Wp/mag/भागलपुर
| भागलपुर 𑂦𑂰𑂏𑂪𑂣𑂳𑂩 चम्पा • चम्पापुरी | |
|---|---|
| नगर | |
| उपनाम: रेशम नगरी[1] | |
| निर्देशाङ्क: 25°15′N 87°0′E / 25.250°N 87.000°Eनिर्देशाङ्क: 25°15′N 87°0′E / 25.250°N 87.000°E | |
| देस | |
| राज्य | बिहार |
| मण्डल | भागलपुर |
| सरकार | |
| • प्रकार | नगरनिगम |
| • अङ्ग | भागलपुर नगरनिगम |
| • महापौर | बसुन्धरा लाल (भाजपा) |
| • नगर आयुक्त | नितिन कुमार सिंह (आइएएस) |
| क्षेत्रफल | |
| • कुल | 218.28 किमी2 (84.28 वर्ग मील) |
| उन्नतांश | 52 मी (171 फीट) |
| जनसङ्ख्या (2011)[4] | |
| • कुल | ४,१०,२१० |
| • घनत्व | 1,879.3/किमी2 (4,867.3/मील2 ) |
| वासिन्दा | भागलपुरी |
| भाषा | |
| • आधिकारिक | हिन्दी[5] |
| • अतिरिक्त आधिकारिक | उर्दू[5] |
| • क्षेत्रीय | अङ्गिका[6] |
| समयमण्डल | युटिसि+५:३० (भा मा स) |
| डाक सूचकाङ्क सङ्ख्या | 812001-81XXXX[7] |
| एसटिडि कोड | 0641 |
| वाहन पञ्जीकरण | BR-10 |
| जालस्थल | bhagalpur |
भागलपुर (अङ्गिका: 𑂦𑂰𑂏𑂪𑂣𑂳𑂩 ) बिहार राज्यके एगो नगर हे । गङ्गाके तटे बसल ई एगो अत्यन्त प्राचीन नगर हे । पुराण आउ महाभारतमे ई क्षेत्रके अङ्ग प्रदेशके भाग मानल गेलहे । भागलपुरके निकटे स्थित चम्पानगर महान पराक्रमी शूरवीर कर्णके राजधानी मानल जाइत रहल हे । ई बिहारके मैदानीक्षेत्रके अन्तिम सिरा आउ झारखण्ड आउ बिहारके कैमूरके पहाड़ीके मिलन स्थल हे । भागलपुर रेशमके व्यापारला विश्वविख्यात रहल हे, तसर रेशमके उत्पादन अखनियो हियाँके ढेर परिबारके रोजी रोटीके श्रोत हे । बर्तमान समयमे भागलपुर हिन्दु मुसलमान दङ्गा आउ अपराधके चलते समाचारमे रहल हे । हियाँ एगो बिमानस्थलो हे जे अखनि चालू न हे । हियाँके निकटतम बिमानपत्तन गया आउ पटना हे । रेल आउ सड़कमार्गोसे ई नगर अच्छा तरह जुड़ल हे ।
प्राचीन कालके तीन प्रमुख विश्वविद्याल यथा तक्षशिला, नालन्दा आउ विक्रमशिलामे से एगो विश्वविद्यालय भागलपुरेमे हलै जेकरा हमनी विक्रमशिलाके नामसे जानहियै । पुराणमे वर्णित समुद्र मन्थनमे प्रयुक्त मथान अर्थात मन्दराचल आउ मथानीमे लपेटेला जे रस्सी प्रयोग कैल गेलैहल ऊ दूनो उपकरण हियेँ विद्यमान हे आउ आज एकर नाम तीर्थस्थलके रूपमे हे बासुकीनाथ आउ मन्दर पर्वत ।
पवित्र गङ्गानदीके जाह्नवीके नामोसे जानल जाहे । जौन स्थाने गङ्गाके ई नाम देल गेलै ओकरा अजगैवी नाथ कहल जाहे ई तीर्थो भागलपुरेमे हे ।
भागलपुरके "रेशम नगरी" के रूपोमे जानल जाहे, काहेकि हियाँपर मुख्यरूपसे टूसर रेशमके सिल्क उत्पादन कैल जाहे ।
इतिहास
[edit | edit source]बीतल समये भागलपुर भारतके दस बेस नगरमे से एक हलै । आजके भागलपुर रेशम नगरीके रूपोमे जानल जा हे । एकर इतिहास बड़ी पुराना हे । भागलपुरके (ईसा पूर्व ५मा शताब्दी) चम्पावतीके नामसे जानल जा हलै । ई ओह काल हलै जखनि गङ्गाके मैदानी क्षेत्रमे भारतीय सम्राटके वर्चस्व बढ़ैत जाइत हलै । अङ्ग १६ महाजनपदमे से एक हलै जेकर राजधानी चम्पावती हलै । अङ्ग महाजनपदके पुराना समयमे मलिनी, चम्पापुरी, चम्पा मलिनी, कला मलिनी आदि आदि नामसे जानल जा हलै ।
अथर्ववेदे अङ्ग महाजनपदके अपवित्र मानल जा हे, जखनिकि कर्ण पर्वे अङ्गके एक ऐसन प्रदेशके रूपमे जानल जा हलै जन्ने पत्नी आउ लैकनके बेचल जा हलै । ओहैँ दोसरा दन्ने महाभारतमे अङ्ग (चम्पा) के एक तीर्थस्थलके रूपमे पेश कैल गेलै हे । ई ग्रन्थके अनुसार अङ्ग राजवंशके संस्थापक राजकुमार अङ्ग हलन । जखनिकि रामयाणके अनुसार ई ओह स्थान हे जन्ने कामदेव अपन अङ्गके काटलन हल ।
संस्कृति
[edit | edit source]भागलपुरमे समृद्ध संस्कृति आ परम्पराके एगो लम्बा विरासत है । प्राचीन नगर चम्पानगरी अपन रेशम उद्योग आ व्यापारला जानल जा है । ई नगर अपन त्योहार, कला, भोजन आ व्यापारमे समृद्ध है । ई क्षेत्रमे "आङ्गी" या "अङ्गिका" संस्कृतिके मानल जा है । ई बहुसांस्कृतिक समुदायोके घर है । अङ्ग, तत्पश्चात बङ्गाल आ अखनि बिहारके महत्वपूर्ण केन्द्रमे से एक होवेके नाते ई संस्कृति आ परम्परा सबके आत्मसात कैलकै हे, ओकर सम्मान कैलकै हे आउ ओकरा बढ़ावा देलकै हे आउ ई प्रकार अपन समृद्धिके सशक्त आ बनैले रखकै हे ।
सम्बन्धित लेख
[edit | edit source]सन्दर्भ
[edit | edit source]- ↑ "Bhagalpur: The Silk City". Outlook India. 16 जून 2017. अभिगमन तिथि 29 सितम्बर 2019.
- ↑ "Welcome to Bhagalpur Municipal Corporation(BMC)". bhagalpurnagarnigam.in. अभिगमन तिथि 22 नवम्बर 2020.
- ↑ "Geographic coordinates of Bhagalpur, India. Latitude, longitude, and elevation above sea level of Bhagalpur". Dateandtime.info. मूलसे 11 मई 2018 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 7 मई 2016.
- ↑ "Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above" (PDF). भारतके महापञ्जीयक एवं जनगणना आयुक्तके कार्यालय. मूलसे 17 अक्टुबर 2013 के पुरालेखित (PDF). अभिगमन तिथि 12 मई 2014.
|archive-date=में तिथि प्राचल का मान जाँची (सहायता) - 1 2 "52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA" (PDF). nclm.nic.in. अल्पसङ्ख्यक कार्य मन्त्रालय. मूल (PDF) से 25 मई 2017 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 4 अक्टूबर 2019.
- ↑ Masica, Colin P. (9 सितम्बर 1993). The Indo-Aryan Languages (अङ्ग्रेजी मे). कैम्ब्रिज विश्वविद्यालय प्रेस. प॰ 12. आई॰ऍस॰बी॰एन॰ 978-0-521-29944-2.Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)
- ↑ "BHAGALPUR Pin Code - 812001, Jagdishpur All Post Office Areas PIN Codes, Search BHAGALPUR Post Office Address". एबिपि. अभिगमन तिथि 18 जुलाई 2022.
- Wp/mag/सीएस१ त्रुटि: तिथियाँ
- Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा
- Wp/mag/Wikipedia page with obscure country or subdivision
- Wp/mag
- Articles containing अङ्गिका-language text
- Wp/mag/Lang and lang-xx using deprecated ISO 639 codes
- Wp/mag/विकिडेटा पर अनुपलब्ध निर्देशाङ्क
- Wp/mag/भागलपुर
- Wp/mag/भागलपुर मण्डल
- Wp/mag/बिहारके नगर