Wp/mag/पलामू जिला
| पलामू मण्डल पलामू जिला | |
|---|---|
| झारखण्डके मण्डल | |
Palamu fort | |
झारखण्डमे पलामू मण्डलके स्थिति | |
| देश | |
| राज्य | |
| प्रमण्डल | पलामू |
| मुख्यालय | मेदिनीनगर |
| सरकार | |
| • जिलाध्यक्ष | शशी रञ्जन, आइएएस |
| • लोकसभा निर्वाचनक्षेत्र | पलामू, चतरा (चतरा मण्डल सङ्गे साझा) |
| • विधानसभा निर्वाचनक्षेत्र | ५ |
| क्षेत्रफल | |
| • कुल | 4,393 किमी2 (1,696 वर्ग मील) |
| जनसङ्ख्या | |
| • कुल | १९,३९,८६९ |
| • घनत्व | 441.6/किमी2 (1,144/मील2 ) |
| जनसाङ्ख्यिकी | |
| • साक्षरता | ६३.६३% |
| • लिङ्गानुपात | ९२८ |
| समयमण्डल | युटिसि+०५:३० (भा मा स) |
| वाहन पञ्जीकरण | JH-03 |
| मुख्य राजमार्ग | National Highway NH 39 |
| जालस्थल | palamu |
पलामू मण्डल (पलामू जिला) भारतीयराज्य झारखण्डके उत्तर-पच्छिमी मण्डल हे जे १८९२ मे ब्रिटानीयराज खन्नि स्तापित होलैहल । मण्डलके मुख्यालय मेदिनीनगर हे जे उत्तर कोयलनदीके दहिना तटे स्थित हे आउ १९६२ के बसल हे । पलामू मण्डल झारखण्डके सबसे पश्चिमी मण्डलमे से एक हे आउ एकर सीमा बिहार राज्यके साथ मिलहे । ई चोटी, नदी आउ वन्यजनसे भरल हे । पलामू मण्डल एक ऐतिहासिक स्थल हे जेकरामे चित्रित हैण्डिडाग किला, पालके गवाएल राजधानी आउ बेतलघाट जे पुरातात्विक स्मारक हे ।
इतिहास
[edit | edit source]पलामू जिलामे सोन आउ उत्तरी कोयल नदीके सङ्गम पर काबरा-कला टीलामे नियोलिथिक आउ चालकोलिथिक बस्ती सबके स्थल है ।[1]
१२मा शताब्दीके बेरा खयारवाला राजवंश जापीला इलाका पर राज केलकै ।[2] १६मा शताब्दीके शुरुआतमे दक्षिणी बिहारमे चेरो वंशके राज हलै । शेरशाह सूरी अपन एगो जनरल, खवास खानके चेरो सरदार महार्ता चेरोके खतम करेला भेजकै ।[3]
१६मा शताब्दीके अन्तिममे पलामू पर रक्सेल राजपूतके नियन्त्रण हलै । मुगल कमाण्डर मानसिंह पलामू पर हमला केलकै हल किन्तु १६०५ मे अकबरके मृत्युके बाद मुगलके ओहाँसे भगा देल गेलै । चेरो शासक सहबलराय बिहार पर लगातार हमला करेके चलते दिल्लीमे कैदी बन गेलन हल । उनकर बेटा, भगवत रायो एही नीति जारी रखलन किन्तु जल्दिए मुगल सेना उनका पर हमला कर देलकै आउ ऊ देव साही भिरु भाग गेलन जे एक सुरवर राजपूत हलन आउ धौदनार (सासाराम भिरु) के किला पर कब्जा कैले हलन । देवसाहीके बेटा पूरन मलके साथे पलामूके राजा मानसिंहके सेवा लेलन । जखनि मान सिंह १६१३ मे सरगुजा गेलन त राय राजाके परिवारके मार देलन आउ उनकर गद्दी पर कब्ज़ा कर लेलन । भगवत रायके पोता मेदिनीरायके राजमे चेरो साम्राज्य अपन इलाकाके ऊँचाई तक फैल गेलै - जेकरामे अखनि दक्षिणी बिहारके बड़ भाग आउ हजारीबागो सम्मिलित हलै । मेदिनीराय छोटानागपुरके महाराजाके बिरुद्ध अभियान शुरू करेमे सफल रहलन आउ ऊ पलामूके किला बनवौलन ।[3]
पलामूके लोग
[edit | edit source]मगही आउ नागपुरी एहाँके स्थानीय भाषा है । पलामूके प्रमुख जनजातिमे खेरवार, चेरो, उराँव, बिरजिया आउ बिरहोर सम्मिलित है । जनजातीय विश्वास आउ रीति-रिवाज जङ्गलके प्रति लोगके बर्तावके निर्धारित करहै । पलामूके जनजातीय समुदाय पवित्र वनके पूजा करहै (सरणा पूजा) । ऊ करम वृक्ष (एडीना कोर्डिफोलिआ) के पवित्र मानहथिन आउ वर्षमे एक बेर करमा पूजाके अवसर पर ओकर आराधना करहथिन । हाथी, कछुआ, साँप आदि अनेक जीव-जन्तुयोके पूजा होवहै । ई सब प्राचीन मान्यताके कारण सदियोसे एहाँके जैविक विविधता पोषित होवैत आवैत है ।
जनसङ्ख्या
[edit | edit source]२०११ मे पलामूके जनसङ्ख्या १९,३९,८६९ हलै, जेकरामे पुरुष आउ महिला क्रमशः १०,०६,३०२ आउ ९,३३,५६७ हलन । २०२४ मे पलामू मण्डलके अनुमानित जनसङ्ख्या २४,८०,००० है ।
एकरो देखी
[edit | edit source]सन्दर्भ
[edit | edit source]- ↑ "KABRA – KALA". www.asiranchi.org. मूल से 2013-10-08 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 2019-08-29.
- ↑ प्रभु, टि एल (4 अगस्त 2019). Majestic Monuments of India: Ancient Indian Mega Structures. अभिगमन तिथि 31 January 2025.
- 1 2 "Bihar and Orissa District Gazetteers : Palamau". INDIAN CULTURE (अङ्ग्रेजी मे). अभिगमन तिथि 2022-07-30.Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)