Jump to content

Wp/sjd/Таррьй са̄мь кӣлл

From Wikimedia Incubator
< Wp | sjd
(Redirected from Wp/sjd/Та̄ррьй са̄мь кӣлл)
Wp > sjd > Таррьй са̄мь кӣлл
Таррьй са̄мь кӣлл
тарье кӣлл
     таррьй са̄мь кӣлл (нуммер 9)
Ланҍ Рӯшше̄ммьне
Па̄ҋк

Мӯрман е̄ммьне

 Луя̄ввьр раённ
Са̄ррнэй 2 (2011 ыг.)[1][2] вай ва̄ннса
Кырьйхэмна̄лль кириллэһць
Класслаһтҍмушш --

Урал кӣлэ пӣрас

Ла̄дтҍ-югра кӣл
Са̄мь кӣл
Нуҏҏьт са̄мь кӣл
Нёаррк группа
Таррьй са̄мь кӣлл
Альтламусс ро̄дт кӣлл кӣллт са̄мь кӣлл
Ста̄тусс Ре̄ввьн тя̄һтэдтмужэсьт
Офицьяльнэ ста̄тусс элля
Кӣллко̄д
ISO 639-1
ISO 639-2 smi[тӣһт. 1]
ISO 639-3 sjt

Таррьй са̄мь кӣлл вай таррьй кӣлл[3] (тарьяс тарье кӣлл, са̄ме кӣлл, са̄мя кӣлл) лӣ э̄ххт нуҏҏьт са̄мь кӣлэнҍ я нуҏҏьтсамусс са̄мь кӣлл. Эфтэсьт кӣллт са̄мь кӣлэнҍ сыйй ле̄в нуҏҏьт са̄мь кӣлэ нёаррк группасьт.[4]

Географья

[edit | edit source]

Таррьй са̄мь кӣлле соа̄рнънэшь Рӯшше̄ммьнесьт Куэлнэгк нёарк таввь-нуҏьтэсьт.

Са̄ррнэй

[edit | edit source]

Маӈьмусс те̄д таррьй са̄мь кӣлле са̄ррнъе баяс лӣйенҍ 2010 ыгесьт ва̄ллтма, я та̄рьм ло̄ссэ лӣ вуэсстлэ со̄н ста̄тусс баяс. Тэнн а̄йк райя, куэссь кӣлтӣдтҍенҍ роа̄вьнэмушш ыдт, тэнн баяс роаввсэнне нимэ̄нн це̄ӆӆькэ эйй вуэй.

Соа̄рнънэмна̄ль

[edit | edit source]
Са̄мь кӣл Рӯшше̄ммьнесьт:      Таррьй са̄мь кӣлл
Зоя Герасимова, таррьй са̄мь кӣл са̄ррнэй (чинчбельт) я Е̄льцэ Нӣна Афанасьева Мӯрмнэсьт. Сӯййнма̄нн 2006 ыгь.

Таррьй са̄мь кӣл соа̄рнънэмна̄ль (вай диалект) ле̄в:

  • Ёфкый (кӣллтса̄мас Ёффкэ) кӣлл
  • Лымбэсь кӣлл
  • Пыэннэ (Пе̄ннэ ёгк) кӣлл
  • Соснэффкэ (Сосновка) кӣлл
  • Кӣнтуш кӣлл
  • Кыэдтэмя̄ввьрэ кӣлл
  • Чальмнэ-Варрэ кӣлл

Алфавиһт

[edit | edit source]

Э̄ххтса вай пыййма алфавиһт таррьй са̄мь кӣлэсьт элля. Эфтмусс кырьесьт таррьй са̄мь кӣлэсьт, кӯ ля̄йй Воронова Октябринанҍ кырьйха я 1989 ыгесьт луэшштма, о̄ннъювв 1982 ыгь кӣллт са̄мь алфавит ве̄рсьясьт шэ̄ннтма алфавиһт эфтэнҍ лашшь бӯкванҍ Ӹ я Ҋ Ј Һ тӣтэха. Октябрина кырьесьт ныдтҍшэ лӣ куһкь Ы̄, кӯ кӣллт са̄мь кӣлэсьт элля.

А а Ä ä Б б В в Г г Д д Е е Ё ё Ж ж
З з И и Й й К к Л л Ӆ ӆ М м Ӎ ӎ Н н
Ӊ ӊ Ӈ ӈ О о П п Р р Ҏ ҏ С с Т т У у
Ф ф Х х Ц ц Ч ч Ш ш Ъ ъ Ы ы Ӹ ӹ Ь ь
Ҍ ҍ Э э Ӭ ӭ Ю ю Я я

Латинэһць

[edit | edit source]

Са̄ймэсьт вуайй вуэсстлэ соа̄нӭтҍ таррьй са̄мь кӣл латинскэ кырьйхэмна̄ль баяс. Ниманҍтэ роа̄вьнэмушш адтҍя а̄йк райя эфьтӭ вя̄л элля коа̄ввна, тэннгуэйкэ ле̄в шӯрр кэ̄жьнэг тэйта соа̄нӭ вӯййквудтӭ.

Соа̄нӭ вуэзхэллнэг

[edit | edit source]
Кӣллт са̄мь кӣллТаррьй са̄мь кӣллКӣллт са̄мь кӣллТаррьй са̄мь кӣлл
вӣллькесьвӣльгисьмӯррмы̄рр
руэннайрыэннай
рэ̄ннай
лӯмьлы̄мэнҍ
пе̄ййвпе̄ййве
пе̄ййвя
кӯллькы̄лле
вуэййввыэййве
вэ̄ййвя
та̄ллкы̄ммч
раннҍтраннҍтӭе̄бешьроссе
кӣдткӣдткоа̄сскыэшшьке
кӣдкӣдэ
кӣды
оалмолмаэ̄рстолля
ю̄ллькйылльке/ӣллькенызанка̄фтоля
че̄ххччаккчрӯшшта̄рра
ыйййыйе/ӣйела̄ннҍт
ла̄дтҍ
вынн

Грамматика

[edit | edit source]

Лоагкса̄нҍ

[edit | edit source]
1аккт [5]11актэмплогке21кыккьтлогке ахт40не̄лльелогке
2кыккьт,[6] кыкктҍ[7][8]12кыккьтэмплогке22кыккьтлогке кыккьт50выдлогке
3колм13колмэмплогке23кыккьтлогке колм60кудтлогке
4не̄ллье[9]14не̄льемплогке24кыккьтлогке не̄ллье70кӣджемлогке
5выдт15выдэмплогке25кыккьтлогке выдт80ка̄ккцелогке
6кудт16кудэмплогке26кыккьтлогке кудт90аккцелогке
7кӣджем[10]17кӣджемэмплогке27кыккьтлогке кӣджем100чы̄дтӭ[11]
8ка̄ккце[12]18ка̄ккцемплогке28кыккьтлогке ка̄ккце200кыккьт чы̄дтӭ
9аккце[13]19аккцемплогке29кыккьтлогке аккце1000то̄фаннт[14]
10логке[15]20кыккьтлогке30колмлогке2000кыккьт то̄фаннт

Кыррьйтӯй

[edit | edit source]
  • T. I. Itkonen (1958). Koltan- ja kuolanlapin sanakirja [Колтта- я куэлнэгк са̄мь са̄ннҍнэһкь]

, Helsinki: Suomalais-Ugrilainen Seura, 2011 (ла̄ннҍт кӣлэсьт, ерманскэ кӣлэсьт)

Кырьй таррьй са̄мь кӣлэсьт текстэгуэйм

[edit | edit source]

  • Genetz, A. Orosz-lapp nyelvmutatványok. Máté evangélioma és eredeti textusok. — Budapest: Magyar Tudomanyos Akademia, 1879.
  • Genetz, A. Kuollan Lapin murteiden sanakirja ynnä kielennäytteitä. — Helsinki: Finska Vetenskaps-Societeten, 1891.
  • Itkonen, T.I., Europæus, D.E.D. Koltan- ja kuolanlappalaisia satuja. — Helsinki: Suomalais-ugrilainen seura, 1931.
  • Sienkiewicz-Gudkova, V.V. Ustinja Pavlovna Tarunova lapi muinasjutte. // Emakeele Seltsi aastaraamat, 6. — Tallinn: Eesti Raamat, 1960. L. 210-219.
  • Szabó, L. Kolalappische Volksdichtung: Texte aus den Dialekten in Kildin und Ter. — Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 1967.
  • Szabó, L. Kolalappische Volksdichtung: Texte aus den Dialekten in Kildin und Ter. Zweite Teil nebst grammatische Aufzeichnungen. — Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 1968.

Рӯшш кӣлэсьт

[edit | edit source]
  • Зайков, П.М., Керт, Г.М. Образцы саамской речи. — Петрозаводск: Карельский филиал АН СССР, 1988.
  • Керт, Г.М. Образцы саамской речи: материалы по языку и фольклору саамов Кольского полуострова (кильдинский и терский диалект). — Москва \ Ленинград: Издательство Академии Наук СССР, 1961.
  • Матрехина, К.Г., Матрехина, Т.В., Воронова, О.В. Образцы диалектных текстов (саамский язык). // Прибалтийско-финское языкознание. Вып. 5. Вопросы взаимодействия прибалтийско-финских языков с иносистемными языками. — Ленинград: Наука, 1971. С. 210-219.

Тӣһтса̄нҍ

[edit | edit source]
  1. smi лӣ э̄ххтса ко̄дт пугк са̄мь кӣлэ гуэйкэ.

Ка̄йв

[edit | edit source]

  1. Nilsen, Thomas (19. по̄рркма̄н 2010 ыг.). Sami languages disappears. Barent's Observer (эӈгельскэ кӣлэсьт). Архивва пыййма лӣ 8. ӣӈӈма̄н 2020 ыг. (кӣһча лӣ 4. ке̄ссьма̄н 2022 ыг.)
  2. Scheller, Elizabeth. The Sámi Language Situation in Russia // Ethnic and Linguistic Context of Identity: Finno-Ugric Minorities. — Helsinki, Finland : University of Helsinki, Department of Finnish, Finno-Ugrian and Scandinavian Studies, 2011. — P. 90–91. — ISBN 978-952-5667-28-8. (эӈгельскэ кӣлэсьт)
  3. T. I. Itkonen (1958). Koltan- ja kuolanlapin sanakirja [Колтта- я куэлнэгк са̄мь са̄ннҍнэһкь] , Helsinki: Suomalais-Ugrilainen Seura, 2011, лысст 572 (ла̄ннҍт кӣлэсьт, ерманскэ кӣлэсьт)
  4. Sammallahti, Pekka. The Saami Languages: an introduction. — Kárášjohka : Davvi Girji OS, 1998. — P. 32—34. — ISBN 82-7374-398-5.
  5. T. I. Itkonen (1958). Koltan- ja kuolanlapin sanakirja [Колтта- я куэлнэгк са̄мь са̄ннҍнэһкь] , Helsinki: Suomalais-Ugrilainen Seura, 2011: " a̭k̄t ", лысст 29 (ла̄ннҍт кӣлэсьт, ерманскэ кӣлэсьт)
  6. Eino Koponen, Klaas Ruppel, Kirsti Aapala, editors (2002–2008), “ki̮k̜̄t̜”, in Álgu database: Etymological database of the Saami languages, Helsinki: Research Institute for the Languages of Finland (эӈгельскэ кӣлэсьт)
  7. Керт Г. М. Образцы саамской речи. Материалы по языку и фольклору саамов Кольского полуострова. — Л.: Издательство Академии Наук СССР, 1961. – “ki̮kt˙, ki̮kt”', лыст 169, 183
  8. ныдтҍшэ кы̄ххтҍ (Itkonen, kī̮χ͕̄t̜̀ , л. 196)
  9. Itkonen, ńieĺ̀ĺe, л. 277
  10. Itkonen, kīᴅ́t́š́a̮m, л. 668
  11. Itkonen, t́š́ī̮ᴅ̜t̜ɛ, л. 693
  12. Itkonen, kǡk͕̄t̜s̜ɛ, л. 80
  13. Itkonen, a̭k͕̄t̜s̜ɛ, л. 312
  14. Itkonen, tōᴠan̄ᵈt, л. 607
  15. Itkonen, лoɢ͕k͕ɛᴱ, л. 220