Jump to content

Wp/mag/लालू प्रसाद यादव

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
Wp > mag > लालू प्रसाद यादव
लालू प्रसाद यादव
𑂪𑂰𑂪𑂴 𑂣𑂹𑂩𑂮𑂰𑂠 𑂨𑂰𑂠𑂫
लालू प्रसाद यादव

पदबहाल
२४ मई २००४  २२ मई २००९
पूर्वाधिकारी नीतीश कुमार
उत्तराधिकारी ममता बनर्जी
चुनावक्षेत्र सारण

पदबहाल
१६ मई २००९  २२ अक्टूबर २०१३
उत्तराधिकारी राष्ट्रपति शासन
पदबहाल
४ अप्रैल १९९५  २५ जुलाई १९९७
पूर्वाधिकारी राष्ट्रपति शासन
उत्तराधिकारी राबड़ी देवी

पदबहाल
२४ मई २००४  २२ मई २००९
पूर्वाधिकारी राजीव प्रताप रूड़ी
उत्तराधिकारी निर्वाचन क्षेत्र परिसीमित
पदबहाल
२३ मार्च १९७७  २२ अगस्त १९७९
पूर्वाधिकारी रामशेखर प्रसाद सिंह
उत्तराधिकारी सत्य देव सिंह
पदबहाल
२ दिसम्बर १९८९  १३ मार्च १९९१
पूर्वाधिकारी रामबहादुर सिंह
उत्तराधिकारी लाल बाबू राय

जनम 11 १९४८ (१९४८-06-11) (आयु 77)
गोपालगञ्ज, बिहार
राजनैतिक दल राष्ट्रिय जनता दल
जीवनसङ्गी राबड़ी देवी
शैक्षिक सम्बद्धता पटना बिश्वबिद्यालय
धर्म हिन्दु
जालस्थल rashtriyajanatadal.com

लालू प्रसाद यादव (भोजपुरी: 𑂪𑂰𑂪𑂴 𑂣𑂹𑂩𑂮𑂰𑂠 𑂨𑂰𑂠𑂫 , जनम: ११ जून १९४८) भारतके बिहार राज्यके राजनेता आउ राष्ट्रिय जनता दल (राजद) के अध्यक्ष हथ । ऊ १९९० से १९९७ तक बिहारके मुख्यमन्त्री रहलन । बादमे ऊ २००४ से २००९ तक केन्द्रके संयुक्त प्रगतिशील गठबन्धन (यूपीए) सरकारमे रेलमन्त्रीके कार्यभार सौँपा गेलै । जखनि कि ऊ १५मा लोकसभामे सारण (बिहार) से सांसद् हलथिन ऊ बिहारके बहुचर्चित चारा घोटाला मामलामे राँची स्थित केन्द्रीय जाँच ब्यूरो (सीबीआई) के अदालत पाँच बरिस कारावासके सजा सुनैलकै हल । ई सजा लागि उनखा बिरसा मुण्डा केन्द्रीय कारागार राँचीमे रखल गेल हल ।[1] केन्द्रीय अन्वेषण ब्यूरोके बिशेष न्यायालय अपन फैसला सुरक्षित रखकै जखनि कि ऊ पर कथित चारा घोटालामे भ्रष्टाचारके गम्भीर आरोप सिद्ध हो गेल हल ।[2] ३ अक्टूबर २०१३ के न्यायालय उनखा पाँच बरिसके कैद आउ पच्चीस लाख रुपैयाके जुर्मानाके सजा देलकै ।[3] दु महीने तक जेलमे रहेके बाद १३ दिसम्बरके लालू प्रसादके सर्वोच्चन्यायालयसे जमानत भेटलै ।[4] [5]

यादव आउ जनता दल यूनाइटेड नेता जगदीश शर्माके घोटाला मामलामे दोषी करार देल जायेके बाद लोकसभासे अयोग्य ठहरावल गेलै ।[6] नया नियमके अनुसार लालू प्लक सभाके महासचिव यादवके सदनके सदस्यताके अयोग्य ठहरावल जायेके अधिसूचना जारी कर देलकै । ई अधिसूचनाके बाद संसदके सदस्यता गँवाएवाला लालू प्रसाद यादव भारतीय इतिहासमे लोकसभाके पहिला सांसद् हो गेलन हे ।[7]

जीवन आउ राजनीतिक सफर

[edit | edit source]
लालू प्रसाद यादव

बिहारके गोपालगञ्जमे एक यादव परिवारमे जन्मल यादव राजनीतिके शुरूआत जयप्रकाश नारायणके जेपि आन्दोलनसे कैलन जखनि ऊ एगो छात्र नेता हलन आउ तखनिके राजनेता सत्येन्द्र नारायण सिन्हाके बड्डी करीबी रहलन हल ।[8] १९७७ मे आपातकालके पश्चात् भेल लोकसभा चुनावमे लालू यादव जीतलन आउ पहिला बेर २९ बरिसके उमिरमे लोकसभा पहुँचलन । १९८० से १९८९ तक ऊ दु बेर बिधानसभाके सदस्य रहलन आउ विपक्षके नेता पदो पर रहलन ।[9]

व्यक्तिगत जीवन

[edit | edit source]

१ जून १९७३ के यादव राबड़ी देवीसे अपन माय-बाप द्वारा व्यवस्थित एगो पारम्परिक बियाह कैलन । यादव नौ लैकन, सात बेटी आउ दुगो बेटाके पिता हथ ।[10]

  1. मीसा भारती, सबसे बड़ बेटी एक साफ्टवेयर अभियन्ता शैलेश कुमारसे बियाह करलक
  2. रोहिणी आचार्य, दोसर बेटी, राव समरेश सिंह, एसआरसि दिल्लीसे एगो अमेरिका स्थित वाणिज्य स्नातक, औरङ्गाबाद मण्डलके दाउदनगर निवासी राव रणविजय सिंहके बेटासे मई २००२ मे बियाह करलक
  3. चन्दा सिंह, तीसरा बेटी, विक्रम सिंहसे बियाह करहलक आउ २००६ मे इण्डियन एयरलाइन्सके साथे पायलट
  4. रागिनी यादव, चौथा बेटी, राहुल यादवसे बियाह, जितेन्द्र यादवके बेटा, गाजियाबादसे सांसद् विधायक, जे अखनि काङ्ग्रेस पार्टीके सदस्य हथ
  5. हेमा यादव, पचमा बेटी, विनीत यादवसे बियाह करलक जे एगो राजनैतिक परिवारके वंशज हे
  6. धन्नू (उर्फ अनुष्का राव), छठा बेटी, चिरञ्जीव राव, काङ्ग्रेसके राव अजय सिंह यादव, हरियाणा सरकारमे कुछ समय ऊर्जा मन्त्रीके बेटासे बियाह करलक
  7. तेज प्रताप यादव, बड़ बेटा , बिहार राज्य सरकारमे पूर्व स्वास्थ्य मन्त्री
  8. राजलक्ष्मी सिंह, सबसे छोट बेटी, मैनपुरी आउ मुलायम सिंह यादवके भव्य भतीजासे तेज प्रताप सिंह यादव, सांसदसे बियाह करलक[11]
  9. तेजस्वी यादव, छोट बेटा, पूर्व क्रिकेटर, बिहारके पूर्व उपमुख्यमन्त्री

छात्र राजनीति आउ प्रारम्भिक आजीविका

[edit | edit source]

यादवजी १९७० मे पटना यूनिवर्सिटी स्टूडेण्ट्स यूनियन (पुसू) के महासचिवके रूपमे छात्र राजनीतिमे प्रवेश कैलन आउ १९७३ मे अपने अध्यक्ष बनलन । १९७४ मे ऊ बिहार आन्दोलन जयप्रकाश नारायणके अगुवाई वाला छात्र आन्दोलनमे अनुसूचित जाति आउ जनजाति एवं पिछड़ा वर्गके अधिकारला सम्मिलित हो गेलन । पुसू बिहार छात्र सङ्घर्ष समितिके गठन कैलक हल जे लालू प्रसादके अध्यक्षके रूपमे आन्दोलन देलक हल । आन्दोलन घड़ी प्रसाद जनवादी पार्टीके वरिष्ठ नेताके करीब ऐलन आउ १९७७ मे लोकसभा चुनावमे छपरासे डडजनता पार्टी]]के उम्मीदवारके रूपमे नामित भेलन । बिहार राज्यके तत्कालीन अध्यक्ष जनता पार्टी आउ बिहारके नेता सत्येन्द्र नारायण सिन्हा उनखाला प्रचार कैलन । जनता पार्टी भारत गणराज्यके इतिहासमे पहिला अकाङ्ग्रेस सरकार बनैलक आउ २९ बरिसके उमिरमे ऊ तखनि भारतीय संसदके सबसे युवा सदस्यमे से एक बन गेलन ।[12][13]

निरन्तर लड़े आउ वैचारिक मतभेदके चलते जनता पार्टी सरकार गिर गेल आउ १९८० मे संसदके फिरसे चुनावमे भङ्ग कर देल गेल । ऊ जयप्रकाश नारायणके विचारधारा आउ प्रथा आउ भारतमे समाजवादी आन्दोलनके एगो पिता, राजसे प्रेरित हल । ऊ मोरारजी देसाईके साथे अलगे-अलगे बिधिसे भाग लेलन आउ जनता पार्टी-एस के नेतृत्वमे लोकभाऊ राज नारायणके नेतृत्वमे सम्मिलित भेलन जे जनता पार्टी-एस के अध्यक्ष हलन आउ बादमे अध्यक्ष बनलन । प्रसाद १९८० मे फिरसे हार गेलन । हालाँकि ऊ सफलतापूर्वक १९८० मे बिहार बिधानसभा चुनाव लड़लन आउ बिहार बिधानसभाके सदस्य बनलन । ई अबधि घड़ी यादव पदानुक्रममे वृद्धि कैलन आउ उनका दोसर दलके नेतामे से एक मानल जा हल । १९८५ मे ऊ बिहार बिधानसभाला फिरसे निर्वाचित भेलन हल । पूर्व मुख्यमन्त्री कर्पूरी ठाकुरके मृत्युके बाद प्रसाद १९८९ मे विपक्षी बिहार बिधानसभाके नेता बन गेलन । ओही बरिस ऊ वि पि सिंह सरकारके तहत लोकोसभाला चुनल गेलन हल ।

१९९० तक प्रसाद राज्यके ११.७% जनसङ्ख्याके साथे यादवके सबसे बड़ जातिके प्रतिनिधित्व कैलन जे अपनाके निम्नजातिके नेताके रूपमे स्थापित करहे । दोसरा दने बिहारमे मुसलमान परम्परागत रूपसे काङ्ग्रेस (आइ) भोट बैङ्कके रूपमे कार्यरत हल किन्तु १९८९ के भागलपुर हिंसाके बाद ऊ प्रसादके प्रति अपन वफादारी बदल देलक । १० बरिस के अबधिमे ऊ बिहार राज्यके राजनीतिमे एगो ताकतवर बल बन गेलन जे कि मुसलमान आउ यादव मतदातामे उनखर लोकप्रियताला जानल जा हे ।

बिहारके मुख्यमन्त्री

[edit | edit source]

१९९० मे ऊ बिहारके मुख्यमन्त्री बनलन आउ १९९५ एहुमे भारी बहुमतसे विजयी रहलन । २३ सितम्बर १९९० के प्रसाद राम रथयात्रा खनि समस्तीपुरमे लालकृष्ण आडवाणीके गिरफ्तार कैलन[14] आउ अपनाके एगो धर्मनिरपेक्ष नेताके रूपमे प्रस्तुत कैलन । १९९० के दशकमे आर्थिक मोर्चा पर विश्व बैङ्क अपन कार्यला अपन पार्टीके सराहना कैलक । १९९३ मे प्रसाद एगो अङ्ग्रेजीभाषाके नीति अपनैलन आउ बिद्यालयके पाठ्यक्रममे एगो भाषाके रूपमे अङ्ग्रेजीके पुनः परिचयला प्रेरित कैलन । लालू यादवके जनाधारमे एमवाई (MY) मने मुसलमान आउ यादव कारकके बड़ योगदान हे आउ ऊ एकरोसे कहियो इन्कारो नै कैलन हे ।[15]

राष्ट्रिय जनता दल

[edit | edit source]

लालू प्रसाद यादव मुख्यतः राजनैतिक आउ आर्थिक विषय पर लेखके अतिरिक्त विभिन्न आन्दोलनकारी सभके जीवनी पढ़ेके शौक रखहथ । ऊ बिहार क्रिकेट एसोसिएशनके अध्यक्षो हथ । लालू यादव एगो फिलिमोमे काम करलन जेकर नाम उनखे नाम पर हे ।

जुलाई १९९७ मे लालू यादव जनता दलसे अलगे होके राष्ट्रिय जनता दलके नामसे नया पार्टी बना लेलन । गिरफ्तारी तय हो जायेके बाद लालू मुख्यमन्त्री पदसे त्यागपत्र दे देलन आउ अपन पत्नी राबड़ी देवीके बिहारके मुख्यमन्त्री बनावेके निर्णय कैलन । जखनि राबड़ीके विश्वास मत प्राप्त करेमे समस्या ऐलै त काङ्ग्रेस आउ झारखण्ड मुक्ति मोर्चा उनखा समर्थन दे देलक ।

१९९८ मे केन्द्रमे अटल बिहारी वाजपेयीके नेतृत्वमे सरकार बनल । दु बरिस बाद बिधानसभाके चुनाव होले त राजद अल्पमतमे आ गेल । सात दिनला नीतीश कुमारके सरकार बनल किन्तु ऊ चल नै पारलक । एक बेर फिर राबड़ी देवी मुख्यमन्त्री बनलन । काङ्ग्रेसके २२ बिधायक उनखर सरकारमे मन्त्री बनल । २००४ के लोकसभा चुनावमे लालू प्रसाद एक बेर फिर "किङ्ग मेकर" के भूमिकामे ऐलन आउ रेलमन्त्री बनलन । यादवके कार्यकालेमे दशकसे घाटामे चलैत रेल सेवा फिरसे फायदामे ऐलै । भारतके सभ प्रमुख प्रबन्धन संस्थाके साथे-साथे बिश्वभरके बिजनेस स्कूलमे लालू यादवके कुशल प्रबन्धनसे भेल भारतीय रेलवेके कायाकल्प एगो शोधके विषय बन गेल । किन्तु अगलहीँ बरिस २००५ मे बिहार बिधानसभा चुनावमे राजद सरकार हार गेल आउ २००९ के लोकसभा चुनावमे उनखर पार्टीके खाली चारे सांसदे जीत सकल । एकर परिणाम ई भेल कि लालूके केन्द्र सरकारमे जगह नै भैटल । समय-समय पर लालूके बचावेवाला काङ्ग्रेसो ई बेर उनखा नै बचा पाएल । दागी जन प्रतिनिधिके बचावेवाला अध्यादेश खटाईमे पड़ गेल आउ ई प्रकार लालूके राजनैतिक भविष्य अधरमे लटक गेल ।[16]

लालूके अन्दाज

[edit | edit source]

देशभरमे लालू प्रसाद यादवके एगो छवि हास्य नेतोके हे । इनखर लोकप्रियता उनखर बिहारी उच्चारण आउ अनोखा अन्दाजके भाषणोके लेके हे । बिहारके सड़कके हेमा मालिनीके गाल नियन बनावेके वादा होवे चाहे रेलवेमे कुल्हड़के शुरुआत, लालू यादव हमेशे सुर्खीमे रहलन । टिबि होवे चाहे इण्टरनेट लालू यादवके लतीफाके दौरो खूब चललै ।[17]

सम्बन्धित लेख

[edit | edit source]

सन्दर्भ

[edit | edit source]
  1. "चारा घोटाला: लालू यादव दोषी करार, जेल भेजे गए" (हिन्दी मे). बिबिसि हिन्दी. मूलसे १ अक्तूबर २०१३ के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 1 अक्टूबर 2013.Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)
  2. "लालू यादव दोषी करार, जेल भेजे गए, सजा का ऐलान 3 अक्टूबर को" (हिन्दी मे). नवभारत टाइम्स. मूलसे ३ अक्तूबर २०१३ के पुरालेखित. अभिगमन तिथि १ अक्टूबर २०१३.Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)
  3. "चारा घोटाला: लालू प्रसाद यादव को पांच साल की जेल" (हिन्दी मे). हिन्दुस्तान (समाचार पत्र), राँची (एजेन्सी). मूल से ५ अक्तूबर २०१३ के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 3 अक्टूबर 2013.Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)
  4. "संग्रहीत प्रति". मूलसे १० नवम्बर २०१४ के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 10 नवम्बर 2014.
  5. "संग्रहीत प्रति". मूल से १० नवम्बर २०१४ के पुरालेखित. अभिगमन तिथि १० नवम्बर २०१४.
  6. "चारा घोटाला : लालू प्रसाद यादव, जेडीयू सांसद लोकसभा से अयोग्‍य ठहराए गए" (हिन्दी मे). जि न्यूज, नवदिल्ली. मूलसे 24 अक्तूबर 2013 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 23 अक्टूबर 2013.Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)
  7. "चारा घोटाले में जेल में बंद लालू प्रसाद यादव की लोकसभा सदस्यता गई" (हिन्दी मे). एनडिटिवि इण्डिया, नवदिल्ली. मूल से 23 अक्तूबर 2013 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 23 अक्टूबर 2013.Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)
  8. "संग्रहीत प्रति". मूल से 22 नवम्बर 2015 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 14 जून 2016.
  9. "संग्रहीत प्रति". मूल से 8 अगस्त 2016 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 14 जून 2016.
  10. "Another double for grandfather Lalu". मूलसे 4 जुलाई 2018 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 3 जुलाई 2018.
  11. "Tej Pratap Yadav News: छोटी बहन ने पैर छुए तो ट्रोलर्स ने तेज प्रताप यादव को घेरा, फिर मीसा के पांव छूकर आरजेडी नेता ने दिया तगड़ा जवाब".
  12. "सत्ता संग्राम: सारण में राबड़ी-रुडी नहीं, राजद-भाजपा में होती है दिलचस्‍प लड़ाई". मूलसे 12 अगस्त 2018 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 12 अगस्त 2018.
  13. "पत्नी ऐश्वर्या को लड़ाने की चाहत छोड़ी, सारण के चुनावी दंगल में उतरेंगे तेज प्रताप, राजीव प्रताप रूड़ी को देंगे चुनौती!". मूल से 7 अक्तूबर 2018 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 7 अक्तूबर 2018.
  14. "लालू प्रसाद यादव की ज़ुबानी, लालकृष्ण आडवाणी को क्यों और कैसे गिरफ्तार किया था". मूल से 7 दिसम्बर 2017 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 7 दिसंबर 2017. |access-date= में तिथि प्राचल का मान जाँची (सहायता)
  15. "लालू प्रसाद यादव: सुर्खियों में रहने वाला चेहरा" (हिन्दी मे). बिबिसि हिन्दी. मूलसे 1 अक्तूबर 2013 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 1 अक्टूबर 2013.Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)
  16. "अर्श से फर्श पर आए लालू यादव" (हिन्दी मे). दैनिक जागरण. मूल से 1 अक्तूबर 2013 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 1 अक्तूबर 2013.Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)
  17. "लालू प्रसाद यादव: सुर्खियों में रहने वाला चेहरा" (हिन्दी मे). बिबिसि हिन्दी. मूलसे 1 अक्तूबर 2013 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 1 अक्टूबर 2013.Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)