Jump to content

Wt/zea/legge

From Wikimedia Incubator
< Wt‎ | zea
Wt > zea > legge

Zeêuws[edit | edit source]

Etymologie[edit | edit source]

Over Middelnederlands leggen en Oudnederlands *leggon van Oergermaons *lagjaną. Causatief bie *ligganą (> liggon > liggen > ligge); de beteikenisse 'ligge doeë' is bos a te zieën.

Legge kreeg de beteikenisse van ligge d'rbie deudan in 't Laet-Middelnederlands 'n paer vurmen van de tweê goenge saemevaolle. Hi leit en ic leide kon dan bie aollebei de werkwoôrden 'ôre. In 't 'Ollands viele de tweê naebie 'elemaele saeme, in aore dialecten was dat nie zò universeêl. 't Zeêuws laet dat ok zieë: in 't Noôrd-Zeêuws bin de tweê eên g'ore, op Walcheren en de Bevelanden twuvele ze nog (awast is zekers op Walcheren ligge zeldzaem), in Zeêuws-Vlaendere è ze d'r glad gin moeite mee.

't Neffen mekaore bestaen van tweê schienbaer tegenwerkende beteikenissen is nie zò vreêmd as 't liekt: legge is noe 'n ergatief werkwoôrd, wat-a onovergankelijk 'n passieve beteikenisse eit en overgankelijk 'n actief aspect pakt. Zukke bin d'r genoeg in 't Zeêuws en z'n naeste verwanten (verbrande, bevrieze, koke) en ok lêre ei zò'n ontwikkelienge deugemaekt (van *laizjaną én *laiznaną).

Omschrievienge[edit | edit source]

legge werkwoôrd

  1. ligge doeë, uutgestrekt opstelle aolgemeên buten Walchers
  2. betaele (veraol in 't uutdruksel Je moe legge 'je betael mae gewoôn [mee]')
  3. bônen inlegge, zaoie
  4. 'n dulve delve
  5. 't voer (veraol as 't in gebonde vurm zit) op de waegen laeje
  6. ligge aolgemeên in 't Noôrd-Zeêuws, alternatieve vurm in 't Noord-Bevelands en Zuud-Bevelands
  7. zelfstandig naemwoôrd v 'n klein binseltje terve, erten of aore gewassen die-a in striengen groeien
Opmerkienge

Uutspraek[edit | edit source]

[ˈlɛˑɦə ~ ˈlɛˑɣə] en [ˈlæɦə ~ ˈlæɣə]

Verbugienge[edit | edit source]

meêrvoud leggen, verkleinwoôrd leggetje, legje

Vervoegienge[edit | edit source]

Ziet ok ligge, leie en d'aore bievurmen.

infinitief legge(n)
gerundium te leggen(e)
tegewoordigen tied ik leg oôns legge(n)
jie lei(t), legt (legge) julder legge(n)
'ie lei(t), legt 'ulder legge(n)
flejen tied ik, jie, 'ie lei(de), legde, lee(ë), legge(n)de oôns, julder, 'ulder lei(d)e(n), legde(n), leeë(n), legge(n)de
gebieënde wieze leg(t), lei(t)
onvoltoôid deêlwoôrd leggende
voltoôid deêlwoôrd ei (g)eleid
Ziet vò details en verschillen tussen de Zeêuwse dialecten 't artikel Zeêuwse grammaotica op Wikipedia.
Afleiienge
  • legge (zelfstandig naemwoôrd, in de zin van 'binsel'; ziet bove)
  • legger
Opmerkienge

't Gebruuk van de flejen tied lag en 't voltoôid deêlwoôrd (g)elege(n), kommende van ligge, komt 'n ienkelde keêr vò bie 't werkwoôrd legge, mae nie vee en dan veraol in 't Burgerzeêuws. Meêr as 't hypercorrectie is 't waerschienlijk nie.

Saemenstelliengen[edit | edit source]

Uutdruksels[edit | edit source]

Ziet bovegeld legge, bônen legge, 'n dulve legge en voer legge.

Dialectvarianten[edit | edit source]

Ziet ok bie ligge

Aore spelliengen[edit | edit source]

  • lègge Woordenboek der Zeeuwse Dialecten (bie de geslote, iets gerekte uutspraek)
  • lehhe, lahhe (gin standaerdspellienge)

Ontlêniengen in aore taelen[edit | edit source]

Ziet ok bie leie.

  • lèg Papiaments (nie zeker, kan ok uut 't plat-'Ollands)

Vervoegienge[edit | edit source]

Bronnen[edit | edit source]

  • Dr. Ha.C.M. Ghijsen (red.), Woordenboek der Zeeuwse Dialecten. Van Velzen, Krabbendieke, 1964, ¹⁰1998: blz. 532, 533-4, 544
  • Nicoline van der Sijs (2015, saemenstellienge), Uitleenwoordenbank bie 't trefwoôrd 'liggen'