Wt/zea/spieë

Zeêuws

Etymologie

Over Middelnederlands spien van Oergermaons *spīwaną. Ziet ok bie spoege.

Omschrievienge

spieë werkwoôrd Goerees, Schouwen-Duvelands, Zuud-Bevelands

1. onder druk mee de toenge wat uut de mond wegschiete, meêsta mondsappen (spoegsel)
2. deu 'n reflex de maegin'oud opwerke, bevòbbeêld bie ziekte, droenk of slecht eten
   • Neê 'oôr, ik 'ouw 't bie eên ei, wan daelijk moe 'k nog spieë!
3. zelfstandig naemwoôrd v spoegsel, wat uutgespoge (bet. 1) oôrt

• zelfstandig naemwoôrd v (mee langen 'ie') kegge om de paskosse recht t'ouwen (meulenaerstaele)

Opmerkienge: Op Goereê is t'r verschil tussen spieë (uut de mond) en spoege (uut de maeg)

Uutspraek

bet. 1-3: [ˈspi.ə]
bet. 4: [ˈspiː.ə]

Verbugienge

spieën meêrvoud, spietje verkleinwoôrd

Vervoegienge

infinitief	spieë(n)
gerundium	te spieën(e)
tegewoordigen tied	ik spie	oôns spieë(n)
	jie spie(t) (spieë)	julder spieë(n)
	'ie spie(t)	'ulder spieë(n)
flejen tied	ik, jie, 'ie spoog, spieëde	oôns, julder, 'ulder spoge(n), spieëde
gebieënde wieze	spie(t)
onvoltoôid deêlwoôrd	spieënde
voltoôid deêlwoôrd	ei (g)espoge, espied
Ziet vò details en verschillen tussen de Zeêuwse dialecten 't artikel Zeêuwse grammaotica op Wikipedia.

Opmerkienge: de zwakke vurmen komme vò op Goereê en Schouwen-Duveland.

Saemenstelliengen

• spiegaeten
• spielillijk

Uutdruksels

• Je zou t'r bikkels van spieë, je zou zot ôre van kwaed'eid
• Je zou j'n 'arte uut je lief spieë, j'oôr d'r vreêd slecht van
• Je za d'r van 't vet in 't vier nie spieë, je krieg dae nie vee / ze bin dae nie rieke

Varianten

Opmerkiengen: nie aol deze woôrden beteikene zowè 'mee de mond wegschiete' as 'maegin'oud opgeve'. Ziet daevò de lemma's.

• spieën oôstelijk Zuud-Beveland
• spoege Goerees, Flakkees, Tools in Fluplands, Noord-Bevelands
• spoegen Land-van-Axels
• spuge, spugen
• spuchelen, spuggele, spuggelen
• spêkelen Truzement

Aore schriefwiezen

• spieje

Vertaeliengen

mee de mond wegschiete

• Afrikaons: spoeg
• Araobisch: بَصَقَ‎ (baṣaqa), بَزَقَ‎ (bazaqa), تَفَلَ‎ (tafala), تَفَّ‎ (taffa)
• Chinees (Mandarijn): 吐痰 (tǔtán), 吐 (tǔ), 啐 (cuì), 咯 (kǎ), 噴放, 喷放 (pēnfàng), 吐口 (tǔkǒu)
• Duuts: spucken
• Esperanto: kraĉi
• Frans: cracher
• Westerlauwers Vries: spuie
  • Hindeloopers: spiie
  • Terschelliengs: spië
  • Schiermonnikoôgs: speje
• 'Ebreêuws: יָרַק‎ (yaraq)
• Hindi: थूकना (thūknā)
• 'Ollands: spuge, spoege, spouge (Zuud-'Ollands); spuige (špuige, spouwe (Utrechts); spaaie (West-Fries); tuffe
• Iengels: spit

• Italiaons: sputare
• Japans: つばを吐く (つばをはく, tsuba o haku), 吐く (はく, haku)
• Latijn: spuere, sputāre
• Limburgs: sjpieje enz.
• Nederlands: spugen, spuwen (ouwerwes)
• Nedersaksisch/Platduuts: spoegen
• Oôst-Vlaems: spieën
• Oudgrieks: πτύω (ptuoo)
• Portugees: cuspir
• Russisch: плева́ть (plevátʹ), плю́нуть (pljoénoet') imp.-perf. paer
• Spaons: escupir
• Stasvries en verwanten: spuie (Stadsfries), spoie (Bildts), spije (Midslands)
• Swahili: -tema mate
• West-Vlaems: spugen?

kotse

• Afrikaons: braak, kots
• Araobisch: تَقَيَّأَ‎ (taqayyaʾa), قَاءَ‎ (qāʾa), اِسْتَفْرَغَ‎ ((i)stafraġa)
• Berbice-Nederlands: spuku
• Chinees (Mandarijn): 嘔吐, 呕吐 (ǒutù); 嘔, 呕 (ǒu); 吐 (tù)
• Duuts: erbrechen, kotzen (ruug), speien
• Esperanto: vomi
• Frans: vomiter
• 'Ebreêuws: הֵקִיא‎ (hekí)
• Hindi: उल्टी करना (ulṭī karnā)
• 'Ollands: spoege enz. (ziet bie d'aore beteikenisse)
• Iengels: vomit, puke
• Italiaons: vomitare, rimettere
• Japans: 吐く (はく, haku)
• Latijn: vomāre, vomitāre
• Limburgs: sjpieje enz., kótse enz. ('n bitje ruug)

• Nederlands: overgeven, braken (bitje formeêl), vomeren (vreêd formeêl), kotsen (ruug)
• Nedersaksisch/Platduuts: nie bekend, a je 't weet ma jen 't invulle
• Oôst-Vlaems: spieën
• Oudgrieks: ἐμέω (emeoo)
• Portugees: vomitar, regurgitar
• Russisch: блева́ть (blevát') (imperfectief)
• Spaons: vomitar, arrojar
• Stasvries en verwanten: spuie, koare (Stadsfries); spoie, kore (Bildts); spije (Midslands)
• Swahili: -tapika
• Westerlauwers Vries: spuie, koarje, bigje
  • Hindeloopers: spiie, brake, korje
  • Terschelliengs: spië, kôarje
  • Schiermonnikoôgs: speje, koarje
• West-Vlaems: kotsen

Bronnen

• Dr. Ha.C.M. Ghijsen (red.), Woordenboek der Zeeuwse Dialecten. Van Velzen, Krabbendieke, 1964, ¹⁰1998: blz. 909, 910

• Dr. Frans Debrabandere (red.), Zeeuws etymologisch woordenboek. De herkomst van de Zeeuwse woorden. Uutgeverie Atlas, Amsterdam/Antwerpen, 2007: blz. 323