Wp/mag/लालू प्रसाद यादव
| लालू प्रसाद यादव 𑂪𑂰𑂪𑂴 𑂣𑂹𑂩𑂮𑂰𑂠 𑂨𑂰𑂠𑂫 | |
|---|---|
| लालू प्रसाद यादव | |
| पदबहाल २४ मई २००४ – २२ मई २००९ | |
| पूर्वाधिकारी | नीतीश कुमार |
| उत्तराधिकारी | ममता बनर्जी |
| चुनावक्षेत्र | सारण |
| पदबहाल १६ मई २००९ – २२ अक्टूबर २०१३ | |
| उत्तराधिकारी | राष्ट्रपति शासन |
| पदबहाल ४ अप्रैल १९९५ – २५ जुलाई १९९७ | |
| पूर्वाधिकारी | राष्ट्रपति शासन |
| उत्तराधिकारी | राबड़ी देवी |
| पदबहाल २४ मई २००४ – २२ मई २००९ | |
| पूर्वाधिकारी | राजीव प्रताप रूड़ी |
| उत्तराधिकारी | निर्वाचन क्षेत्र परिसीमित |
| पदबहाल २३ मार्च १९७७ – २२ अगस्त १९७९ | |
| पूर्वाधिकारी | रामशेखर प्रसाद सिंह |
| उत्तराधिकारी | सत्य देव सिंह |
| पदबहाल २ दिसम्बर १९८९ – १३ मार्च १९९१ | |
| पूर्वाधिकारी | रामबहादुर सिंह |
| उत्तराधिकारी | लाल बाबू राय |
| जनम | 11
१९४८ गोपालगञ्ज, बिहार |
| राजनैतिक दल | राष्ट्रिय जनता दल |
| जीवनसङ्गी | राबड़ी देवी |
| शैक्षिक सम्बद्धता | पटना बिश्वबिद्यालय |
| धर्म | हिन्दु |
| जालस्थल | rashtriyajanatadal |
लालू प्रसाद यादव (भोजपुरी: 𑂪𑂰𑂪𑂴 𑂣𑂹𑂩𑂮𑂰𑂠 𑂨𑂰𑂠𑂫 , जनम: ११ जून १९४८) भारतके बिहार राज्यके राजनेता आउ राष्ट्रिय जनता दल (राजद) के अध्यक्ष हथ । ऊ १९९० से १९९७ तक बिहारके मुख्यमन्त्री रहलन । बादमे ऊ २००४ से २००९ तक केन्द्रके संयुक्त प्रगतिशील गठबन्धन (यूपीए) सरकारमे रेलमन्त्रीके कार्यभार सौँपा गेलै । जखनि कि ऊ १५मा लोकसभामे सारण (बिहार) से सांसद् हलथिन ऊ बिहारके बहुचर्चित चारा घोटाला मामलामे राँची स्थित केन्द्रीय जाँच ब्यूरो (सीबीआई) के अदालत पाँच बरिस कारावासके सजा सुनैलकै हल । ई सजा लागि उनखा बिरसा मुण्डा केन्द्रीय कारागार राँचीमे रखल गेल हल ।[1] केन्द्रीय अन्वेषण ब्यूरोके बिशेष न्यायालय अपन फैसला सुरक्षित रखकै जखनि कि ऊ पर कथित चारा घोटालामे भ्रष्टाचारके गम्भीर आरोप सिद्ध हो गेल हल ।[2] ३ अक्टूबर २०१३ के न्यायालय उनखा पाँच बरिसके कैद आउ पच्चीस लाख रुपैयाके जुर्मानाके सजा देलकै ।[3] दु महीने तक जेलमे रहेके बाद १३ दिसम्बरके लालू प्रसादके सर्वोच्चन्यायालयसे जमानत भेटलै ।[4] [5]
यादव आउ जनता दल यूनाइटेड नेता जगदीश शर्माके घोटाला मामलामे दोषी करार देल जायेके बाद लोकसभासे अयोग्य ठहरावल गेलै ।[6] नया नियमके अनुसार लालू प्लक सभाके महासचिव यादवके सदनके सदस्यताके अयोग्य ठहरावल जायेके अधिसूचना जारी कर देलकै । ई अधिसूचनाके बाद संसदके सदस्यता गँवाएवाला लालू प्रसाद यादव भारतीय इतिहासमे लोकसभाके पहिला सांसद् हो गेलन हे ।[7]
जीवन आउ राजनीतिक सफर
[edit | edit source]
बिहारके गोपालगञ्जमे एक यादव परिवारमे जन्मल यादव राजनीतिके शुरूआत जयप्रकाश नारायणके जेपि आन्दोलनसे कैलन जखनि ऊ एगो छात्र नेता हलन आउ तखनिके राजनेता सत्येन्द्र नारायण सिन्हाके बड्डी करीबी रहलन हल ।[8] १९७७ मे आपातकालके पश्चात् भेल लोकसभा चुनावमे लालू यादव जीतलन आउ पहिला बेर २९ बरिसके उमिरमे लोकसभा पहुँचलन । १९८० से १९८९ तक ऊ दु बेर बिधानसभाके सदस्य रहलन आउ विपक्षके नेता पदो पर रहलन ।[9]
व्यक्तिगत जीवन
[edit | edit source]१ जून १९७३ के यादव राबड़ी देवीसे अपन माय-बाप द्वारा व्यवस्थित एगो पारम्परिक बियाह कैलन । यादव नौ लैकन, सात बेटी आउ दुगो बेटाके पिता हथ ।[10]
- मीसा भारती, सबसे बड़ बेटी एक साफ्टवेयर अभियन्ता शैलेश कुमारसे बियाह करलक
- रोहिणी आचार्य, दोसर बेटी, राव समरेश सिंह, एसआरसि दिल्लीसे एगो अमेरिका स्थित वाणिज्य स्नातक, औरङ्गाबाद मण्डलके दाउदनगर निवासी राव रणविजय सिंहके बेटासे मई २००२ मे बियाह करलक
- चन्दा सिंह, तीसरा बेटी, विक्रम सिंहसे बियाह करहलक आउ २००६ मे इण्डियन एयरलाइन्सके साथे पायलट
- रागिनी यादव, चौथा बेटी, राहुल यादवसे बियाह, जितेन्द्र यादवके बेटा, गाजियाबादसे सांसद् विधायक, जे अखनि काङ्ग्रेस पार्टीके सदस्य हथ
- हेमा यादव, पचमा बेटी, विनीत यादवसे बियाह करलक जे एगो राजनैतिक परिवारके वंशज हे
- धन्नू (उर्फ अनुष्का राव), छठा बेटी, चिरञ्जीव राव, काङ्ग्रेसके राव अजय सिंह यादव, हरियाणा सरकारमे कुछ समय ऊर्जा मन्त्रीके बेटासे बियाह करलक
- तेज प्रताप यादव, बड़ बेटा , बिहार राज्य सरकारमे पूर्व स्वास्थ्य मन्त्री
- राजलक्ष्मी सिंह, सबसे छोट बेटी, मैनपुरी आउ मुलायम सिंह यादवके भव्य भतीजासे तेज प्रताप सिंह यादव, सांसदसे बियाह करलक[11]
- तेजस्वी यादव, छोट बेटा, पूर्व क्रिकेटर, बिहारके पूर्व उपमुख्यमन्त्री
छात्र राजनीति आउ प्रारम्भिक आजीविका
[edit | edit source]यादवजी १९७० मे पटना यूनिवर्सिटी स्टूडेण्ट्स यूनियन (पुसू) के महासचिवके रूपमे छात्र राजनीतिमे प्रवेश कैलन आउ १९७३ मे अपने अध्यक्ष बनलन । १९७४ मे ऊ बिहार आन्दोलन जयप्रकाश नारायणके अगुवाई वाला छात्र आन्दोलनमे अनुसूचित जाति आउ जनजाति एवं पिछड़ा वर्गके अधिकारला सम्मिलित हो गेलन । पुसू बिहार छात्र सङ्घर्ष समितिके गठन कैलक हल जे लालू प्रसादके अध्यक्षके रूपमे आन्दोलन देलक हल । आन्दोलन घड़ी प्रसाद जनवादी पार्टीके वरिष्ठ नेताके करीब ऐलन आउ १९७७ मे लोकसभा चुनावमे छपरासे डडजनता पार्टी]]के उम्मीदवारके रूपमे नामित भेलन । बिहार राज्यके तत्कालीन अध्यक्ष जनता पार्टी आउ बिहारके नेता सत्येन्द्र नारायण सिन्हा उनखाला प्रचार कैलन । जनता पार्टी भारत गणराज्यके इतिहासमे पहिला अकाङ्ग्रेस सरकार बनैलक आउ २९ बरिसके उमिरमे ऊ तखनि भारतीय संसदके सबसे युवा सदस्यमे से एक बन गेलन ।[12][13]
निरन्तर लड़े आउ वैचारिक मतभेदके चलते जनता पार्टी सरकार गिर गेल आउ १९८० मे संसदके फिरसे चुनावमे भङ्ग कर देल गेल । ऊ जयप्रकाश नारायणके विचारधारा आउ प्रथा आउ भारतमे समाजवादी आन्दोलनके एगो पिता, राजसे प्रेरित हल । ऊ मोरारजी देसाईके साथे अलगे-अलगे बिधिसे भाग लेलन आउ जनता पार्टी-एस के नेतृत्वमे लोकभाऊ राज नारायणके नेतृत्वमे सम्मिलित भेलन जे जनता पार्टी-एस के अध्यक्ष हलन आउ बादमे अध्यक्ष बनलन । प्रसाद १९८० मे फिरसे हार गेलन । हालाँकि ऊ सफलतापूर्वक १९८० मे बिहार बिधानसभा चुनाव लड़लन आउ बिहार बिधानसभाके सदस्य बनलन । ई अबधि घड़ी यादव पदानुक्रममे वृद्धि कैलन आउ उनका दोसर दलके नेतामे से एक मानल जा हल । १९८५ मे ऊ बिहार बिधानसभाला फिरसे निर्वाचित भेलन हल । पूर्व मुख्यमन्त्री कर्पूरी ठाकुरके मृत्युके बाद प्रसाद १९८९ मे विपक्षी बिहार बिधानसभाके नेता बन गेलन । ओही बरिस ऊ वि पि सिंह सरकारके तहत लोकोसभाला चुनल गेलन हल ।
१९९० तक प्रसाद राज्यके ११.७% जनसङ्ख्याके साथे यादवके सबसे बड़ जातिके प्रतिनिधित्व कैलन जे अपनाके निम्नजातिके नेताके रूपमे स्थापित करहे । दोसरा दने बिहारमे मुसलमान परम्परागत रूपसे काङ्ग्रेस (आइ) भोट बैङ्कके रूपमे कार्यरत हल किन्तु १९८९ के भागलपुर हिंसाके बाद ऊ प्रसादके प्रति अपन वफादारी बदल देलक । १० बरिस के अबधिमे ऊ बिहार राज्यके राजनीतिमे एगो ताकतवर बल बन गेलन जे कि मुसलमान आउ यादव मतदातामे उनखर लोकप्रियताला जानल जा हे ।
बिहारके मुख्यमन्त्री
[edit | edit source]१९९० मे ऊ बिहारके मुख्यमन्त्री बनलन आउ १९९५ एहुमे भारी बहुमतसे विजयी रहलन । २३ सितम्बर १९९० के प्रसाद राम रथयात्रा खनि समस्तीपुरमे लालकृष्ण आडवाणीके गिरफ्तार कैलन[14] आउ अपनाके एगो धर्मनिरपेक्ष नेताके रूपमे प्रस्तुत कैलन । १९९० के दशकमे आर्थिक मोर्चा पर विश्व बैङ्क अपन कार्यला अपन पार्टीके सराहना कैलक । १९९३ मे प्रसाद एगो अङ्ग्रेजीभाषाके नीति अपनैलन आउ बिद्यालयके पाठ्यक्रममे एगो भाषाके रूपमे अङ्ग्रेजीके पुनः परिचयला प्रेरित कैलन । लालू यादवके जनाधारमे एमवाई (MY) मने मुसलमान आउ यादव कारकके बड़ योगदान हे आउ ऊ एकरोसे कहियो इन्कारो नै कैलन हे ।[15]
राष्ट्रिय जनता दल
[edit | edit source]लालू प्रसाद यादव मुख्यतः राजनैतिक आउ आर्थिक विषय पर लेखके अतिरिक्त विभिन्न आन्दोलनकारी सभके जीवनी पढ़ेके शौक रखहथ । ऊ बिहार क्रिकेट एसोसिएशनके अध्यक्षो हथ । लालू यादव एगो फिलिमोमे काम करलन जेकर नाम उनखे नाम पर हे ।
जुलाई १९९७ मे लालू यादव जनता दलसे अलगे होके राष्ट्रिय जनता दलके नामसे नया पार्टी बना लेलन । गिरफ्तारी तय हो जायेके बाद लालू मुख्यमन्त्री पदसे त्यागपत्र दे देलन आउ अपन पत्नी राबड़ी देवीके बिहारके मुख्यमन्त्री बनावेके निर्णय कैलन । जखनि राबड़ीके विश्वास मत प्राप्त करेमे समस्या ऐलै त काङ्ग्रेस आउ झारखण्ड मुक्ति मोर्चा उनखा समर्थन दे देलक ।
१९९८ मे केन्द्रमे अटल बिहारी वाजपेयीके नेतृत्वमे सरकार बनल । दु बरिस बाद बिधानसभाके चुनाव होले त राजद अल्पमतमे आ गेल । सात दिनला नीतीश कुमारके सरकार बनल किन्तु ऊ चल नै पारलक । एक बेर फिर राबड़ी देवी मुख्यमन्त्री बनलन । काङ्ग्रेसके २२ बिधायक उनखर सरकारमे मन्त्री बनल । २००४ के लोकसभा चुनावमे लालू प्रसाद एक बेर फिर "किङ्ग मेकर" के भूमिकामे ऐलन आउ रेलमन्त्री बनलन । यादवके कार्यकालेमे दशकसे घाटामे चलैत रेल सेवा फिरसे फायदामे ऐलै । भारतके सभ प्रमुख प्रबन्धन संस्थाके साथे-साथे बिश्वभरके बिजनेस स्कूलमे लालू यादवके कुशल प्रबन्धनसे भेल भारतीय रेलवेके कायाकल्प एगो शोधके विषय बन गेल । किन्तु अगलहीँ बरिस २००५ मे बिहार बिधानसभा चुनावमे राजद सरकार हार गेल आउ २००९ के लोकसभा चुनावमे उनखर पार्टीके खाली चारे सांसदे जीत सकल । एकर परिणाम ई भेल कि लालूके केन्द्र सरकारमे जगह नै भैटल । समय-समय पर लालूके बचावेवाला काङ्ग्रेसो ई बेर उनखा नै बचा पाएल । दागी जन प्रतिनिधिके बचावेवाला अध्यादेश खटाईमे पड़ गेल आउ ई प्रकार लालूके राजनैतिक भविष्य अधरमे लटक गेल ।[16]
लालूके अन्दाज
[edit | edit source]देशभरमे लालू प्रसाद यादवके एगो छवि हास्य नेतोके हे । इनखर लोकप्रियता उनखर बिहारी उच्चारण आउ अनोखा अन्दाजके भाषणोके लेके हे । बिहारके सड़कके हेमा मालिनीके गाल नियन बनावेके वादा होवे चाहे रेलवेमे कुल्हड़के शुरुआत, लालू यादव हमेशे सुर्खीमे रहलन । टिबि होवे चाहे इण्टरनेट लालू यादवके लतीफाके दौरो खूब चललै ।[17]
सम्बन्धित लेख
[edit | edit source]सन्दर्भ
[edit | edit source]- ↑ "चारा घोटाला: लालू यादव दोषी करार, जेल भेजे गए" (हिन्दी मे). बिबिसि हिन्दी. मूलसे १ अक्तूबर २०१३ के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 1 अक्टूबर 2013.Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)
- ↑ "लालू यादव दोषी करार, जेल भेजे गए, सजा का ऐलान 3 अक्टूबर को" (हिन्दी मे). नवभारत टाइम्स. मूलसे ३ अक्तूबर २०१३ के पुरालेखित. अभिगमन तिथि १ अक्टूबर २०१३.Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)
- ↑ "चारा घोटाला: लालू प्रसाद यादव को पांच साल की जेल" (हिन्दी मे). हिन्दुस्तान (समाचार पत्र), राँची (एजेन्सी). मूल से ५ अक्तूबर २०१३ के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 3 अक्टूबर 2013.Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)
- ↑ "संग्रहीत प्रति". मूलसे १० नवम्बर २०१४ के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 10 नवम्बर 2014.
- ↑ "संग्रहीत प्रति". मूल से १० नवम्बर २०१४ के पुरालेखित. अभिगमन तिथि १० नवम्बर २०१४.
- ↑ "चारा घोटाला : लालू प्रसाद यादव, जेडीयू सांसद लोकसभा से अयोग्य ठहराए गए" (हिन्दी मे). जि न्यूज, नवदिल्ली. मूलसे 24 अक्तूबर 2013 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 23 अक्टूबर 2013.Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)
- ↑ "चारा घोटाले में जेल में बंद लालू प्रसाद यादव की लोकसभा सदस्यता गई" (हिन्दी मे). एनडिटिवि इण्डिया, नवदिल्ली. मूल से 23 अक्तूबर 2013 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 23 अक्टूबर 2013.Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)
- ↑ "संग्रहीत प्रति". मूल से 22 नवम्बर 2015 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 14 जून 2016.
- ↑ "संग्रहीत प्रति". मूल से 8 अगस्त 2016 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 14 जून 2016.
- ↑ "Another double for grandfather Lalu". मूलसे 4 जुलाई 2018 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 3 जुलाई 2018.
- ↑ "Tej Pratap Yadav News: छोटी बहन ने पैर छुए तो ट्रोलर्स ने तेज प्रताप यादव को घेरा, फिर मीसा के पांव छूकर आरजेडी नेता ने दिया तगड़ा जवाब".
- ↑ "सत्ता संग्राम: सारण में राबड़ी-रुडी नहीं, राजद-भाजपा में होती है दिलचस्प लड़ाई". मूलसे 12 अगस्त 2018 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 12 अगस्त 2018.
- ↑ "पत्नी ऐश्वर्या को लड़ाने की चाहत छोड़ी, सारण के चुनावी दंगल में उतरेंगे तेज प्रताप, राजीव प्रताप रूड़ी को देंगे चुनौती!". मूल से 7 अक्तूबर 2018 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 7 अक्तूबर 2018.
- ↑ "लालू प्रसाद यादव की ज़ुबानी, लालकृष्ण आडवाणी को क्यों और कैसे गिरफ्तार किया था". मूल से 7 दिसम्बर 2017 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 7 दिसंबर 2017.
|access-date=में तिथि प्राचल का मान जाँची (सहायता) - ↑ "लालू प्रसाद यादव: सुर्खियों में रहने वाला चेहरा" (हिन्दी मे). बिबिसि हिन्दी. मूलसे 1 अक्तूबर 2013 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 1 अक्टूबर 2013.Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)
- ↑ "अर्श से फर्श पर आए लालू यादव" (हिन्दी मे). दैनिक जागरण. मूल से 1 अक्तूबर 2013 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 1 अक्तूबर 2013.Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)
- ↑ "लालू प्रसाद यादव: सुर्खियों में रहने वाला चेहरा" (हिन्दी मे). बिबिसि हिन्दी. मूलसे 1 अक्तूबर 2013 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 1 अक्टूबर 2013.Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)