Jump to content

Wp/mag/चतरा जिला

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
(Redirected from Wp/mag/चतरा मण्डल)
Wp > mag > चतरा जिला
चतरा मण्डल
चतरा जिला
झारखण्डके मण्डल
झारखण्डमे चतरा मण्डलके स्थितिके अवस्थिति
झारखण्डमे चतरा मण्डलके स्थिति
देश भारत
राज्य झारखण्ड
प्रमण्डलछोटानागपुर प्रमण्डल
स्थापना२९ मई १९९१
मुख्यालयचतरा, झारखण्ड
सरकार
  जिलाध्यक्षअबु इरमान, भा प्र से
  लोकसभा निर्वाचनक्षेत्रचतरा (पलामू आउ लातेहार मण्डल सङ्गे साझा)
  सांसद्सुनील कुमार सिंह (भाजपा)
  बिधानसभा निर्वाचनक्षेत्र2
क्षेत्रफल
  कुल3,718 किमी2 (1,436 वर्ग मील)
जनसङ्ख्या
 (२०११)
  कुल१०४२८८६
  नगरी
०५.३१
जनसाङ्ख्यिकी
  साक्षरता६०.१८%
  लिङ्गानुपात951
समयमण्डलयुटिसि+०५:३० (भा मा स)
वाहन पञ्जीकरणJH 13
मुख्य राजमार्गरा रा २२, रा रा ५२२
जालस्थलhttp://chatra.nic.in/

चतरा मण्डल (चतरा जिला) भारतके झारखण्ड राज्जके एगो मण्डल हे । एकर मुख्यालय चतरा हे । झारखण्डके उत्तरी छोटानागपुर प्रमण्डलके प्रवेश द्वार कहल जायेवाला चतरा मण्डलके स्थापना २९ मई १९९१ ईo मे होलै हल ।[1]I चतरा मण्डलके स्थापना हजारीबागसे विभाजित करके कैल गेलै हल । राँची, हजारीबाग, पलामू आउ लातेहारके सीमा ई मण्डलसे लगहै । चतरा मण्डलमे २ पर्यटन स्थल मा भद्रकाली मन्दिर आउ माँ कौलेश्वरी पर्वत है । मण्डलमे दु अनुमण्डल सिमरिया आउ चतरा है । मण्डलमे १२ प्रखण्ड क्रमशः चतरा, सिमरिया, टण्डवा, पत्थलगड़ा, कुन्दा, प्रतापपुर, हण्टरगङ्ज, कान्हाचट्टी, इटखोरी, मयूरहण्ड, लावालौङ्ग, गिधौर प्रखण्ड शामिल है । १५४ पञ्चायत आउ १४७४ गाँव है । मण्डलसे एनएच ९९ आउ एनएच १०० गुजर है । मण्डलमे दु विधानसभा चतरा आउ सिमरिया है । चतरा झारखण्डके सबसे छोट संसदीय क्षेत्र है । चतरा लोकसभामे ५ विधानसभा आवहै, जेकरामे चतरा, सिमरिया, पाँकी, लातेहार, मनिका विधानसभा शामिल है । मण्डलके साक्षरता दर ६०.१६% है, जेकरामे पुरुष साक्षरता दर ६९.९२ आउ महिला साक्षरता दर ४९.९२ है ।

इतिहास

[edit | edit source]

प्राचीन काल

[edit | edit source]

पुरान समयमे आजके जिला आउ आसपासके इलाका पर ढेर राज्यके राज हलै जेकरा मिलाके अतविक (जङ्गल) राज्य कहल जा हलै । ई सब राज्य अशोकके राज (लगभग २३२ ई पू) मे मौर्य साम्राज्यके राजमे आ गेलै । समुद्रगुप्त आजके छोटानागपुर इलाकासे गुजरित महानदी घाटीमे दक्षिण कोसल राज्य पर पहिला हमला केलन ।[2]

मध्यकाल

[edit | edit source]

मुहम्मद बिन तुगलकके राजमे जे इलाकामे आजके जिला है, ऊ दिल्ली सल्तनतके सम्पर्कमे ऐलै । बादमे ई मुगल साम्राज्यके बिहार सूबाके भाग बन गेलै । औरङ्गजेबके राजमे बिहारके मुगल सूबेदार दाउद खान ५ मई १६६० के पोखरी किला भिजुन कोठी पर बिन कौनो खास विरोधके कब्जा कर लेलकै आउ फिर ऊ कुण्डा किला दने बढ़ गेलै जेकर किलेबन्दी बड़ी मजबूत हलै काहेकि ऊ एगो पहाड़ीके चोटी पर हलै । आखिरकार ई किला पर ओकर कब्जा हो गेलै आऊ २ जून १६६० के एकर पूरा तरहसे नष्ट कर देल गेलै । बादमे कुण्डा किला रामगढ़के राजाके कब्जामे आ गेलै । १७३४ मे अलीवर्दी खान टेकारी (गया) के बागी जमीन्दारके हरावेके बाद कुण्डा दने बढ़लै । ऊ चतरा किला पर हमला केलकै आउ ओकरा तोड़ देलकै ।[2]

ब्रिटिश शासन

[edit | edit source]

ब्रिटिश इस्ट इण्डिया कम्पनी १७६९ मे पहिला बेर ई क्षेत्र के सम्पर्कमे अइलै । राजा राममोहन राय १८०५–०६ खनि चतरामे सेरेस्टदारके रूपमे कार्य कैलन आउ अपन कार्यकाल खनि ऊ चतरा आउ रामगढ़ दुनही स्थान पर रहलन ।[2]

१८५७ के सङ्ग्राम खनि छोटानागपुरमे क्रान्तिकारी सब आउ अङ्ग्रेजके बीच लड़ल गेल सबसे महत्वपूर्ण युद्ध "चतराके युद्ध" हलै । ई निर्णायक युद्ध २ अक्टूबर १८५७ के फाँसी तालाब भिरु लड़ल गेलै हल । ई एक घण्टा तक चललै जेकरामे क्रान्तिकारीके पूरा प्रकारसे हरा देल गेलै । ५६ यूरोपीय सैनिक आऊ अधिकारी मरल जखनकि १५० क्रान्तिकारी मारल गेलन आउ ७७ के एगो गड्ढामे दफना देल गेलै । सूबेदार मङ्गल पाण्डे आउ नादिर अली खानके ४ अक्टूबर १७५७ के ठीक ओही स्थान पर मृत्युदण्ड सुनावल गेलै आउ फाँसी दे देल गेलै । यूरोपीय आउ सिख सैनिकके उनकर हथियार आउ गोला-बारूदके साथे एगो कुँइआमे दफना देल गेलै । एगो उत्कीर्ण पट्टिका जे अबहियो विद्यमान है, ऊ कहहै:

"२ अक्टूबर १८५७ के चतरामे रामगढ़ बटालियनके विद्रोहीके बिरुद्ध होएल लड़ाईमे महारानीके ५३मा फुट रेजिमेण्टके ५६ सैनिक आउ सिखके एगो दस्ता मारल गेलै । ई लड़ाईमे असाधारण वीरता देखावेके लेल ७०मा बङ्गाल नेटिव इन्फेण्ट्रीके लेफ्टिनेण्ट जे सि सि डाण्ट आउ ५३मा रेजिमेण्ट के सार्जेण्ट डि डायनान के 'विक्टोरिया क्रास' से सम्मानित कैल गेलै; ई लड़ाईमे विद्रोही पूरा प्रकारसे हार गेलन आउ ओखनी अपन चारो तोप आउ गोला-बारूद भूला देलन हल ।"

एकरो देखी

[edit | edit source]

सन्दर्भ

[edit | edit source]
  1. "जिले के बारे में | चतरा | India" (हिन्दी मे). अभिगमन तिथि 2020-08-15.Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)
  2. 1 2 3 "History". चतरा जिला जालस्थल. मूल से 2010-05-10 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 2009-08-23.