Jump to content

Wp/mag/दरभङ्गा

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
Wp > mag > दरभङ्गा
दरभङ्गा
𑒠𑒩𑒱𑒦𑒓𑓂𑒑𑒰
नगर
उपनाम: 
बिहारके सांस्कृतिक राजधानी
दरभङ्गा बिहारपर अवस्थित
दरभङ्गा
दरभङ्गा
बिहारमे स्थिति
दरभङ्गा भारतपर अवस्थित
दरभङ्गा
दरभङ्गा
बिहारमे स्थिति
दरभङ्गा एसियापर अवस्थित
दरभङ्गा
दरभङ्गा
बिहारमे स्थिति
निर्देशाङ्क: 26°10′N 85°54′E / 26.17°N 85.9°E / 26.17; 85.9निर्देशाङ्क: 26°10′N 85°54′E / 26.17°N 85.9°E / 26.17; 85.9
देस भारत
राज्य बिहार
मण्डलदरभङ्गा
प्रमण्डलदरभङ्गा
स्थापना१ जनवरी १८७५
सरकार
  प्रकारनगरनिगम
  अङ्गदरभङ्गा नगरनिगम
  महापौरश्रीमती अञ्जुम आरा
  नगर आयुक्तश्री कुमार गौरव (आइएएस)
  नगर एसपीश्री सागर कुमार (आइपीएस)
  सांसद्गोपाल जी ठाकुर (भाजपा)
  बिधायकसञ्जय सरावगी (भाजपा)
क्षेत्रफल
  कुल39.83 किमी2 (15.38 वर्ग मील)
उन्नतांश
52 मी (171 फीट)
जनसङ्ख्या
 (2011)
  कुल२,९६,०३९
वासिन्दादरभङ्गिया
भाषा
  आधिकारिकहिन्दी[2]
  अतिरिक्त आधिकारिकउर्दू[3]
  स्थानीयमैथिली
समयमण्डलयुटिसि+०५:३० (भामास)
पिनकोड
846001–846009[4][5]
दूरभाष कोड06272
आइएसओ ३१६६ सङ्केतIN-BR
वाहन पञ्जीकरणBR-07
लिङ्गानुपात१०००:९१० /
लोकसभा निर्वाचनक्षेत्रदरभङ्गा
विधानसभा निर्वाचनक्षेत्रदरभङ्गा
जालस्थलdarbhanga.bih.nic.in

दरभङ्गा (मैथिली: 𑒠𑒩𑒱𑒦𑒓𑓂𑒑𑒰 , दरिभङ्गा) भारतके बिहार राज्यके मिथिला क्षेत्रमे दरभङ्गा मण्डलमे स्थित एगो नगर हे । ई मण्डलके मुख्यालयो हे ।

विवरण

[edit | edit source]

दरभङ्गा बागमती नदीके किनारे बसल हे । ई मण्डल आउ प्रमण्डलके मुख्यालय हे । दरभङ्गा प्रमण्डलके अन्तर्गत तीन मण्डल दरभङ्गा, मधुबनी आउ समस्तीपुर आवहे । दरभङ्गाके उत्तरदन्ने मधुबनी, दक्खिनदन्ने समस्तीपुर, पूर्व दन्ने सहरसा आउ पच्छिदन्ने मुजफ्फरपुर आउ सीतामढ़ी मण्डल हे । दरभङ्गा नगरके बहुविध आउ आधुनिक स्वरुपके विकास सोलहमा शताब्दीमे मुगल व्यापारी आउ ओईनवार शासक द्वारा बिकसित कैल गेलै । दरभङ्गा १६मा शताब्दीमे स्थापित दरभङ्गा राजके राजधानी हलै । अपन प्राचीन संस्कृति आउ बौद्धिक परम्पराला ई नगर विख्यात रहल हे । एकर अतिरिक्त ई मण्डल आम आउ मखानाके उत्पादनला प्रसिद्ध हे ।

नामकरण

[edit | edit source]

दरभङ्गा शब्द संस्कृत भाषाके शब्द 'द्वार-बङ्ग' या फारसीभाषाके 'दर-ए-बङ्ग' माने बङ्गाल के द्वारके मैथिलीभाषामे ढेर बरिस तक चलेवाले स्थानीयकरणके परिणाम हे । ऐसन कहल जाहे कि मुगलकालमे दरभङ्गी खाँ नगर बसैलक हल । दरभङ्गी खाँ स्वेत ब्राह्मण हल, ऊ कालान्तरमे इस्लाम कबुल कैलक हल । जेकरा महराज दरभङ्गाके द्वारा "खाँ" के उपाधि भेटल हल । आझो खाँ वंसज दरभङ्गामे निवास करहे । दरभङ्गाके स्थापना १ जनवरी १८७५ के भेलहल ।

इतिहास

[edit | edit source]

वैदिक स्रोतके अनुसार आर्यके विदेह शाखा अग्निके संरक्षणमे सरस्वती तटसे पूरुबमे सदानीरा (गण्डक) दन्ने कूच कैलक आउ विदेह राज्यके स्थापना कैलक । विदेहके राजा 'मिथि' के नाम पर ई प्रदेश मिथिला कहलाए लगलै । रामायणकालमे मिथिलाके एक राजा जे जनक कहला हलथिन, उनकर पुत्री सीतासे रामके बियाह भेलै । विदेह राज्यके अन्त होवेपर ई प्रदेश वैशाली गणराज्यके अङ्ग बनलै । एकर पश्चात् ई मगधके मौर्य, शुङ्ग, कण्व आउ गुप्त शासकके महान् साम्राज्यके भाग रहलै । १३मा शताब्दीमे पश्चिमबङ्गालके मुसलमान शासक हाजी शम्सुद्दीन इलियासके समय मिथिला एवं तिरहुत क्षेत्रके बँटवारा हो गेलै । उत्तरी भाग जेकर अन्तर्गत मधुबनी, दरभङ्गा एवं समस्तीपुरके उत्तरी भाग आवहलै, सुगौनाके ओइनवार राजा कामेश्वर सिंहके अधीन रहलै । ओइनवार राजाके कला, संस्कृति आउ साहित्यके बढ़ावा देवेला जानल जा हे । कुमारिल भट्ट, मण्डन मिश्र, गदाधर पण्डित, शङ्कर, वाचास्पति मिश्र, विद्यापति, नागार्जुन आदि महान् विद्वानके लेखनसे ई क्षेत्र प्रसिद्धि पैलकै । ओइनवार राजा शिवसिंहके पिता देवसिंह लहेरियासरायके पास देवकुलीके स्थापना कैलथिन हल । शिवसिंहके बाद हियाँ पद्मसिंह, हरिसिंह, नरसिंहदेव, धीरसिंह, भैरवसिंह, रामभद्र, लक्ष्मीनाथ, कामसनारायण राजा होलथिन । शिवसिंह आउ भैरवसिंह द्वारा जारी कैल गेल सोना एवं चान्दीके सिक्का एहाँके इतिहास ज्ञानके बेस स्रोत हे ।

दरभङ्गा नगर १६मा शताब्दीमे दरभङ्गा राजके राजधानी हलै । १८४५ ईस्वीमे ब्रिटिश सरकार दरभङ्गा सदरके अनुमण्डल बनौलकै आउ १८६४ ईस्वीमे दरभङ्गा नगर नगरनिकाय बन गेलै । १८७५ मे स्वतन्त्र मण्डल बनेतक ई तिरहुत सङ्गे हलै । १९०८ मे तिरहुतके प्रमण्डल बनेपर एकरा पटना प्रमण्डलसे हटाके तिरहुतमे सम्मिलित कर लेल गेलै । भारतके स्वतन्त्रताके पश्चात् १९७२ मे दरभङ्गाके प्रमण्डलके दर्जा देके मधुबनी एवं समस्तीपुरके एकर अन्तर्गत रखल गेलै ।

सम्बन्धित लेख

[edit | edit source]

सन्दर्भ

[edit | edit source]
  1. "Darbhanga City".
  2. "52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India" (PDF). nclm.nic.in. अल्पसङ्ख्यक कार्य मन्त्रालय. मूल (PDF) से 25 मई 2017 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 22 जनवरी 2019.
  3. "NCLM52ndReport" (PDF). 25 May 2017. मूल (PDF) से 25 May 2017 के पुरालेखित.
  4. "STD & PIN Codes". अभिगमन तिथि 23 January 2020.
  5. "Pin Codes of Darbhanga, Bihar, India, Darbhanga Pincode Search". indiapincodes.net.