Jump to content

Wp/mag/नरेन्द्र मोदी

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
Wp > mag > नरेन्द्र मोदी
नरेन्द्र मोदी
નરેન્દ્ર દામોદરદાસ મોદી
आधिकारिक चित्र, २०२२

पदस्थ
कार्यालय ग्रहण 
भाराङ्ग: जेठ ५, १९३६
ग्रेगोरी पञ्चाङ्ग: मई २६, २०१४
राष्ट्रपति प्रणब मुखर्जी
रामनाथ कोविन्द
द्रौपदी मुर्मू
पूर्वाधिकारी मनमोहन सिंह

पदस्थ
कार्यालय ग्रहण 
भाराङ्ग: बैशाख २६, १९३६
ग्रेगोरी पञ्चाङ्ग: मई १६, २०१४
पूर्वाधिकारी मुरली मनोहरजोशी
चुनावक्षेत्र बनारस

पदबहाल
७ अक्टूबर २००१  २२ मई २०१४
राज्यपाल सुन्दर सिंह भण्डारी
कैलाशपति मिश्र
बलराम जाखड़
नवलकिशोर शर्मा
एस्॰ सी॰ जमीर्
कमला बेनीवाल
पूर्वाधिकारी केशूभाई पटेल
उत्तराधिकारी आनन्दीबेन पटेल

जनम 17 सितम्बर 1950 (1950-09-17) (आयु 75)
वडनगर, गुजरात, भारत
जनमके नाम नरेन्द्र दामोदरदास मोदी
राष्ट्रियता भारतीय
राजनैतिक दल भारतीय जनतादल
जीवनसङ्गी जसोदाबेन मोदी[1]
शैक्षिक सम्बद्धता दिल्ली विश्वविद्यालय
गुजरात विश्वविद्यालय
धर्म हिन्दु
हस्ताच्छर
जालस्थल आधिकारिक जालस्थल

नरेन्द्रभाई दामोदरदास मोदी[lower-alpha 1] (गुजराती: નરેન્દ્ર દામોદરદાસ મોદી ; जनम: भाराङ्ग: भाद्रपद शुक्ल षष्ठी १८७२/ ग्रेगोरी पञ्चाङ्ग: सितम्बर १७, १९५०) २६ मई २०१४ से अखनितक लगातार दुसरा बेर ऊ भारतके प्रधानमन्त्री बनल हथ आउ बनारससे लोकसभा सान्सदो चुनल गेलहथ ।[2][3] ऊ भारतके प्रधानमन्त्री पद प आसीन होवेवाला स्वतन्त्र भारतमे जनमल प्रथम व्यक्ति हथ । एकरासे पहिले ऊ ७ अक्तूबर २००१ से २२ मई २०१४ तक गुजरात राज्जके मुख्यमन्त्री रह चुकल हथ । मोदी भारतीय जनतादल (भाजपा) आउ राष्ट्रीय स्वयंसेवकसङ्घ (RSS) के सदस्स हथ ।[4]

वडनगरके एक गुजराती परिवारमे पैदा होएल मोदी अपन बचपनामे चाय बेचेमे अपन पिताके सहयोग कैलन आउ बादमे अपन दोकान चलौलन । आठ बरसके आयुमे ऊ आरएसएस से जुड़लन जेकरा साथे एक लम्बा समय तक सम्बन्धित रहलन ।[5] स्नातक होवेके बाद ऊ अपन घर छोड़ देलन । मोदी दु बरस तक भारतभरमे यात्रा कैलन आउ अनेक धार्मिक केन्द्र घुमलन । १९६९ या १९७० मे ऊ गुजरात लौटलन जेकर बाद अहमदाबाद चल गेलन ।[6] १९७१ मे ऊ आरएसएस ला पूर्णकालिक कार्यकर्ता बन गेलन । १९७५ मे देशभरमे आपातकालके स्थितिके समय उनका कुछ समयला अज्ञातवास करे पड़लै । १९८५ मे ऊ भाजपासे जुड़लन आउ २००१ तक पार्टी पदानुक्रमके भीतरे ढेर पद पर कार्य कैलन जनेसे ऊ धीरे धीरे भाजपामे सचिवके पद पर पहुँच गेलन ।[7]

गुजरात भूकम्प २००१ (भुजमे भूकम्प) के बाद गुजरातके तत्कालीन मुख्यमन्त्री केशुभाई पटेलके असफल स्वास्थ्य आउ खराब सार्वजनिक छविके चलते नरेन्द्र मोदीके २००१ मे गुजरातके मुख्यमन्त्री पद पर नियुक्त कैल गेलै । नरेन्द्र मोदी शीघ्रे विधायी विधानसभाला चुनल गेलन । २००२ के गुजरात दङ्गामे उनकर प्रशासनके कठोर मानल गेलै हे । ई समय उनकर सञ्चालनके आलोचनो होलै ।[8] हालाँकि सर्वोच्चन्यायालय द्वारा नियुक्त विशेष जाँच दल (एसआइटी) के अभियोजन पक्षके कार्यवाही आरम्भ करेला कोनो प्रमाण न भेटलै ।[9] गुजरातके मुख्यमन्त्रीके रूपमे उनकर नीतिके आर्थिक विकासके प्रोत्साहित करेला श्रेय देल गेलै ।[10]

गुजरात राज्यके १४मा मुख्यमन्त्री रहलन । उनका उनकर बेस कामके चलते गुजरातके जनता लगातार ४ बेर (२००१ से २०१४ तक) गुजरातके मुख्यमन्त्री चुनकै । गुजरात विश्वविद्यालयसे राजनीति विज्ञानमे स्नातकोत्तर डिग्री प्राप्त श्री नरेन्द्र मोदी विकास पुरुषके नामसे जानल जा हथिन आउ वर्तमान समयमे देशके सबसे लोकप्रिय नेतामे से हथिन ।[11] टाइम पत्रिका मोदीके पर्सन ऑफ द इयर २०१३ के ४२ उम्मीदवारके सूचीमे सम्मिलित कैलकै हे ।[12]

अटल बिहारी वाजपेयी नियन नरेन्द्र मोदी एक राजनेता आउ कवि हथिन । ऊ गुजराती भाषाके इलावा हिन्दिओमे देशप्रेमसे ओतप्रोत कविता लिखलथिन हे ।[13][14]

उनकर नेतृत्वमे भारतके प्रमुख विपक्षी दल भारतीय जनता पार्टी २०१४ के लोकसभा चुनाव लड़लै आउ २८२ सीट जीतके अभूतपूर्व सफलता प्राप्त कैलकै ।[15] एक सांसदके रूपमे ऊ उत्तरप्रदेशके सांस्कृतिक नगरी वाराणसी आउ अपन गृहराज्य गुजरातके वडोदरा संसदीय क्षेत्रसे चुनाव लड़लन आउ दुनो जगहसे जीत दर्ज कैलन ।[16][17] उनकर राजमे भारतके प्रत्यक्ष विदेशी निवेश आउ बुनियादी सुविधा पर खर्च तेजीसे बढ़लै ।[18] ऊ अफसरशाहीमे ढेर सुधार कैलन आउ योजना आयोगके हटाके नीति आयोगके गठन कैलन ।[19]

एकर बाद बरस २०१९ मे भारतीय जनता पार्टी उनकर नेतृत्त्वमे दुबारा चुनाव लड़लै आउ ई बार पहिलहुँसे जादे बड़ जीत प्राप्त होलै । पार्टी कुल ३०३ सीट पर जीत प्राप्त कैलकै । भाजपाके समर्थक दल मने राजग के कुल ३५२ सीट प्राप्त होलै ।[20] ३० मई २०१९ के शपथ ग्रहण करके नरेन्द्र मोदी लगातार दुसरा बार प्रधानमन्त्री बनलन ।[21]

२०१९ के आम चुनावमे उनकर पार्टीके जीतके बाद उनकर प्रशासन जम्मू आउ कश्मीरके विशेष राज्यके दर्जाके रद्द कर देलकै । उनकर प्रशासन नागरिकता (संशोधन) अधिनियम, २०१९ एहु पेश कैलकै जेकर परिणामस्वरूप देशभरमे व्यापक विरोध प्रदर्शन होलै । मोदी अपन हिन्दु राष्ट्रवादी विश्वास आउ २००२ के गुजरात दङ्गा खनि उनकर कथित भूमिका पर घरेलू आउ अन्तर्राष्ट्रिय स्तर पर विवादके एक आँकड़ा बनल है,[22] जेकरा एक बहिष्कारवादी सामाजिक एजेण्डाके प्रमाणके रूपमे उद्धृत कैल गेलै हे । मोदीके कार्यकालमे भारत लोकतान्त्रिक बैकस्लेडिङ्गके अनुभव कैलकै हे ।[23][24]

एकर बाद बरस २०२४ मे भारतीय जनता पार्टी उनकर नेतृत्त्वमे दुबारा चुनाव लड़लै आउ ई बेर पार्टी कुल २४० सीट पर जीत प्राप्त कैलकै । भाजपाके समर्थक दल मने राजग के कुल २९२ सीट प्राप्त होलै ।[25] ९ जून २०२४ के शपथ ग्रहण करके नरेन्द्र मोदी लगातार तीसरा बार प्रधानमन्त्री बनलन । शपथ ग्रहणके बाद ऊ पहिला ऐसन अकाङ्ग्रेसी प्रधानमन्त्री बनलन जे १९६२ के बाद लगातार तीसरा बार प्रधानमन्त्री बनलन आउ ऊ पण्डित जवाहरलाल नेहरूके बराबरी कैलन ।[26][27]

सम्बन्धित लेख

[edit | edit source]

टिप्पणी

[edit | edit source]
  1. नरेन्द्र मोदीके जनम १७ सितम्बर १९५० के नरेन्द्रभाई दामोदरदास मोदीके रूपमे होलहल । ऊ दामोदरदासके प्रयोग कैलन, उनखर मध्यनाम गुजरातीके रूपमे बाबुजीके नामके उनखर मध्यनामके रूपमे रखेके परम्परा हे, किन्तु तैयो, उनखा व्यापकरूपसे नरेन्द्र मोदीके रूपमे जानल जाहे ।

सन्दर्भ

[edit | edit source]
  1. "सङ्ग्रहीत प्रति" (PDF). मूलसे 13 अप्रैल 2014 के पुरालेखित (PDF). अभिगमन तिथि ११ अप्रैल २०१४.
  2. "राष्‍ट्रपति ने श्री नरेन्‍द्र मोदी को प्रधानमंत्री नियुक्‍त किया". पत्र सूचना कार्यालय, भारत सरकार. २० मई २०१४. मूलसे २१ मई २०१४ के पुरालेखित. अभिगमन तिथि २१ मई २०१४.
  3. "Narendra Modi appointed Prime Minister, swearing in on May 26". Times of India. २० मई २०१४. मूलसे २ अप्रैल २०१९ के पुरालेखित. अभिगमन तिथि २१ मई २०१४.
  4. "PM Modi turns 69: A timeline of his political career". Deccan Herald. 2019-09-17. मूल से १५ जनवरी २०२१ के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 2021-01-20.
  5. "Live Latest News Headlines at newkerala.com Daily News". www.newkerala.com. मूल से 2014-03-15 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 2021-01-20.
  6. Marino, Andy (2014-04-06). Narendra Modi: A political Biography. Harper Collins. प॰ 24. आई॰ऍस॰बी॰एन॰ 978-93-5136-218-0.
  7. Shekhar, Himanshu (1901). Management Guru Narendra Modi. Diamond Pocket Books Pvt Ltd. पप॰ 64. आई॰ऍस॰बी॰एन॰ 978-81-288-2803-4.
  8. "संग्रहीत प्रति". मूलसे 4 अप्रैल 2019 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 22 मई 2018.
  9. "संग्रहीत प्रति". मूलसे 20 दिसम्बर 2016 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 22 मई 2018.
  10. "संग्रहीत प्रति". मूलसे 12 मार्च 2017 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 22 मई 2018.
  11. "गूगल सर्च में भी नरेंद्र मोदी पड़े राहुल गांधी पर भारी". दैनिक जागरण. मूलसे 9 अक्तूबर 2013 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 9 अक्टूबर 2013.
  12. "Vote Now: Who Should Be TIME's Person of the Year?". टाइम. मूल से 28 नवम्बर 2013 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 27 नवम्बर 2013. Italic or bold markup not allowed in: |publisher= (सहायता)
  13. "नरेंद्र मोदी ने अहमदाबाद की रैली में सुनाई कविता". नवभारतटाइम्स.कॉम. 20 फ़रवरी 2014. मूलसे 12 मई 2014 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 10 मई 2014. |date= में तिथि प्राचल का मान जाँची (सहायता)
  14. "कविता के जरिए नरेंद्र मोदी ने बयां किया दर्द-ए-दिल". आज तक. 27 अप्रैल 2014. मूलसे 12 मई 2014 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 10 मई 2014.
  15. "नरेन्द्र मोदी वाराणसी से चुनाव लडेगे". देशबन्धु. 15 मार्च 2014. मूलसे 17 मार्च 2014 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 16 मार्च 2104. |accessdate= में तिथि प्राचल का मान जाँची (सहायता)
  16. "'गुजरात से चुनाव लड़ेंगे नरेन्द्र मोदी'". बीबीसी हिन्दी. 13 मार्च 2014. मूलसे 17 अप्रैल 2014 के पुरालेखित.
  17. Stepan, Alfred (2015-01-07). "India, Sri Lanka, and the Majoritarian Danger". Journal of Democracy. 26 (1): 128–140. आइ॰एस॰एस॰एन॰ 1086-3214. डीओआइ:10.1353/jod.2015.0006.
  18. "NITI Aayog Releases State Statistics Handbook | ABC Live India". अभिगमन तिथि 2021-01-21.
  19. "Alliance Wise Election Live Results 2019: Lok Sabha Elections Result Live Alliance Wise, Party Wise". News18. मूल से 12 नवंबर 2020 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 2021-01-21. |archive-date= में तिथि प्राचल का मान जाँची (सहायता)
  20. "PM Modi Becomes Longest Serving Non-Congress Prime Minister". NDTV.com. मूल से 18 दिसम्बर 2020 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 2021-01-21.
  21. Jaffrelot, Christophe (2013-06-01). "Gujarat Elections: The Sub-Text of Modi's 'Hattrick'—High Tech Populism and the 'Neo-middle Class':". Studies in Indian Politics. डीओआइ:10.1177/2321023013482789.
  22. Jaffrelot, Christoph (2021). "Modi's India: Hindu Nationalism and the Rise of Ethnic Democracy". Princeton University Press. Cite journal requires |journal= (सहायता)
  23. "Democratic Backsliding in India, the World's Largest Democracy | V-Dem". www.v-dem.net. मूल से 27 फरवरी 2021 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 27 November 2020.
  24. "Alliance Wise Election Live Results 2019: Lok Sabha Elections Result Live Alliance Wise, Party Wise". News18. मूल से 12 नवंबर 2020 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 2021-01-21. |archive-date= में तिथि प्राचल का मान जाँची (सहायता)
  25. "PM Modi Becomes Longest Serving Non-Congress Prime Minister". NDTV.com. मूल से 18 दिसम्बर 2020 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 2021-01-21.
  26. "PM Modi Becomes Longest Serving Non-Congress Prime Minister". NDTV.com. मूल से 18 दिसम्बर 2020 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 2021-01-21.