Jump to content

Wp/mag/भारतके राजनैतिक दलके सूची

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
(Redirected from Wp/mag/भारतके राजनीतिक दलके सूची)
Wp > mag > भारतके राजनैतिक दलके सूची

भारतके संविधानके अनुसार भारतमे सङ्घीय व्यवस्था हे जौनमे नवदिल्लीमे केन्द्रसरकार तथा बिभिन्न राज्य आउ केन्द्रशासितप्रदेशला राज्यसरकार हे । एहीसे भारतमे राष्ट्रिय आउ राज्य (क्षेत्रीय), राजनैतिकदलके बर्गीकरण उनखर क्षेत्रम प्रभावके अनुसार कैल जाहे । भारतमे मान्यता प्राप्त राजनैतिकदलके भारतसरकार सूची निम्न हे:

भारतमे बहुदलीय प्रणाली हे जेकरामे छोट क्षेत्रीयदल अधिक प्रबल हे । राष्ट्रिय दल ऊ हे जे चार वा अधिक राज्यमे मान्यता प्राप्त हे । ओकरा ई अधिकार भारतके चुनाव आयोग द्वारा देल जाहे, जे बिभिन्न राज्यमे बेर-बेर चुनाव परिणामके समीक्षा करहे । ई मान्यताके सहायतासे राजनैतिक दल कुछ पहचान पर अपन स्थितिके अगला समीक्षा तक बिशिष्ट स्वामित्वके दावा कर सकहे जैसेकि दल चिन्ह ।

राष्ट्रिय दल

[edit | edit source]

भारतमे कौनो राजनैतिकदलके राष्ट्रियदल के मान्यता भारत निर्वाचन आयोग द्वारा चुनाव प्रतीक (आरक्षण आउ आवण्टन) अधिनियम, १९६८ के पेराग्राफ ६ख के अनुसार प्रदान कैल जाहे जे कि निम्नलिखित हे:

६ख. राष्ट्रियदलके रूपमे मान्यता प्राप्त करे हेतु शर्त - एगो राजनैतिक दल राष्ट्रियदल के रूपमे मान्यता प्राप्त करेके पात्र होतै यदि, आउ केवल यदि, निम्नमे से कौनो शर्त पूरा होवहे -

  1. कौनो पञ्जीकृत दल तीन बिभिन्न राज्यमे लोकसभाके कुल सीटके कमसे कम २% सीट प्राप्त कैलक हो ।
  2. कौनो दल ४ अलग-अलग राज्यमे लोकसभा वा बिधानसभा चुनावमे कमसे कम ६% मत पौलक हो आउ लोकसभामे कमसे कम ४ सीट प्राप्त कैलक हो ।
  3. कौनो दलके कमसे कम चार अथवा ओकरासे अधिक राज्यमे राज्यीयदलके मान्यता प्राप्त हो ।

सूची

[edit | edit source]

१५ मई २०२३ के भारत निर्वाचन आयोग द्वारा जारी अधिसूचनाके अनुसार देशमे निम्नलिखित ६ राजनैतिकदल राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त हे:[1]

राष्ट्रिय दल ध्वज स्थापना बर्ष संस्थापक राष्ट्रिय अध्यक्ष चुनाव चिन्ह दल मुख्यालय
आम आदमी पार्टी २०१२ अरविन्द केजरीवाल अरविन्द केजरीवाल २०६, राउज एवेन्यू्, डिडियु मार्ग, नवदिल्ली- ११०००२
भारतीय जनता पार्टी १९८० जगत प्रकाश नड्डा ६-अ, दीनदयाल उपाध्याय मार्ग, नवदिल्ली- ११०००२
भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस १८८५ मल्लिकार्जुन खड़गे २४, अकबर् मार्ग, नव दिल्ली- ११००११
बहुजन समाज पार्टी १९८४ कांशीराम मायावती
Elephant
Elephant
४, गुरुद्वारा रकाबगञ्ज मार्ग, नव दिल्ली- ११०००१
भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी) १९६४ सीताराम येचुरी २७-२९, ए के गोपालन् भवन, भाई वीर सिंह मार्ग, नवदिल्ली- ११०००१
नेशनल पीपल्स पार्टी २०१३ पि ए सङ्गमा कानराड सङ्गमा पलाट न ९०-ए, लाचाउमिरी मण्डल, पूर्वी खासी हिल्स, शिलाङ्ग्- ७९३००१

भूतपूर्व राष्ट्रिय दल

[edit | edit source]
दलके नाम राष्ट्रिय मान्यता सन्दर्भ
प्राप्ति समाप्ति
भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी १९५० २०२३ [2]
राष्ट्रवादी काङ्ग्रेस पार्टी २००४ २०२३ [3]
सर्वभारतीय तृणमूल काङ्ग्रेस २०१६ २०२३ [4]
राष्ट्रिय जनता दल २००८ २०१० [5]

राज्यीय दल

[edit | edit source]

ऊसभ दल जेकरा भिजुन एक राज्यमे पर्याप्त भोट् वा सीट हो, ओकरा चुनाव आयोग द्वारा राज्यपार्टीके रूपमे अधिकृत कैल जा सकहे । सम्बन्धित राज्यमे राज्यदलके रूपमे मान्यता मिलेसे दलके एगो बिशेष चुनाव चिन्ह आरक्षित करेके बिकल्प भेट सकहे । एगो दलके एक अथवा अधिक राज्यमे मान्यता प्राप्त हो सकहे । चार राज्यमे मान्यता प्राप्त दलके स्वतहे एक राष्ट्रियदलके रूपमे मान्यता प्राप्त हो जाहे ।

भारतमे कौनो राजनैतिकदलकोे राज्यीय दल के मान्यता चुनाव प्रतीक (आरक्षण आउ आवण्टन) अधिनियम, १९६९ के पेराग्राफ् ६क के अनुसार प्रदान कैल जाहे जे कि निम्नलिखित हे:

६क. राज्यीय दलके रूपमे मान्यता प्राप्त करे हेतु शर्त - एगो राजनैतिकदल कौनो राज्यमे राज्यीय दल के रूपमे मान्यता प्राप्त करेके पात्र होतै यदि, आउ केवल यदि, निम्नमे से कौनो शर्त पूरा होवहे -

(i) राज्यके पिछला बिधानसभा चुनावमे दलके द्वारा खड़ा करल गेल प्रत्याशी राज्यमे पड़ल कुल बैध मतके कमसे कम ६% मत प्राप्त कैलक हो; आउ साथे ऊसभ चुनावमे ऊ राज्यके बिधानसभामे दलके कमसे कम दू प्रत्याशी बिधायक चुनल गेल हो; अथवा

(ii) पिछला लोकसभा चुनावमे ऊ राज्यसे, दलके द्वारा खड़ा कैल गेल प्रत्याशी राज्यमे पड़ल कुल बैध मतके कमसे कम ६% मत प्राप्त कैलक हो; आउ साथे ऊसभ चुनावमे ऊ राज्यसे लोकसभामे दलके कमसे कम एक प्रत्याशी सान्सद चुनल गेल हो; अथवा

(iii) राज्यके पिछला बिधानसभा चुनावमे, दल बिधानसभा सीटके कुल सङ्ख्याके कमसे कम ३% सीट, अथवा कमसे कम ३ सीट (जौनो अधिक हो) जीतलक हो; अथवा

(iv) पिछला लोकसभा चुनावमे ऊ राज्यसे, प्रत्येक २५ सीट पर दलके कमसे कम एक सदस्य चुनल गेल हो; अथवा

(v) राज्यमे भेल पिछला लोकसभा अथवा बिधानसभा चुनावमे, दलके द्वारा खड़ा कैल गेल प्रत्याशी राज्यमे पड़ल कुल बैध मतके कमसे कम ८% मत प्राप्त कैलक हो ।

भारत निर्वाचन आयोग के अधिसूचना दिनाङ्क १५ मई २०२३ के अनुसार देशके २६ राज्य/केन्द्रशासितप्रदेशमे कुल ५८ दलके राज्यदलके दर्जा प्राप्त हे । ईसभमे सर्वाधिक ५-५ दल बिहार, केरल आउ मेघालय राज्यमे हे । एकर अतिरिक्त असम, महाराष्ट्र, नागालैण्ड, तमिल्नाडु आउ तेलङ्गाना राज्यमे ४-४ दल; अरुणाचलप्रदेश, जम्मू आउ कश्मीर, झारखण्ड, मणिपुर, त्रिपुरा आउ पुदुच्चेरीमे ३-३ दल; उत्तरप्रदेश, पच्छिमबङ्गाल, आन्ध्रप्रदेश, हरियाणा, गोओ, मिजोरम् आउ सिक्किमराज्यमे २-२ दल आउ कर्नाटक, राजस्थान, ओड़िसा, पञ्जाब आउ छत्तीसगढ़ राज्यमे १-१ दल राज्यदलके रूपमे मान्यता प्राप्त हे । देशके चार राज्य मध्यप्रदेश, गुजरात, हिमाचलप्रदेश, उत्तराखण्ड आउ केन्द्रशासितप्रदेश दिल्लीमे कौनो दल राज्यदलके रूपमे मान्यता प्राप्त नै हे ।

सूची

[edit | edit source]

१५ मई २०२३ के भारत निर्वाचन आयोग द्वारा जारी अधिसूचनाके अनुसार देशमे राज्यीय दल के मान्यता प्राप्त दलके सूची ई प्रकार हे- [6]

कुञ्जी
  • *  – आयोगके दिनाङ्क 02.10.2021 के अन्तरिम आदेशके तहत नाम आउ चिह्नके फ्रीज् कैल गेल
  • #  – भारतके माननीय सर्वोच्च न्यायालयके लम्बित अन्तिम आदेश
दल नाम स्थापना वर्ष संस्थापक दल प्रमुख चुनाव चिह्न राज्य/के॰सा॰प्र॰ दल मुख्यालय
सर्वभारतीय तृणमूल काङ्ग्रेस १९९८ ममता बनर्जी ममता बनर्जी पच्छिमबङ्गाल, त्रिपुरा, मेघालय ३०-बी, हरीश चटर्जी स्ट्रीट, कलकता- ७०००२६ (प.बं.)
जनता दल (यूनाइटेड) २००३ राजीव रञ्जन सिंह बिहार, अरुणाचलप्रदेश, मणिपुर ७- जन्तर मन्तर मार्ग, नव दिल्ली- ११०००१
जनता दल (सेकुलर) १९९९ एच डि देवेगौड़ा एच डि देवेगौड़ा कर्नाटक, केरल, अरुणाचलप्रदेश ५- सफदरजङ्ग लेन्, नव दिल्ली- ११०००३
भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी १९२५ मानवेन्द्र नाथ राय डि राजा केरल, तमिल्नाडु, मणिपुर अजय भवन, कोटला मार्ग, नवदिल्ली- ११०००२
समाजवादी पार्टी १९९३ मुलायम सिंह यादव अखिलेश यादव उत्तरप्रदेश १८- कॉपरनिकस् लेन्, नव दिल्ली- ११०००१
राष्ट्रिय जनता दल १९९७ लालू प्रसाद यादव लालू प्रसाद यादव बिहार, झारखण्ड १३, वी.पी. हाउस्, रफी मार्ग, नव दिल्ली- ११०००१
राष्ट्रवादी काङ्ग्रेस पार्टी १९९९ शरद पवार महाराष्ट्र, नागालैण्ड बङ्गला न.१, रविशङ्कर शुक्ल लेन, फिरोजशाह मार्ग, नवदिल्ली- ११०००१
द्रविड मुन्नेत्र कलगम् १९४९ सी॰एन॰ अन्नादुरै एम॰ के॰ स्टालिन् तमिल्नाडु, पुदुच्चेरी 'अन्ना अरिवालयम्' २६८-२६९, अन्ना सलै, तेनामपेट्, चेन्नै- ६०००१८
अखिल भारतीय अन्ना द्रविड मुनेत्र कलगम् १९७२ मारुदुर गोपालन रामचन्द्रन ई.के.पलानीस्वामी,ओ पनीरसेल्वम तमिल्नाडु, पुदुच्चेरी २७५, अव्वै षणमुगं सलै, रोयापेट्टा, चेन्नै- ६०००१४
युवजन श्रमिक रायथु काङ्ग्रेस पार्टी २०११ वाई एस् जगनमोहन रेड्डी वाई एस् जगनमोहन रेड्डी आन्ध्रप्रदेश, तेलङ्गाना मकान नं. ८-२-२६९/एस/९८, सागर सोसायटी, बञ्जारा हिल्स, हैदराबाद्- ५०००३४ (तेलङ्गाना)
तेलुगुदेशं पार्टी १९८२ नन्दमूरि तारक रामाराव नारा चन्द्रबाबू नायडू आन्ध्रप्रदेश, तेलङ्गाना एन.टी.आर. भवन, बञ्जारा हिल्स, हैदराबाद्- ५०००३३ (तेलङ्गाना)
भारत राष्ट्र समिति २००१ के॰ चन्द्रशेखर राव के॰ चन्द्रशेखर राव तेलङ्गाना रोड नं.१४, बञ्जारा हिल्स, हैदराबाद्- ५०००३४ (तेलङ्गाना)
आल इण्डिया मजलिस्-ए-इत्तेहादुल् मुस्लिमीन् १९५७ अब्दुल् वहाद् ओवैसी असदुद्दीन् ओवैसी तेलङ्गाना दारुस्सलां बोर्ड्, हैदराबाद्- ५००००१ (तेलङ्गाना)
अपना दल (सोनेलाल) २०१६ जवाहर लाल पटेल अनुप्रिया पटेल उत्तरप्रदेश ग्राम- अतरामपुर नवाबगञ्ज, प्रयागराज- २२९४१२ (उ.प्र.)
आल इण्डिया फॉरवर्ड् ब्लॉक् १९३९ सुभाष चंद्र बोस देवव्रत विश्वास पच्छिमबङ्गाल नेताजी भवन, T-२२३५/२, अशोकनगर, फैज मार्ग, करोलबाग, नव दिल्ली- ११०००५
राष्ट्रिय लोकतान्त्रिक पार्टी २०१८ हनुमान् बेनीवाल हनुमान् बेनीवाल राजस्थान २६-२७, तेजा कालोनी, मानसर, मण्डल- नागौर- ३४१००१ (राजस्थान)
आल इण्डिया यूनाइटेड डेमोक्रेटिक फ्रण्ट २००५ बदरुद्दीन् अजमल् बदरुद्दीन् अजमल् असम ३, फ्रेण्ड्स् पथ, हातिगाँओ, गुवाहाटी- ७८१०३८ (असम)
असम गण परिषद् असम गोपीनाथ बोरदोलोई मार्ग, गुवाहाटी- ७८१००१ (असम)
बोडोलैण्ड पीपुल्स फ्रण्ट २००५ असम
यूनाइटेड पीपुल्स पार्टी लिबरल असम
आल झारखण्ड स्टूडेण्ट्स यूनियन झारखण्ड हरमु, राँची- ८३४००२ (झारखण्ड)
देशिया मुरपोक्कु द्रविड कलगम् २००५ विजयकान्त तमिल्नाडु १२५/७, जवाहरलाल नेहरु सलै, कोयमबेडु, चेन्नै- ६००१०७ (तमिल्नाडु)
इण्डियन नेशनल लोकदल १९९६ चौधरी देवीलाल ओमप्रकाश चौटाला हरियाणा न.८०, सेक्टर-९, चण्डीगढ़- १६०००९
इण्डियन यूनियन मुस्लिम लीग १९४८ मुहम्मद इस्माइल के एम कादर मोहिदीन केरल कायदे मिल्लत मञ्जिल, मारियाकयार लेब्बै स्ट्रीट, चेन्नै- ६००००१ (तमिल्नाडु)
जनता काङ्ग्रेस छत्तीसगढ़ (जोगी) २०१८ अजीत जोगी अमित जोगी खेतमे हर चलावित किसान छत्तीसगढ़ श्री बालाजी काम्प्लेक्स, खमतराई, रायपुर- ४९२००१ (छत्तीसगढ़)
जननायक जनता पार्टी २०१८ दुष्यन्त चौटाला दुष्यन्त चौटाला हरियाणा मण्डल व्यापार केन्द्र, सेक्टर- ५६, गुरुग्राम- १२२००१ (हरियाणा)
जम्मू आउ कश्मीर नेशनल कान्फ्रेन्स शेख् अब्दुल्ला फारुख अब्दुल्ला जम्मू आउ कश्मीर शेरे कश्मीर भवन, जम्मू- १८०००१
जम्मू आउ कश्मीर नेशनल पेन्थर्स पार्टी भीम सिंह जम्मू आउ कश्मीर १७, वी पी हाउस, रफी मार्ग, नवदिल्ली- ११०००१
जम्मू आउ कश्मीर पीपुल्स डेमोक्रेटिक पार्टी मुफ्ती मोहम्मद सैय्यद महबूबा मुफ्ती जम्मू आउ कश्मीर २, इम्पोरियन लेन, रेसीडेन्सी रोड, श्रीनगर- १९०००१
झारखण्ड मुक्ति मोर्चा १९७२ शिबू सोरेन शिबू सोरेन झारखण्ड बैरियातू रोड, राँची- ८३४००८ (झारखण्ड)
केरल काङ्ग्रेस (एम) केरल स्टेट कमिटी आफिस, कोट्टायम्- ६८६००१ (केरल)
नागा पीपुल्स फ्रण्ट नेफियू रियो शुरोजिली लिजेत्सु नागालैण्ड, मणिपुर पोस्ट बाक्स न.५६५, कोहिमा- ७९७००१ (नागालैण्ड)
नेशनलिस्ट डेमोक्रेटिक प्रोग्रेसिव पार्टी २०१७ नेफियू रियो नेफियू रियो नागालैण्ड चुमुकेदीमा, दीमापुर- ७९७१०३ (नागालैण्ड)
बीजू जनता दल १९९७ बीजू पटनायक नवीन पटनायक ओड़िसा नवीन निवास, एरोड्रं गेट, भुबनेश्वर- ७५१००९ (ओड़िसा)
रिवोल्यूशनरी सोशलिस्ट पार्टी १९४० टि जे चन्द्रचूडन् केरल
[[लोक जनशक्ति पार्टी {{{last}}}|लोक जनशक्ति पार्टी {{{last}}}]]* २००० रामविलास पासवान
बिहार १२, जनपथ, नवदिल्ली- ११००११
लोक जनशक्ति पार्टी (रामविलास) २०२२ चिराग पासवान चिराग पासवान नागालैण्ड २३, नोर्थ एवेन्यू, नव दिल्ली- ११०००१
राष्ट्रिय लोक समता पार्टी २०१३ उपेन्द्र कुशवाहा उपेन्द्र कुशवाहा बिहार ढक्कनपुरा, मोहनपुर, पटना- ८००००१ (बिहार)
भारतके कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी) लिबरेशन दीपाङ्कर भट्टाचार्य बिहार यू-९०, शक्करपुर, दिल्ली- ११००९२
शिरोमणि अकाली दल १९२० सुखबीर सिंह बादल पञ्जाब बिल्डिङ्ग न ६, सेक्टर २८बि, मध्य मार्ग, चण्डीगढ़- १६००२८
शिवसेना १९६६ बालासाहेब ठाकरे एकनाथ शिन्दे महाराष्ट्र आनन्द आश्रम, श्री भवानी चौक, तेम्भी नाका, ठाणे पश्चिम- ४००६०१ (महाराष्ट्र)
शिवसेना (उद्धव बालासाहेब ठाकरे)# २०२२ उद्धव ठाकरे उद्धव ठाकरे महाराष्ट्र शिवसेना भवन, गडकरी चौक, मुम्बई- ४०००२८ (महाराष्ट्र)
महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना २००६ राज ठाकरे राज ठाकरे महाराष्ट्र कृष्ण कुञ्ज, एम बि राउत रोड, शिवाजी पार्क, मुम्बई- ४०००२८ (महाराष्ट्र)
पीपुल्स पार्टी आफ अरुणाचल १९७७ बेकिन परतिन

ओकेन लेगो

कामेन रिङ्गु अरुणाचलप्रदेश के रिङ्गु काम्प्लेक्स, नहारलगुन- ७९१११० (अ.प्र.)
हिल स्टेट पीपुल्स डेमोक्रेटिक पार्टी १९६८ एच लिङ्गदोह के पि पेनियाङ्ग मेघालय केञ्चस ट्रेस, लाबान, शिलाङ्ग- ७३९००४ (मेघालय)
यूनाइटेड डेमोक्रेटिक पार्टी १९७७ इ के मावलोङ्ग् मेतबाह लिङ्गदोह मेघालय मावलाइ नोनगलाम्, शिलाङ्ग- ७९३००२ (मेघालय)
पीपुल्स डेमोक्रेटिक फ्रण्ट २०१७ मेघालय लचुमिएरे, शिलाङ्ग- ७९३००१ (मेघालय)
वाइस आफ द पीपुल पार्टी २०२१ मेघालय लाटकोर, किटन्-यू-सोम्, पूरुबी खासी हिल्स- ७९३०२१ (मेघालय)
महाराष्ट्रवादी गोमान्तक पार्टी १९६३ दीपक धावलीकर गोवा ड्यूक्ल हेवेन, पणजी- ४०३००१ (गोआ)
गोआ फारवर्ड पार्टी २०१६ विजय सरदेशाई विजय सरदेशाई गोआ शीश महल, कोम्बा, मरगाँओ- ४०३६०१ (गोवा)
मिजो नेशनल फ्रण्ट १९५९ जोरमथङ्गा कड़ी=Special:FilePath/Election_Symbol_Star.svg मिजोरम जेनरल हेडक्वार्टर्स, जरकावत, आइजोल- ७९६००१ (मिजोरम)
जोरम नेशनलिस्ट पार्टी सूरुज (किरण रहित) मिजोरम जेनरल हेडक्वार्टर्स, ट्रेजरी स्कायर, आइजोल- ७९६००१ (मिजोरम)
सिक्किम डेमोक्रेटिक फ्रण्ट १९९३ पवन कुमार चामलिङ्ग पवन कुमार चामलिङ्ग सिक्किम अपर देवराली, गङ्गटोक पूरुब- ७३७१०१ (सिक्किम्)
सिक्किम क्रन्तिकारी मोर्चा २०१३ प्रेम सिंह तमाङ्ग प्रेम सिंह तमाङ्ग सिक्किम् कानवाय ग्राउण्ड, गङ्गटोक पूरुब- ७३७१०२ (सिक्किम्)
इण्डिजिनियस पीपुल्स फ्रण्ट आफ त्रिपुरा त्रिपुरा ओल्ड काली बाड़ी मार्ग, कृष्णानगर, अगरतला- ७९९००१ (त्रिपुरा)
टिपरा मोथा पार्टी २०१९ त्रिपुरा खुमुलबङ्ग- ७९९०३५ (त्रिपुरा)
आल इण्डिया एन आर काङ्ग्रेस २०११ एन रङ्गास्वामी एन रङ्गास्वामी पुदुच्चेरी बद्मावती, पक्कामुदयानपेट, पुदुच्चेरी- ६०५००८

भूतपूर्व राज्य दल

[edit | edit source]

पञ्जीकृत दल

[edit | edit source]

राजनैतिक दलके एगो बड़ सङ्ख्या चुनाव आयोगमे पञ्जीकृत हे, जेकरा राष्ट्रिय अथवा राज्य दलके रूपमे मान्यता नै भेटल हे । ढेर मामला पञ्जीकरण बनल रहहे, चाहे सम्बन्धित दल भङ्ग हो गेल हो अथवा ढेर बरिस पहिले ओकर कौनो आउ दलमे विलय हो गले हो ।

प्रमुख गैर-मान्यताप्राप्त पञ्जीकृतदल

[edit | edit source]
दल नाम दल परचम स्थापना वर्ष संस्थापक दल प्रमुख दल मुख्यालय टीप
राष्ट्रिय लोक दल १९९६ चौधरी अजीत सिंह चौधरी जयन्त सिंह ४०६, वि पि हाउस, रफी मार्ग, नवदिल्ली- ११०००१ उत्तरप्रदेशके पूर्ब राज्यीय दल
सुहेलदेव भारतीय समाज पार्टी ओमप्रकाश राजभर ओमप्रकाश राजभर ग्राम- मीरनगञ्ज, पो- रामपुर-रसड़ा, बलिया (उप्र)- २२१७१२ उत्तरप्रदेशमे ६ विधायक
निर्बल इण्डियन शोषित हमारा आम दल सञ्जय निषाद सञ्जय निषाद उत्तरप्रदेशमे ६ विधायक
राष्ट्रिय लोक जनशक्ति पार्टी २०२२ पशुपति कुमार पारस पशुपति कुमार पारस लोकसभामे बिहारसे ५ सांसद्
राष्ट्रिय लोक जनता दल उपेन्द्र कुशवाहा उपेन्द्र कुशवाहा
रिपब्लिकन पार्टी आफ इण्डिया (आठवले) रामदास आठवले रामदास आठवले न ३/४,इन्सा हटमेण्ट, आजाद मैदान, फोर्ट, मुम्बई, महाराष्ट्र- ४००००१ केन्द्र सरकारमे १ मन्त्री
भारतीय ट्राइबल पार्टी छोटूभाई वसावा छोटूभाई वसावा मु पो चन्देरिया, तालुका- वालिया, भरूच, गुजरात राजस्थानमे २ विधायक
शिरोमणि अकाली दल (अमृतसर) १९९४ सिमरनजीत सिंह मान सिमरनजीत सिंह मान ग्राम- किला, एस हरनाम सिंह-पो आ तेल्लानिमा, फतेहगढ़ साहब, पञ्जाब-१४०४०६ लोकसभामे पञ्जाबसे १ सांसद्
गोंडवाना गणतन्त्र पार्टी हीरा सिंह मरकाम तुलेश्वर सिंह मरकाम ग्राम आउ पोस्ट तिवेर्थ, तहसील कटघोरा, बिलासपुर (छत्तीसगढ़) मध्यप्रदेशके पूर्व राज्यीय दल

अन्य पञ्जीकृत दल

[edit | edit source]

नीचे अक्टूबर २००५ के चुनावसे पहिले चुनाव आयोग द्वारा प्रकाशित ७३० पञ्जीकृत अज्ञात (बिन पहचान वाला) दलके सूची देल गेलहे:

भारतीय सर्वजन पार्टी

बहुजन मुक्ति पार्टी

हिन्दुस्तान सोशलिस्ट् रिपब्लिकन् एसोसिएशन

*राष्ट्रिय समाज पक्ष 0पार्टी*
SARVASHAKTI DAL (INDIA) SURANDRA SINGH GUDHA

यू

[edit | edit source]

यू

[edit | edit source]

अन्य दल

[edit | edit source]

भारतमे ढेर राजनैतिकदल चुनाव आयोगमे कखनियो पञ्जीकृत नै भेलहे ।

भूतपूर्व दल

[edit | edit source]

लुप्त/राज्यीय गठबन्धन

[edit | edit source]

१९९० के बादसे, भारतीय मतदाता लगातार राज्य आउ राष्ट्रियस्तर पर खण्डित जनादेश देलक हे । एही चलते ढेर दल जेकरामे छोट (आउ कखनियो-कखनियो मौलिक) बैचारिक मतभेद हे, सत्ता पर दावा करेला गठबन्धन कर ले हे । भारतमे निम्नलिखित राजनैतिकदलके गठबन्धन हे ।

एकरो देखी

[edit | edit source]

आधिकारिक दल

[edit | edit source]

अन्य जालस्थाल

[edit | edit source]

बाहरी कड़ी

[edit | edit source]

आगे पढ़ेला

[edit | edit source]
  • सुब्रत के. मित्र तथा वी.बी. सिंह. 1999.भारत में लोकतन्त्र व सामाजिक परिवर्तन : राष्ट्रिय मतदाताओं का एक गहन विश्लेषण. नव दिल्ली: सेज प्रकाशन. ISBN 81-7036-809-X (India HB) ISBN 0-7619-9344-4 (U.S. HB).
  • सुब्रत के. मित्र, माइक एन्स्कट, क्लेमेंस स्पिएस (eds.). 2004. दक्षिण एशिया में राजनैतिक dal. ग्रीनवुड: प्रेजेर.

सन्दर्भ

[edit | edit source]