Jump to content

Wp/mag/भारतके राजनैतिक दलके सूची

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
(Redirected from Wp/mag/भारतके राजनीतिक दलके सूची)
Wp > mag > भारतके राजनैतिक दलके सूची

भारतके संविधानके अनुसार भारतमे सङ्घीय व्यवस्था हे जौनमे नवदिल्लीमे केन्द्रसरकार तथा बिभिन्न राज्य आउ केन्द्रशासितप्रदेशला राज्यसरकार हे । एहीसे भारतमे राष्ट्रिय आउ राज्य (क्षेत्रीय), राजनैतिकदलके बर्गीकरण उनखर क्षेत्रम प्रभावके अनुसार कैल जाहे । भारतमे मान्यता प्राप्त राजनैतिकदलके भारतसरकार सूची निम्न हे:

भारतमे बहुदलीय प्रणाली हे जेकरामे छोट क्षेत्रीयदल अधिक प्रबल हे । राष्ट्रिय दल ऊ हे जे चार वा अधिक राज्यमे मान्यता प्राप्त हे । ओकरा ई अधिकार भारतके चुनाव आयोग द्वारा देल जाहे, जे बिभिन्न राज्यमे बेर-बेर चुनाव परिणामके समीक्षा करहे । ई मान्यताके सहायतासे राजनैतिक दल कुछ पहचान पर अपन स्थितिके अगला समीक्षा तक बिशिष्ट स्वामित्वके दावा कर सकहे जैसेकि दल चिन्ह ।

राष्ट्रिय दल

भारतमे कौनो राजनैतिकदलके राष्ट्रियदल के मान्यता भारत निर्वाचन आयोग द्वारा चुनाव प्रतीक (आरक्षण आउ आवण्टन) अधिनियम, १९६८ के पेराग्राफ ६ख के अनुसार प्रदान कैल जाहे जे कि निम्नलिखित हे:

६ख. राष्ट्रियदलके रूपमे मान्यता प्राप्त करे हेतु शर्त - एगो राजनैतिक दल राष्ट्रियदल के रूपमे मान्यता प्राप्त करेके पात्र होतै यदि, आउ केवल यदि, निम्नमे से कौनो शर्त पूरा होवहे -

  1. कौनो पञ्जीकृत दल तीन बिभिन्न राज्यमे लोकसभाके कुल सीटके कमसे कम २% सीट प्राप्त कैलक हो ।
  2. कौनो दल ४ अलग-अलग राज्यमे लोकसभा वा बिधानसभा चुनावमे कमसे कम ६% मत पौलक हो आउ लोकसभामे कमसे कम ४ सीट प्राप्त कैलक हो ।
  3. कौनो दलके कमसे कम चार अथवा ओकरासे अधिक राज्यमे राज्यीयदलके मान्यता प्राप्त हो ।

सूची

१५ मई २०२३ के भारत निर्वाचन आयोग द्वारा जारी अधिसूचनाके अनुसार देशमे निम्नलिखित ६ राजनैतिकदल राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त हे:[1]

राष्ट्रिय दल ध्वज स्थापना बर्ष संस्थापक राष्ट्रिय अध्यक्ष चुनाव चिन्ह दल मुख्यालय
आम आदमी पार्टी २०१२ अरविन्द केजरीवाल अरविन्द केजरीवाल २०६, राउज एवेन्यू्, डिडियु मार्ग, नवदिल्ली- ११०००२
भारतीय जनता पार्टी १९८० जगत प्रकाश नड्डा ६-अ, दीनदयाल उपाध्याय मार्ग, नवदिल्ली- ११०००२
भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस १८८५ मल्लिकार्जुन खड़गे २४, अकबर् मार्ग, नव दिल्ली- ११००११
बहुजन समाज पार्टी १९८४ कांशीराम मायावती
Elephant
Elephant
४, गुरुद्वारा रकाबगञ्ज मार्ग, नव दिल्ली- ११०००१
भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी) १९६४ सीताराम येचुरी २७-२९, ए के गोपालन् भवन, भाई वीर सिंह मार्ग, नवदिल्ली- ११०००१
नेशनल पीपल्स पार्टी २०१३ पि ए सङ्गमा कानराड सङ्गमा पलाट न ९०-ए, लाचाउमिरी मण्डल, पूर्वी खासी हिल्स, शिलाङ्ग्- ७९३००१

भूतपूर्व राष्ट्रिय दल

दलके नाम राष्ट्रिय मान्यता सन्दर्भ
प्राप्ति समाप्ति
भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी १९५० २०२३ [2]
राष्ट्रवादी काङ्ग्रेस पार्टी २००४ २०२३ [3]
सर्वभारतीय तृणमूल काङ्ग्रेस २०१६ २०२३ [4]
राष्ट्रिय जनता दल २००८ २०१० [5]

राज्यीय दल

ऊसभ दल जेकरा भिजुन एक राज्यमे पर्याप्त भोट् वा सीट हो, ओकरा चुनाव आयोग द्वारा राज्यपार्टीके रूपमे अधिकृत कैल जा सकहे । सम्बन्धित राज्यमे राज्यदलके रूपमे मान्यता मिलेसे दलके एगो बिशेष चुनाव चिन्ह आरक्षित करेके बिकल्प भेट सकहे । एगो दलके एक अथवा अधिक राज्यमे मान्यता प्राप्त हो सकहे । चार राज्यमे मान्यता प्राप्त दलके स्वतहे एक राष्ट्रियदलके रूपमे मान्यता प्राप्त हो जाहे ।

भारतमे कौनो राजनैतिकदलकोे राज्यीय दल के मान्यता चुनाव प्रतीक (आरक्षण आउ आवण्टन) अधिनियम, १९६९ के पेराग्राफ् ६क के अनुसार प्रदान कैल जाहे जे कि निम्नलिखित हे:

६क. राज्यीय दलके रूपमे मान्यता प्राप्त करे हेतु शर्त - एगो राजनैतिकदल कौनो राज्यमे राज्यीय दल के रूपमे मान्यता प्राप्त करेके पात्र होतै यदि, आउ केवल यदि, निम्नमे से कौनो शर्त पूरा होवहे -

(i) राज्यके पिछला बिधानसभा चुनावमे दलके द्वारा खड़ा करल गेल प्रत्याशी राज्यमे पड़ल कुल बैध मतके कमसे कम ६% मत प्राप्त कैलक हो; आउ साथे ऊसभ चुनावमे ऊ राज्यके बिधानसभामे दलके कमसे कम दू प्रत्याशी बिधायक चुनल गेल हो; अथवा

(ii) पिछला लोकसभा चुनावमे ऊ राज्यसे, दलके द्वारा खड़ा कैल गेल प्रत्याशी राज्यमे पड़ल कुल बैध मतके कमसे कम ६% मत प्राप्त कैलक हो; आउ साथे ऊसभ चुनावमे ऊ राज्यसे लोकसभामे दलके कमसे कम एक प्रत्याशी सान्सद चुनल गेल हो; अथवा

(iii) राज्यके पिछला बिधानसभा चुनावमे, दल बिधानसभा सीटके कुल सङ्ख्याके कमसे कम ३% सीट, अथवा कमसे कम ३ सीट (जौनो अधिक हो) जीतलक हो; अथवा

(iv) पिछला लोकसभा चुनावमे ऊ राज्यसे, प्रत्येक २५ सीट पर दलके कमसे कम एक सदस्य चुनल गेल हो; अथवा

(v) राज्यमे भेल पिछला लोकसभा अथवा बिधानसभा चुनावमे, दलके द्वारा खड़ा कैल गेल प्रत्याशी राज्यमे पड़ल कुल बैध मतके कमसे कम ८% मत प्राप्त कैलक हो ।

भारत निर्वाचन आयोग के अधिसूचना दिनाङ्क १५ मई २०२३ के अनुसार देशके २६ राज्य/केन्द्रशासितप्रदेशमे कुल ५८ दलके राज्यदलके दर्जा प्राप्त हे । ईसभमे सर्वाधिक ५-५ दल बिहार, केरल आउ मेघालय राज्यमे हे । एकर अतिरिक्त असम, महाराष्ट्र, नागालैण्ड, तमिल्नाडु आउ तेलङ्गाना राज्यमे ४-४ दल; अरुणाचलप्रदेश, जम्मू आउ कश्मीर, झारखण्ड, मणिपुर, त्रिपुरा आउ पुदुच्चेरीमे ३-३ दल; उत्तरप्रदेश, पच्छिमबङ्गाल, आन्ध्रप्रदेश, हरियाणा, गोओ, मिजोरम् आउ सिक्किमराज्यमे २-२ दल आउ कर्नाटक, राजस्थान, ओड़िसा, पञ्जाब आउ छत्तीसगढ़ राज्यमे १-१ दल राज्यदलके रूपमे मान्यता प्राप्त हे । देशके चार राज्य मध्यप्रदेश, गुजरात, हिमाचलप्रदेश, उत्तराखण्ड आउ केन्द्रशासितप्रदेश दिल्लीमे कौनो दल राज्यदलके रूपमे मान्यता प्राप्त नै हे ।

सूची

१५ मई २०२३ के भारत निर्वाचन आयोग द्वारा जारी अधिसूचनाके अनुसार देशमे राज्यीय दल के मान्यता प्राप्त दलके सूची ई प्रकार हे- [6]

कुञ्जी
  • *  – आयोगके दिनाङ्क 02.10.2021 के अन्तरिम आदेशके तहत नाम आउ चिह्नके फ्रीज् कैल गेल
  • #  – भारतके माननीय सर्वोच्च न्यायालयके लम्बित अन्तिम आदेश
दल नाम स्थापना वर्ष संस्थापक दल प्रमुख चुनाव चिह्न राज्य/के॰सा॰प्र॰ दल मुख्यालय
सर्वभारतीय तृणमूल काङ्ग्रेस १९९८ ममता बनर्जी ममता बनर्जी पच्छिमबङ्गाल, त्रिपुरा, मेघालय ३०-बी, हरीश चटर्जी स्ट्रीट, कलकता- ७०००२६ (प.बं.)
जनता दल (यूनाइटेड) २००३ राजीव रञ्जन सिंह बिहार, अरुणाचलप्रदेश, मणिपुर ७- जन्तर मन्तर मार्ग, नव दिल्ली- ११०००१
जनता दल (सेकुलर) १९९९ एच डि देवेगौड़ा एच डि देवेगौड़ा कर्नाटक, केरल, अरुणाचलप्रदेश ५- सफदरजङ्ग लेन्, नव दिल्ली- ११०००३
भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी १९२५ मानवेन्द्र नाथ राय डि राजा केरल, तमिल्नाडु, मणिपुर अजय भवन, कोटला मार्ग, नवदिल्ली- ११०००२
समाजवादी पार्टी १९९३ मुलायम सिंह यादव अखिलेश यादव उत्तरप्रदेश १८- कॉपरनिकस् लेन्, नव दिल्ली- ११०००१
राष्ट्रिय जनता दल १९९७ लालू प्रसाद यादव लालू प्रसाद यादव बिहार, झारखण्ड १३, वी.पी. हाउस्, रफी मार्ग, नव दिल्ली- ११०००१
राष्ट्रवादी काङ्ग्रेस पार्टी १९९९ शरद पवार महाराष्ट्र, नागालैण्ड बङ्गला न.१, रविशङ्कर शुक्ल लेन, फिरोजशाह मार्ग, नवदिल्ली- ११०००१
द्रविड मुन्नेत्र कलगम् १९४९ सी॰एन॰ अन्नादुरै एम॰ के॰ स्टालिन् तमिल्नाडु, पुदुच्चेरी 'अन्ना अरिवालयम्' २६८-२६९, अन्ना सलै, तेनामपेट्, चेन्नै- ६०००१८
अखिल भारतीय अन्ना द्रविड मुनेत्र कलगम् १९७२ मारुदुर गोपालन रामचन्द्रन ई.के.पलानीस्वामी,ओ पनीरसेल्वम तमिल्नाडु, पुदुच्चेरी २७५, अव्वै षणमुगं सलै, रोयापेट्टा, चेन्नै- ६०००१४
युवजन श्रमिक रायथु काङ्ग्रेस पार्टी २०११ वाई एस् जगनमोहन रेड्डी वाई एस् जगनमोहन रेड्डी आन्ध्रप्रदेश, तेलङ्गाना मकान नं. ८-२-२६९/एस/९८, सागर सोसायटी, बञ्जारा हिल्स, हैदराबाद्- ५०००३४ (तेलङ्गाना)
तेलुगुदेशं पार्टी १९८२ नन्दमूरि तारक रामाराव नारा चन्द्रबाबू नायडू आन्ध्रप्रदेश, तेलङ्गाना एन.टी.आर. भवन, बञ्जारा हिल्स, हैदराबाद्- ५०००३३ (तेलङ्गाना)
भारत राष्ट्र समिति २००१ के॰ चन्द्रशेखर राव के॰ चन्द्रशेखर राव तेलङ्गाना रोड नं.१४, बञ्जारा हिल्स, हैदराबाद्- ५०००३४ (तेलङ्गाना)
आल इण्डिया मजलिस्-ए-इत्तेहादुल् मुस्लिमीन् १९५७ अब्दुल् वहाद् ओवैसी असदुद्दीन् ओवैसी तेलङ्गाना दारुस्सलां बोर्ड्, हैदराबाद्- ५००००१ (तेलङ्गाना)
अपना दल (सोनेलाल) २०१६ जवाहर लाल पटेल अनुप्रिया पटेल उत्तरप्रदेश ग्राम- अतरामपुर नवाबगञ्ज, प्रयागराज- २२९४१२ (उ.प्र.)
आल इण्डिया फॉरवर्ड् ब्लॉक् १९३९ सुभाष चंद्र बोस देवव्रत विश्वास पच्छिमबङ्गाल नेताजी भवन, T-२२३५/२, अशोकनगर, फैज मार्ग, करोलबाग, नव दिल्ली- ११०००५
राष्ट्रिय लोकतान्त्रिक पार्टी २०१८ हनुमान् बेनीवाल हनुमान् बेनीवाल राजस्थान २६-२७, तेजा कालोनी, मानसर, मण्डल- नागौर- ३४१००१ (राजस्थान)
आल इण्डिया यूनाइटेड डेमोक्रेटिक फ्रण्ट २००५ बदरुद्दीन् अजमल् बदरुद्दीन् अजमल् असम ३, फ्रेण्ड्स् पथ, हातिगाँओ, गुवाहाटी- ७८१०३८ (असम)
असम गण परिषद् असम गोपीनाथ बोरदोलोई मार्ग, गुवाहाटी- ७८१००१ (असम)
बोडोलैण्ड पीपुल्स फ्रण्ट २००५ असम
यूनाइटेड पीपुल्स पार्टी लिबरल असम
आल झारखण्ड स्टूडेण्ट्स यूनियन झारखण्ड हरमु, राँची- ८३४००२ (झारखण्ड)
देशिया मुरपोक्कु द्रविड कलगम् २००५ विजयकान्त तमिल्नाडु १२५/७, जवाहरलाल नेहरु सलै, कोयमबेडु, चेन्नै- ६००१०७ (तमिल्नाडु)
इण्डियन नेशनल लोकदल १९९६ चौधरी देवीलाल ओमप्रकाश चौटाला हरियाणा न.८०, सेक्टर-९, चण्डीगढ़- १६०००९
इण्डियन यूनियन मुस्लिम लीग १९४८ मुहम्मद इस्माइल के एम कादर मोहिदीन केरल कायदे मिल्लत मञ्जिल, मारियाकयार लेब्बै स्ट्रीट, चेन्नै- ६००००१ (तमिल्नाडु)
जनता काङ्ग्रेस छत्तीसगढ़ (जोगी) २०१८ अजीत जोगी अमित जोगी खेतमे हर चलावित किसान छत्तीसगढ़ श्री बालाजी काम्प्लेक्स, खमतराई, रायपुर- ४९२००१ (छत्तीसगढ़)
जननायक जनता पार्टी २०१८ दुष्यन्त चौटाला दुष्यन्त चौटाला हरियाणा मण्डल व्यापार केन्द्र, सेक्टर- ५६, गुरुग्राम- १२२००१ (हरियाणा)
जम्मू आउ कश्मीर नेशनल कान्फ्रेन्स शेख् अब्दुल्ला फारुख अब्दुल्ला जम्मू आउ कश्मीर शेरे कश्मीर भवन, जम्मू- १८०००१
जम्मू आउ कश्मीर नेशनल पेन्थर्स पार्टी भीम सिंह जम्मू आउ कश्मीर १७, वी पी हाउस, रफी मार्ग, नवदिल्ली- ११०००१
जम्मू आउ कश्मीर पीपुल्स डेमोक्रेटिक पार्टी मुफ्ती मोहम्मद सैय्यद महबूबा मुफ्ती जम्मू आउ कश्मीर २, इम्पोरियन लेन, रेसीडेन्सी रोड, श्रीनगर- १९०००१
झारखण्ड मुक्ति मोर्चा १९७२ शिबू सोरेन शिबू सोरेन झारखण्ड बैरियातू रोड, राँची- ८३४००८ (झारखण्ड)
केरल काङ्ग्रेस (एम) केरल स्टेट कमिटी आफिस, कोट्टायम्- ६८६००१ (केरल)
नागा पीपुल्स फ्रण्ट नेफियू रियो शुरोजिली लिजेत्सु नागालैण्ड, मणिपुर पोस्ट बाक्स न.५६५, कोहिमा- ७९७००१ (नागालैण्ड)
नेशनलिस्ट डेमोक्रेटिक प्रोग्रेसिव पार्टी २०१७ नेफियू रियो नेफियू रियो नागालैण्ड चुमुकेदीमा, दीमापुर- ७९७१०३ (नागालैण्ड)
बीजू जनता दल १९९७ बीजू पटनायक नवीन पटनायक ओड़िसा नवीन निवास, एरोड्रं गेट, भुबनेश्वर- ७५१००९ (ओड़िसा)
रिवोल्यूशनरी सोशलिस्ट पार्टी १९४० टि जे चन्द्रचूडन् केरल
[[लोक जनशक्ति पार्टी {{{last}}}|लोक जनशक्ति पार्टी {{{last}}}]]* २००० रामविलास पासवान
बिहार १२, जनपथ, नवदिल्ली- ११००११
लोक जनशक्ति पार्टी (रामविलास) २०२२ चिराग पासवान चिराग पासवान नागालैण्ड २३, नोर्थ एवेन्यू, नव दिल्ली- ११०००१
राष्ट्रिय लोक समता पार्टी २०१३ उपेन्द्र कुशवाहा उपेन्द्र कुशवाहा बिहार ढक्कनपुरा, मोहनपुर, पटना- ८००००१ (बिहार)
भारतके कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी) लिबरेशन दीपाङ्कर भट्टाचार्य बिहार यू-९०, शक्करपुर, दिल्ली- ११००९२
शिरोमणि अकाली दल १९२० सुखबीर सिंह बादल पञ्जाब बिल्डिङ्ग न ६, सेक्टर २८बि, मध्य मार्ग, चण्डीगढ़- १६००२८
शिवसेना १९६६ बालासाहेब ठाकरे एकनाथ शिन्दे महाराष्ट्र आनन्द आश्रम, श्री भवानी चौक, तेम्भी नाका, ठाणे पश्चिम- ४००६०१ (महाराष्ट्र)
शिवसेना (उद्धव बालासाहेब ठाकरे)# २०२२ उद्धव ठाकरे उद्धव ठाकरे महाराष्ट्र शिवसेना भवन, गडकरी चौक, मुम्बई- ४०००२८ (महाराष्ट्र)
महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना २००६ राज ठाकरे राज ठाकरे महाराष्ट्र कृष्ण कुञ्ज, एम बि राउत रोड, शिवाजी पार्क, मुम्बई- ४०००२८ (महाराष्ट्र)
पीपुल्स पार्टी आफ अरुणाचल १९७७ बेकिन परतिन

ओकेन लेगो

कामेन रिङ्गु अरुणाचलप्रदेश के रिङ्गु काम्प्लेक्स, नहारलगुन- ७९१११० (अ.प्र.)
हिल स्टेट पीपुल्स डेमोक्रेटिक पार्टी १९६८ एच लिङ्गदोह के पि पेनियाङ्ग मेघालय केञ्चस ट्रेस, लाबान, शिलाङ्ग- ७३९००४ (मेघालय)
यूनाइटेड डेमोक्रेटिक पार्टी १९७७ इ के मावलोङ्ग् मेतबाह लिङ्गदोह मेघालय मावलाइ नोनगलाम्, शिलाङ्ग- ७९३००२ (मेघालय)
पीपुल्स डेमोक्रेटिक फ्रण्ट २०१७ मेघालय लचुमिएरे, शिलाङ्ग- ७९३००१ (मेघालय)
वाइस आफ द पीपुल पार्टी २०२१ मेघालय लाटकोर, किटन्-यू-सोम्, पूरुबी खासी हिल्स- ७९३०२१ (मेघालय)
महाराष्ट्रवादी गोमान्तक पार्टी १९६३ दीपक धावलीकर गोवा ड्यूक्ल हेवेन, पणजी- ४०३००१ (गोआ)
गोआ फारवर्ड पार्टी २०१६ विजय सरदेशाई विजय सरदेशाई गोआ शीश महल, कोम्बा, मरगाँओ- ४०३६०१ (गोवा)
मिजो नेशनल फ्रण्ट १९५९ जोरमथङ्गा कड़ी=Special:FilePath/Election_Symbol_Star.svg मिजोरम जेनरल हेडक्वार्टर्स, जरकावत, आइजोल- ७९६००१ (मिजोरम)
जोरम नेशनलिस्ट पार्टी सूरुज (किरण रहित) मिजोरम जेनरल हेडक्वार्टर्स, ट्रेजरी स्कायर, आइजोल- ७९६००१ (मिजोरम)
सिक्किम डेमोक्रेटिक फ्रण्ट १९९३ पवन कुमार चामलिङ्ग पवन कुमार चामलिङ्ग सिक्किम अपर देवराली, गङ्गटोक पूरुब- ७३७१०१ (सिक्किम्)
सिक्किम क्रन्तिकारी मोर्चा २०१३ प्रेम सिंह तमाङ्ग प्रेम सिंह तमाङ्ग सिक्किम् कानवाय ग्राउण्ड, गङ्गटोक पूरुब- ७३७१०२ (सिक्किम्)
इण्डिजिनियस पीपुल्स फ्रण्ट आफ त्रिपुरा त्रिपुरा ओल्ड काली बाड़ी मार्ग, कृष्णानगर, अगरतला- ७९९००१ (त्रिपुरा)
टिपरा मोथा पार्टी २०१९ त्रिपुरा खुमुलबङ्ग- ७९९०३५ (त्रिपुरा)
आल इण्डिया एन आर काङ्ग्रेस २०११ एन रङ्गास्वामी एन रङ्गास्वामी पुदुच्चेरी बद्मावती, पक्कामुदयानपेट, पुदुच्चेरी- ६०५००८

भूतपूर्व राज्य दल

पञ्जीकृत दल

राजनैतिक दलके एगो बड़ सङ्ख्या चुनाव आयोगमे पञ्जीकृत हे, जेकरा राष्ट्रिय अथवा राज्य दलके रूपमे मान्यता नै भेटल हे । ढेर मामला पञ्जीकरण बनल रहहे, चाहे सम्बन्धित दल भङ्ग हो गेल हो अथवा ढेर बरिस पहिले ओकर कौनो आउ दलमे विलय हो गले हो ।

प्रमुख गैर-मान्यताप्राप्त पञ्जीकृतदल

दल नाम दल परचम स्थापना वर्ष संस्थापक दल प्रमुख दल मुख्यालय टीप
राष्ट्रिय लोक दल १९९६ चौधरी अजीत सिंह चौधरी जयन्त सिंह ४०६, वि पि हाउस, रफी मार्ग, नवदिल्ली- ११०००१ उत्तरप्रदेशके पूर्ब राज्यीय दल
सुहेलदेव भारतीय समाज पार्टी ओमप्रकाश राजभर ओमप्रकाश राजभर ग्राम- मीरनगञ्ज, पो- रामपुर-रसड़ा, बलिया (उप्र)- २२१७१२ उत्तरप्रदेशमे ६ विधायक
निर्बल इण्डियन शोषित हमारा आम दल सञ्जय निषाद सञ्जय निषाद उत्तरप्रदेशमे ६ विधायक
राष्ट्रिय लोक जनशक्ति पार्टी २०२२ पशुपति कुमार पारस पशुपति कुमार पारस लोकसभामे बिहारसे ५ सांसद्
राष्ट्रिय लोक जनता दल उपेन्द्र कुशवाहा उपेन्द्र कुशवाहा
रिपब्लिकन पार्टी आफ इण्डिया (आठवले) रामदास आठवले रामदास आठवले न ३/४,इन्सा हटमेण्ट, आजाद मैदान, फोर्ट, मुम्बई, महाराष्ट्र- ४००००१ केन्द्र सरकारमे १ मन्त्री
भारतीय ट्राइबल पार्टी छोटूभाई वसावा छोटूभाई वसावा मु पो चन्देरिया, तालुका- वालिया, भरूच, गुजरात राजस्थानमे २ विधायक
शिरोमणि अकाली दल (अमृतसर) १९९४ सिमरनजीत सिंह मान सिमरनजीत सिंह मान ग्राम- किला, एस हरनाम सिंह-पो आ तेल्लानिमा, फतेहगढ़ साहब, पञ्जाब-१४०४०६ लोकसभामे पञ्जाबसे १ सांसद्
गोंडवाना गणतन्त्र पार्टी हीरा सिंह मरकाम तुलेश्वर सिंह मरकाम ग्राम आउ पोस्ट तिवेर्थ, तहसील कटघोरा, बिलासपुर (छत्तीसगढ़) मध्यप्रदेशके पूर्व राज्यीय दल

अन्य पञ्जीकृत दल

नीचे अक्टूबर २००५ के चुनावसे पहिले चुनाव आयोग द्वारा प्रकाशित ७३० पञ्जीकृत अज्ञात (बिन पहचान वाला) दलके सूची देल गेलहे:

भारतीय सर्वजन पार्टी

बहुजन मुक्ति पार्टी

हिन्दुस्तान सोशलिस्ट् रिपब्लिकन् एसोसिएशन

*राष्ट्रिय समाज पक्ष 0पार्टी*

SARVASHAKTI DAL (INDIA) SURANDRA SINGH GUDHA

यू

यू

अन्य दल

भारतमे ढेर राजनैतिकदल चुनाव आयोगमे कखनियो पञ्जीकृत नै भेलहे ।

भूतपूर्व दल

लुप्त/राज्यीय गठबन्धन

१९९० के बादसे, भारतीय मतदाता लगातार राज्य आउ राष्ट्रियस्तर पर खण्डित जनादेश देलक हे । एही चलते ढेर दल जेकरामे छोट (आउ कखनियो-कखनियो मौलिक) बैचारिक मतभेद हे, सत्ता पर दावा करेला गठबन्धन कर ले हे । भारतमे निम्नलिखित राजनैतिकदलके गठबन्धन हे ।

एकरो देखी

आधिकारिक दल

अन्य जालस्थाल

बाहरी कड़ी

आगे पढ़ेला

  • सुब्रत के. मित्र तथा वी.बी. सिंह. 1999.भारत में लोकतन्त्र व सामाजिक परिवर्तन : राष्ट्रिय मतदाताओं का एक गहन विश्लेषण. नव दिल्ली: सेज प्रकाशन. ISBN 81-7036-809-X (India HB) ISBN 0-7619-9344-4 (U.S. HB).
  • सुब्रत के. मित्र, माइक एन्स्कट, क्लेमेंस स्पिएस (eds.). 2004. दक्षिण एशिया में राजनैतिक dal. ग्रीनवुड: प्रेजेर.

सन्दर्भ