Wp/grc/Ἑρμῆς
Τοῦτο τὸ λῆμμα γέγραπται τῇ Ἀττικῇ καὶ τῇ Ἀττικιζούσῃ διαλέκτῳ.
Τοῦτο τὸ λῆμμα ἀνατεθεώρηται.
Ἑρμῆς ἐστὶν Ὀλύμπιος θεὸς ἐπιφανής, κήρυξ τε καὶ ἡγεμὼν τῶν θεῶν. Ἄγγελος ὢν μεταξὺ θεῶν καὶ ἀνθρώπων, προστάτης νομίζεται ὁδοιπόρων, ἐμπόρων, ῥητόρων, καὶ κλεπτῶν· ψυχὰς δὲ ἐπὶ τὸν Ἅιδην ἡγεῖται ὡς ψυχοπομπός. Ζηνὸς καὶ Μαίας τῆς Πλειάδος υἱός, φύσει ταχὺς καὶ πολυμήχανος, πανοῦργος μὲν καὶ παιγνιώδης, ἀλλ᾽ ἅμα καὶ μεσίτης πραγμάτων ἐν ταῖς μεταβάσεσι καὶ τοῖς ὁρίοις.
Ὄνομα καὶ ἀρχαί
[edit | edit source]Τὸ ὄνομα Ἑρμῆς ἀνάγεται εἰς τὰ Μυκηναϊκὰ· ἐν ταῖς πιναξὶ τῆς Γραμμῆς Β᾽ ὡς «e-ma-ha» ἀνέγνωσται (ἴσως *hermāhās). Πλεῖστοι δὲ τὸ ὄνομα πρὸς τὸ ἕρμα συνάπτουσιν, τὸν ἐπ᾽ ὁδοῖς σωρὸν λίθων καὶ ὁροθέσιον, ὅθεν καὶ αἱ Ἑρμαῖ λίθιναι στήλαι τῷ θεῷ ἱεραὶ ἐγένοντο. Ὅμως ἡ ἐτυμολογία ἀδήλη μένει, καὶ ἐνίοτε προελληνικὴν εἶναι λέγεται.
Εἰκονογραφία
[edit | edit source]Ἑρμῆς ἐν ταῖς εἰκόσιν ἐπισημαίνεται τοῖς ἐμβλήμασιν ἃ τὰ ἔργα σημαίνει. Κυριώτατον ἐστὶ τὸ κηρύκειον, βακτηρία βραχεῖα δυσὶν ὄφεσιν ἐλισσομένοις καὶ πτέρυξιν ἐφεστώσαις· φορεῖ δὲ καὶ τὰ ταλάρια, πέτασον πτερωτόν, καὶ πήραν. Πολλάκις παρίσταται παρ᾽ Ἑρμαῖς, σύνθημα τῶν ὁρίων· ἔτι δὲ ἀλέκτωρ, χελώνη, αἴξ, ἢ θυμίαμα προσήκει τῇ ἐκείνου λατρείᾳ.
Ἔργα καὶ λειτουργίαι
[edit | edit source]Ἄγγελος μὲν τῶν θεῶν ὢν ταχὺς καὶ πρόχειρος, τὰς τοῦ Διὸς βουλὰς ἐκτελεῖ καὶ λόγους κομίζει. Ὡς ψυχοπομπὸς δὲ τὰς ἀνθρώπων ψυχὰς ἐπ᾽ Ἅιδου πορεύει. Ἔτι συνδέεται πρὸς ὁδοπορίαν καὶ ξενίαν, πρὸς ἐμπόριον καὶ ἀγορὰν, πρὸς ῥητορείαν καὶ λόγον· καὶ ἐν πανουργίᾳ, παιδιᾷ, καὶ νομῇ κεκοινωνηκώς, ὡς ἂν θεὸς μεθορίων καὶ μεταβάσεων ἀεὶ μεσίτης φαίνεται.
Παρουσία ἐν μύθοις καὶ λατρείᾳ
[edit | edit source]Ἐν τοῖς ποιηταῖς καὶ τοῖς λόγοις ἀρχαίοις πυκνὸς φαίνεται, ἀπὸ τῶν Ὁμηρικῶν ὕμνων μέχρι τραγῳδιῶν. Νεογνὸς ἤδη λέγεται βόας Ἀπόλλωνος κλέψαι καὶ λύραν ἐκ χελώνης εὑρεῖν, δεικνὺς ἅμα μηχανὴν καὶ χάριν. Ἐν τοῖς μύθοις διπλοῦν ἦθος δηλοῖ· ἑταῖρος ὠφέλιμος καὶ διαλλακτής, ἀλλ᾽ ἅμα πανοῦργος καὶ παιγνιώδης, μεταξὺ θεῶν τε καὶ ἀνθρώπων, ζώντων τε καὶ νεκρῶν, ἱστάμενος.
Πρὸς τὸ Ῥωμαϊκόν
[edit | edit source]Παρά τοῖς Ῥωμαίοις Ἑρμῆς ὁ Μερκούριος καλεῖται· ὁ δὲ μάλιστα πρὸς τὸ ἐμπόριον ἀνήκει (ἀπὸ τῆς λατινικῆς φωνῆς merx, «ἐμπόρευμα»), καὶ τὰ πολλὰ τῶν Ἑρμοῦ ἔργα καὶ τιμὰς μετενενηκώς ἐστιν.
Σύνδεσμοι ἔξωθεν
[edit | edit source]