Population, Sex Ratio and Literacy Census 2011". www.census2011.co.in. मूल से 14 फरवरी 2014 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 1 मार्च 2019.
- ↑ "Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013)" (PDF). भाषायी अल्पसङ्ख्यक आयुक्त, अल्पसङ्ख्यक मामलाके मन्त्रालय, भारत सरकार. मूल (पिडिएफ) से 8 जुलाई 2016 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 23 अप्रैल 2017.
- ↑ "Official Website of Chandigarh Administration". chandigarh.gov.in. मूल से 2 जून 2011 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 1 मार्च 2019.
- ↑ "भारतीय चुनाव आयोग की अधिसूचना, नई दिल्ली" (PDF). मूलसे 30 जून 2014 के पुरालेखित (PDF). अभिगमन तिथि 28 मार्च 2019.
- 1 2 चण्डीगढ़ पर हिमाचल का भी बनता है हक नवोदय टाइम्स
- ↑ "The Tribune - Windows - Feature". www.tribuneindia.com. मूल से 18 सितम्बर 2023 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 2022-05-17.
- ↑ भारत का व्यवसाय पोर्टल
Archived 2013-10-17 at the वेबैक मशीन , (अङ्ग्रेजी ) - ↑ "Chandigarh registers highest per capita income in country". 17 सित॰ 2008. अभिगमन तिथि 1 मार्च 2019 – भाया www.thehindu.com.
|date=में तिथि प्राचल का मान जाँची (सहायता)
- Wp/mag
- Articles containing हरियाणवी-language text
- Wp/mag/Lang and lang-xx using deprecated ISO 639 codes
- Articles containing Punjabi-language text
- Wp/mag/Pages using infobox settlement with no coordinates
- Wp/mag/वेबआर्काइव साँचा वेबैक कड़ी
- Wp/mag/सीएस१ त्रुटि: तिथियाँ
- Wp/mag/चण्डीगढ़
- Wp/mag/भारतके केन्द्रशासितप्रदेश
- Wp/mag/भारतके राज्य आउ केन्द्रशासितप्रदेश
- Wp/mag/भारतके राजधानीनगर