Jump to content

Wp/mag/कोडरमा मण्डल

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
(Redirected from Wp/mag/कोडरमा जिला)
Wp > mag > कोडरमा मण्डल
कोडरमा मण्डल
कोडरमा जिला
झारखण्डके मण्डल
झारखण्डमे कोडरमा मण्डलके स्थितिके अवस्थिति
झारखण्डमे कोडरमा मण्डलके स्थिति
देस भारत
राज्य झारखण्ड
प्रमण्डलउत्तर छोटानागपुर
स्थापना१९९4
मुख्यालयकोडरमा
सरकार
  लोकसभा निर्वाचनक्षेत्रकोडरमा (गिरिडीह आउ हजारीबाग मण्डल सङ्गे साझा)
  बिधानसभा निर्वाचनक्षेत्र1
क्षेत्रफल
  कुल2,540 किमी2 (980 वर्ग मील)
जनसङ्ख्या
 (2011)
  कुल७,१६,२५९
  घनत्व282/किमी2 (730/मील2 )
जनसाङ्ख्यिकी
  साक्षरता66.84%
  लिङ्गानुपात949
समयमण्डलयुटिसि+०५:३० (भा मा स)
जालस्थलhttp://koderma.nic.in/

कोडरमा मण्डल (कोडरमा जिला) भारतके झारखण्ड राज्यके एगो मण्डल हे । एकर मुख्यालय कोडरमा हे ।

विवरण

[edit | edit source]

कोडरमा भारतके अभ्रक मण्डलके रूपमे जानल जा है । एकरा झारखण्डके प्रवेशद्वारके नामोसे जानल जा है । ई मण्डल अर्धविकसित, क्षीण जनसङ्ख्या वाला है जखनिकि सीमित प्राकृतिक संसाधन मौजूद है । ७१७ गाँव वाला ई मण्डलके निर्माण हजारीबाग मण्डलके विभाजित करके १० अप्रैल १९९४ के कैल गेलै । ई मण्डलमे खाली दु नगर कोडरमा आउ झुमरी तिलैया है । कोडरमा मण्डलके सीमायें बिहारके गया आउ नवादा एवं झारखण्डके गिरिडीह आउ हजारीबाग मण्डलके साथे लगहै । ई मण्डलमे पाँच प्रखण्ड कोडरमा, जयनगर, मरकच्चौ, सतगाँवा एवं चन्दवारा है । ई मण्डलके सबसे बड़ विशेषता ई है कि विश्वके पूरा अभ्रकके ९०% उत्पादन एहैँये होवहै ।

भूगोल

[edit | edit source]

कोडरमाके स्थिति 24°28′N 85°36′E / 24.47°N 85.6°E / 24.47; 85.6 पर है । एहाँके औसत ऊँचाई 375 मीटर (1230 फीट) है ।

दर्शनीय स्थल

[edit | edit source]

शक्तिपीठ

[edit | edit source]

शक्तिपीठ माँ चञ्चला देवीला कोडरमा प्रसिद्ध है । ई शक्तिपीठ दुर्गा मैयाके समर्पित है । प्रत्येक मङ्गर आउ शनिच्चरके एहाँ भक्तके भारी भीड़ देखल जा सकहै । शक्तिपीठके इलावा एकरा अभ्रकके खदानोला पूरा विश्वमे जानल जा है, जन्ने अभ्रकके एतना खदान है कि एकरा अभ्रकनगरीके नामोसे बोलावल जा है । शक्तिपीठ आउ खदानके इलावाो एहाँ देखेला बड़ी कुछ है । उरवन टूरिस्ट कॉम्पलैक्स, ध्वजागिरि पहाड़ी आउ सतगाँवा पैट्रो झरना एकर प्रमुख पर्यटक स्थल है ।

ति‍लैया बान्ध

[edit | edit source]

कोडरमामे पर्यटक ति‍लैया बान्ध देख सकहथिन । दामोदर नदी घाटी परियोजनाके अन्तर्गत सबसे पहिला एही बान्धके निर्माण होलै हल । जल ठहरावके चलते जीटी रोडोसे ई पानीके नजारा बरसातके दिनमे देखल जा सकहै । रारा-३३-ओ एकरासे होके गुजरहै । हरियर पानी डरके साथे आनन्द आउ रोमाञ्चो उत्पन्न करहै । एक दन्ने पहाड़, दोसर दन्ने पेड़ - पौधा आउ ओकर नीचे बान्धके पानी एक मनमोहक दृश्यके निर्माण करहै । ई बान्ध दामोदर घाटीमे बराकर नदी पर बनल है । आकारमे ई लगभग १२०० फीट लम्बा आउ ९९ फीट ऊँचा है । बान्धके आसपासके क्षेत्र बड़ी मनोरहारी है आउ पर्यटकके बड़ी पसन्द आवहै । एकर इलावा एहाँ पर एक विशाल जलाशयके किनारा पिकनिकके आनन्दो लेल जा सकहै । ई जलाशय बड़ी विशाल है आउ लगभग ३६ वर्ग कि॰मी॰ मे फैलल है । जलाशय भिरु खूबसूरत पहड़ियो है जे पर्यटकके बड़ी आकर्षित करहै । जाड़ाके मौसममे नवम्बरसे लेके मार्च तक ई परिन्द आउ पर्यटकसे गुञ्जायमान होवहै । ताजा मछरीके इलावा नौकाविहारोके मजा लेल जा सकहै । बान्ध स्थल 'राष्ट्रिय राज्यपथसे करीब आठ किलोमीटर भीतरे है, ओहाँ दामोदर घाटी निगमके अतिथि गृह है । ओहाँ जल आउ जङ्गलके विहङ्गम दृश्य आँखके बड़ी सोभावहै । वनभोज करेवाला लागि ई आदर्शस्थल है । हालके वर्षमे ई फिल्म दृश्याङ्कनोला चर्चित होवैत है, विशेषकर स्थानीय फिल्म निर्माताके नजरमे । बान्धस्थल तक आवेमे सैनिक विद्यालय, तिलैयाके द्वार आवहै, जे कुछ समयला देशभक्ति आउ सैन्य शिक्षाके याद दियावहै । प्रसिद्ध फिल्मकार प्रकाश झा, एही विद्यालयके विद्यार्थी रह चुकलन हे ।

उरवन टूरिस्ट कॉम्पलैक्स

[edit | edit source]

ति‍लैया बान्धसे कुछे दूरी पर उरवन टूरिस्ट कॉम्पलैक्स है । एहाँ पर पर्यटक बेहतरीन पिकनिक मना सकहथिन । पिकनिक मनावेके इलावा एहाँ पर बोटिङ्ग आउ वाटर स्पोर्टसके आनन्दो लेल जा सकहै । उरवनमे घूमेके बाद बागोधरके हरिहर धामके दर्शन कैल जा सकहै । एहाँ पर भगवान शिवके समर्पित ५२ फीट ऊँचा शिवलिङ्ग है । कहल जा है कि ई शिवलिङ्ग पूरा विश्वमे सबसे विशाल है आउ एकरा बनावेमे ३० वर्ष लगलै हल ।

सतगाँवा पैट्रो झरना

[edit | edit source]

प्रकृतिके गोदीमे बसल ककोलतमे सतगाँवा पैट्रो झरनाके सुन्दर दृश्य देखल जा सकहै । ई झरना घना जङ्गलमे स्थित है आउ बड़ी सुन्दर है । ई सब झरनाके आसपासके क्षेत्रो बड़ी मनोहारी है । पर्यटक चाहथिन त ई सब जङ्गलके सैर पर जा सकहथिन आउ वन्यजीव आउ पेड़-पौधाके आकर्षक छटा देख सकहथिन । किन्तु ई बात ध्यान देवे योग्य है कि एहाँ तक पहुँचल बड़ी मोश्किल है ।

जनसाङ्ख्यिकी

[edit | edit source]

२०११ मे कोडरमाके जनसंख्या ७,१६,२५९ हलै, जेकरामे पुरुष आउ महिला क्रमशः ३,६७,२२२ आउ ३,४९,०३७ हलै । २०२४ मे कोडरमा मण्डलके अनुमानित जनसङ्ख्या १०,६१,९०० है ।[1]

एकरो देखी

[edit | edit source]

सन्दर्भ

[edit | edit source]
  1. "Kodarma (Koderma) District Population Census 2011 - 2021 - 2024, Jharkhand literacy sex ratio and density". www.census2011.co.in. अभिगमन तिथि 2024-10-18.