Wp/mag/दरभङ्गा
| दरभङ्गा 𑒠𑒩𑒱𑒦𑒓𑓂𑒑𑒰 | |
|---|---|
| नगर | |
| उपनाम: बिहारके सांस्कृतिक राजधानी | |
| निर्देशाङ्क: 26°10′N 85°54′E / 26.17°N 85.9°Eनिर्देशाङ्क: 26°10′N 85°54′E / 26.17°N 85.9°E | |
| देस | |
| राज्य | |
| मण्डल | दरभङ्गा |
| प्रमण्डल | दरभङ्गा |
| स्थापना | १ जनवरी १८७५ |
| सरकार | |
| • प्रकार | नगरनिगम |
| • अङ्ग | दरभङ्गा नगरनिगम |
| • महापौर | श्रीमती अञ्जुम आरा |
| • नगर आयुक्त | श्री कुमार गौरव (आइएएस) |
| • नगर एसपी | श्री सागर कुमार (आइपीएस) |
| • सांसद् | गोपाल जी ठाकुर (भाजपा) |
| • बिधायक | सञ्जय सरावगी (भाजपा) |
| क्षेत्रफल | |
| • कुल | 39.83 किमी2 (15.38 वर्ग मील) |
| उन्नतांश | 52 मी (171 फीट) |
| जनसङ्ख्या (2011) | |
| • कुल | २,९६,०३९ |
| वासिन्दा | दरभङ्गिया |
| भाषा | |
| • आधिकारिक | हिन्दी[2] |
| • अतिरिक्त आधिकारिक | उर्दू[3] |
| • स्थानीय | मैथिली |
| समयमण्डल | युटिसि+०५:३० (भामास) |
| पिनकोड | |
| दूरभाष कोड | 06272 |
| आइएसओ ३१६६ सङ्केत | IN-BR |
| वाहन पञ्जीकरण | BR-07 |
| लिङ्गानुपात | १०००:९१० ♂/♀ |
| लोकसभा निर्वाचनक्षेत्र | दरभङ्गा |
| विधानसभा निर्वाचनक्षेत्र | दरभङ्गा |
| जालस्थल | darbhanga |
दरभङ्गा (मैथिली: 𑒠𑒩𑒱𑒦𑒓𑓂𑒑𑒰 , दरिभङ्गा) भारतके बिहार राज्यके मिथिला क्षेत्रमे दरभङ्गा मण्डलमे स्थित एगो नगर हे । ई मण्डलके मुख्यालयो हे ।
विवरण
[edit | edit source]दरभङ्गा बागमती नदीके किनारे बसल हे । ई मण्डल आउ प्रमण्डलके मुख्यालय हे । दरभङ्गा प्रमण्डलके अन्तर्गत तीन मण्डल दरभङ्गा, मधुबनी आउ समस्तीपुर आवहे । दरभङ्गाके उत्तरदन्ने मधुबनी, दक्खिनदन्ने समस्तीपुर, पूर्व दन्ने सहरसा आउ पच्छिदन्ने मुजफ्फरपुर आउ सीतामढ़ी मण्डल हे । दरभङ्गा नगरके बहुविध आउ आधुनिक स्वरुपके विकास सोलहमा शताब्दीमे मुगल व्यापारी आउ ओईनवार शासक द्वारा बिकसित कैल गेलै । दरभङ्गा १६मा शताब्दीमे स्थापित दरभङ्गा राजके राजधानी हलै । अपन प्राचीन संस्कृति आउ बौद्धिक परम्पराला ई नगर विख्यात रहल हे । एकर अतिरिक्त ई मण्डल आम आउ मखानाके उत्पादनला प्रसिद्ध हे ।
नामकरण
[edit | edit source]दरभङ्गा शब्द संस्कृत भाषाके शब्द 'द्वार-बङ्ग' या फारसीभाषाके 'दर-ए-बङ्ग' माने बङ्गाल के द्वारके मैथिलीभाषामे ढेर बरिस तक चलेवाले स्थानीयकरणके परिणाम हे । ऐसन कहल जाहे कि मुगलकालमे दरभङ्गी खाँ नगर बसैलक हल । दरभङ्गी खाँ स्वेत ब्राह्मण हल, ऊ कालान्तरमे इस्लाम कबुल कैलक हल । जेकरा महराज दरभङ्गाके द्वारा "खाँ" के उपाधि भेटल हल । आझो खाँ वंसज दरभङ्गामे निवास करहे । दरभङ्गाके स्थापना १ जनवरी १८७५ के भेलहल ।
इतिहास
[edit | edit source]वैदिक स्रोतके अनुसार आर्यके विदेह शाखा अग्निके संरक्षणमे सरस्वती तटसे पूरुबमे सदानीरा (गण्डक) दन्ने कूच कैलक आउ विदेह राज्यके स्थापना कैलक । विदेहके राजा 'मिथि' के नाम पर ई प्रदेश मिथिला कहलाए लगलै । रामायणकालमे मिथिलाके एक राजा जे जनक कहला हलथिन, उनकर पुत्री सीतासे रामके बियाह भेलै । विदेह राज्यके अन्त होवेपर ई प्रदेश वैशाली गणराज्यके अङ्ग बनलै । एकर पश्चात् ई मगधके मौर्य, शुङ्ग, कण्व आउ गुप्त शासकके महान् साम्राज्यके भाग रहलै । १३मा शताब्दीमे पश्चिमबङ्गालके मुसलमान शासक हाजी शम्सुद्दीन इलियासके समय मिथिला एवं तिरहुत क्षेत्रके बँटवारा हो गेलै । उत्तरी भाग जेकर अन्तर्गत मधुबनी, दरभङ्गा एवं समस्तीपुरके उत्तरी भाग आवहलै, सुगौनाके ओइनवार राजा कामेश्वर सिंहके अधीन रहलै । ओइनवार राजाके कला, संस्कृति आउ साहित्यके बढ़ावा देवेला जानल जा हे । कुमारिल भट्ट, मण्डन मिश्र, गदाधर पण्डित, शङ्कर, वाचास्पति मिश्र, विद्यापति, नागार्जुन आदि महान् विद्वानके लेखनसे ई क्षेत्र प्रसिद्धि पैलकै । ओइनवार राजा शिवसिंहके पिता देवसिंह लहेरियासरायके पास देवकुलीके स्थापना कैलथिन हल । शिवसिंहके बाद हियाँ पद्मसिंह, हरिसिंह, नरसिंहदेव, धीरसिंह, भैरवसिंह, रामभद्र, लक्ष्मीनाथ, कामसनारायण राजा होलथिन । शिवसिंह आउ भैरवसिंह द्वारा जारी कैल गेल सोना एवं चान्दीके सिक्का एहाँके इतिहास ज्ञानके बेस स्रोत हे ।
दरभङ्गा नगर १६मा शताब्दीमे दरभङ्गा राजके राजधानी हलै । १८४५ ईस्वीमे ब्रिटिश सरकार दरभङ्गा सदरके अनुमण्डल बनौलकै आउ १८६४ ईस्वीमे दरभङ्गा नगर नगरनिकाय बन गेलै । १८७५ मे स्वतन्त्र मण्डल बनेतक ई तिरहुत सङ्गे हलै । १९०८ मे तिरहुतके प्रमण्डल बनेपर एकरा पटना प्रमण्डलसे हटाके तिरहुतमे सम्मिलित कर लेल गेलै । भारतके स्वतन्त्रताके पश्चात् १९७२ मे दरभङ्गाके प्रमण्डलके दर्जा देके मधुबनी एवं समस्तीपुरके एकर अन्तर्गत रखल गेलै ।
सम्बन्धित लेख
[edit | edit source]सन्दर्भ
[edit | edit source]- ↑ "Darbhanga City".
- ↑ "52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India" (PDF). nclm.nic.in. अल्पसङ्ख्यक कार्य मन्त्रालय. मूल (PDF) से 25 मई 2017 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 22 जनवरी 2019.
- ↑ "NCLM52ndReport" (PDF). 25 May 2017. मूल (PDF) से 25 May 2017 के पुरालेखित.
- ↑ "STD & PIN Codes". अभिगमन तिथि 23 January 2020.
- ↑ "Pin Codes of Darbhanga, Bihar, India, Darbhanga Pincode Search". indiapincodes.net.