Jump to content

Wp/mag/पलामू जिला

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
(Redirected from Wp/mag/पलामू मण्डल)
Wp > mag > पलामू जिला
पलामू मण्डल
पलामू जिला
झारखण्डके मण्डल
Palamu fort
Palamu fort
झारखण्डमे पलामू मण्डलके स्थितिके अवस्थिति
झारखण्डमे पलामू मण्डलके स्थिति
देश भारत
राज्य झारखण्ड
प्रमण्डलपलामू
मुख्यालयमेदिनीनगर
सरकार
  जिलाध्यक्षशशी रञ्जन, आइएएस
  लोकसभा निर्वाचनक्षेत्रपलामू, चतरा (चतरा मण्डल सङ्गे साझा)
  विधानसभा निर्वाचनक्षेत्र
क्षेत्रफल
  कुल4,393 किमी2 (1,696 वर्ग मील)
जनसङ्ख्या
  कुल१९,३९,८६९
  घनत्व441.6/किमी2 (1,144/मील2 )
जनसाङ्ख्यिकी
  साक्षरता६३.६३%
  लिङ्गानुपात९२८
समयमण्डलयुटिसि+०५:३० (भा मा स)
वाहन पञ्जीकरणJH-03
मुख्य राजमार्गNational Highway NH 39
जालस्थलpalamu.nic.in

पलामू मण्डल (पलामू जिला) भारतीयराज्य झारखण्डके उत्तर-पच्छिमी मण्डल हे जे १८९२ मे ब्रिटानीयराज खन्नि स्तापित होलैहल । मण्डलके मुख्यालय मेदिनीनगर हे जे उत्तर कोयलनदीके दहिना तटे स्थित हे आउ १९६२ के बसल हे । पलामू मण्डल झारखण्डके सबसे पश्चिमी मण्डलमे से एक हे आउ एकर सीमा बिहार राज्यके साथ मिलहे । ई चोटी, नदी आउ वन्यजनसे भरल हे । पलामू मण्डल एक ऐतिहासिक स्थल हे जेकरामे चित्रित हैण्डिडाग किला, पालके गवाएल राजधानी आउ बेतलघाट जे पुरातात्विक स्मारक हे ।

इतिहास

[edit | edit source]

पलामू जिलामे सोन आउ उत्तरी कोयल नदीके सङ्गम पर काबरा-कला टीलामे नियोलिथिक आउ चालकोलिथिक बस्ती सबके स्थल है ।[1]

१२मा शताब्दीके बेरा खयारवाला राजवंश जापीला इलाका पर राज केलकै ।[2] १६मा शताब्दीके शुरुआतमे दक्षिणी बिहारमे चेरो वंशके राज हलै । शेरशाह सूरी अपन एगो जनरल, खवास खानके चेरो सरदार महार्ता चेरोके खतम करेला भेजकै ।[3]

१६मा शताब्दीके अन्तिममे पलामू पर रक्सेल राजपूतके नियन्त्रण हलै । मुगल कमाण्डर मानसिंह पलामू पर हमला केलकै हल किन्तु १६०५ मे अकबरके मृत्युके बाद मुगलके ओहाँसे भगा देल गेलै । चेरो शासक सहबलराय बिहार पर लगातार हमला करेके चलते दिल्लीमे कैदी बन गेलन हल । उनकर बेटा, भगवत रायो एही नीति जारी रखलन किन्तु जल्दिए मुगल सेना उनका पर हमला कर देलकै आउ ऊ देव साही भिरु भाग गेलन जे एक सुरवर राजपूत हलन आउ धौदनार (सासाराम भिरु) के किला पर कब्जा कैले हलन । देवसाहीके बेटा पूरन मलके साथे पलामूके राजा मानसिंहके सेवा लेलन । जखनि मान सिंह १६१३ मे सरगुजा गेलन त राय राजाके परिवारके मार देलन आउ उनकर गद्दी पर कब्ज़ा कर लेलन । भगवत रायके पोता मेदिनीरायके राजमे चेरो साम्राज्य अपन इलाकाके ऊँचाई तक फैल गेलै - जेकरामे अखनि दक्षिणी बिहारके बड़ भाग आउ हजारीबागो सम्मिलित हलै । मेदिनीराय छोटानागपुरके महाराजाके बिरुद्ध अभियान शुरू करेमे सफल रहलन आउ ऊ पलामूके किला बनवौलन ।[3]

पलामूके लोग

[edit | edit source]

मगही आउ नागपुरी एहाँके स्थानीय भाषा है । पलामूके प्रमुख जनजातिमे खेरवार, चेरो, उराँव, बिरजिया आउ बिरहोर सम्मिलित है । जनजातीय विश्वास आउ रीति-रिवाज जङ्गलके प्रति लोगके बर्तावके निर्धारित करहै । पलामूके जनजातीय समुदाय पवित्र वनके पूजा करहै (सरणा पूजा) । ऊ करम वृक्ष (एडीना कोर्डिफोलिआ) के पवित्र मानहथिन आउ वर्षमे एक बेर करमा पूजाके अवसर पर ओकर आराधना करहथिन । हाथी, कछुआ, साँप आदि अनेक जीव-जन्तुयोके पूजा होवहै । ई सब प्राचीन मान्यताके कारण सदियोसे एहाँके जैविक विविधता पोषित होवैत आवैत है ।

जनसङ्ख्या

[edit | edit source]

२०११ मे पलामूके जनसङ्ख्या १९,३९,८६९ हलै, जेकरामे पुरुष आउ महिला क्रमशः १०,०६,३०२ आउ ९,३३,५६७ हलन । २०२४ मे पलामू मण्डलके अनुमानित जनसङ्ख्या २४,८०,००० है ।

एकरो देखी

[edit | edit source]

सन्दर्भ

[edit | edit source]
  1. "KABRA – KALA". www.asiranchi.org. मूल से 2013-10-08 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 2019-08-29.
  2. प्रभु, टि एल (4 अगस्त 2019). Majestic Monuments of India: Ancient Indian Mega Structures. अभिगमन तिथि 31 January 2025.
  3. 1 2 "Bihar and Orissa District Gazetteers : Palamau". INDIAN CULTURE (अङ्ग्रेजी मे). अभिगमन तिथि 2022-07-30.Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)