Wp/mag/पटना मेट्रो
| अवलोकन | |
|---|---|
| स्वामी | पटना मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन लिमिटेड (पिएमआरसिएल) |
| स्थान | पटना, मगध, बिहार |
| प्रकार | तीव्र जनपरिवहन (त्वरित पारगमन) |
| रेखाके सङ्ख्या | २ (प्रथम चरण) |
| रेखा सङ्ख्या | प्रचालन नील लाइन निर्माणाधीन |
| स्थानकके सङ्ख्या | २६ (प्रथम चरण) |
| मुख्यालय | इन्दिरा भवन, बोरिङ्ग कनाल रोड, पटना |
| जालस्थल | (अखनितक अकार्यात्मक) |
| सञ्चालन | |
| सञ्चालन प्रारम्भ | ६ अक्टूबर २०२५ |
| सञ्चालक | पटना मेट्रोरेल निगम |
| हेडवे | २० मिनट |
| तकनीकी | |
| प्रणालीके लम्बाई | 4.30 किमी (2.67 मील)
(प्रचालन) 32.91 किमी (20.45 मील) (प्रथम चरणमे निर्माणाधीन)[1] |
| पटरीके सङ्ख्या | २ |
| गेज् | 1,435 mm (4 ft 8 1⁄2 in) |
| बिद्युतीकरण | 2kV AC OHE |
| औसत गति | 40 किमी/घण्टा (25 मील/घण्टा) |
| अधिकतम गति | 80 किमी/घण्टा (50 मील/घण्टा) |
पटना मेट्रो बिहारके राजधानी पटनामे निर्मित तीव्र जनपरिबहन प्रणाली हे ।[2][3] एकर स्वामित्व राज्य सञ्चालित पटना मेट्रोरेल निगम द्वारा कैल जा हे ।[4] एकर निर्माण सार्वजनिक निजी भागीदारी (पिपिपि) मोड पर कैल जाइत हे, जेकर खर्चा १३,३६५.७७ करोड़ रुपैया हे । ई लागत भूमि अधिग्रहण लागतके छोड़के हे, जेकरा बिहार सरकार द्वारा बहन कैल जाएला हे ।
परियोजना विवरण
परियोजना सार्वजनिक-निजी साझेदारी पर आधारित होतै । केन्द्र व्याबिलिटी ग्याप फण्डके रूपमे लागतके २० प्रतिशत प्रदान करतै जखनिकि राज्य सरकार परियोजनाके अन्तिम अनुमानके आधार पर एक समान राशि खर्च करतै । शेष राशि मेट्रो रेलके निर्माणमे सम्मिलित निजी कम्पनी द्वारा पैदा करल जैतै । ७ अप्रैल २०२३ के मुख्यमन्त्री नीतीश कुमार परियोजनाके भूमिगत खण्डके निर्माणला पटनामे मोइनुल हक स्टेडियम भिरु दोसर टनल बोरिङ्ग मशीन (टिबिएम) के शुभारम्भ करैतए पटना मेट्रोके आधिकारिक लोगो जारी करलन ।[5][6][7]

प्रणाली
कोरिडोर १ (लाल मार्ग)
| पुरुब-पच्छिम रेखा | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| # | स्थानक नाम[8] | कुल लम्बाई मीटरमे | अन्तर्स्थानक दूरी मीटरमे | उद्घाटन | सम्पर्क | प्रारूप | ||
| मगही | हिन्दी | अङ्ग्रेजी | ||||||
| १ | दानापुर छावनी | दानापुर छावनी | Danapur Cantonment | 0.000 | 0.000 | २०२४ | कौनौ न | उच्च |
| २ | सगुना मोड़ | सगुना मोड़ | Saguna Mor | २०२४ | कौनौ न | उच्च | ||
| ३ | आर पि एस मोड़ | आर पी एस मोड़ | RPS Mor | २०२४ | कौनौ न | उच्च | ||
| ४ | पाटलिपुत्र | पाटलिपुत्र | Patliputra | २०२४ | कौनौ न | उच्च | ||
| ५ | रुकनपुरा | रुकनपुरा | Rukanpura | २०२४ | कौनौ न | भूमिगत | ||
| ६ | राजाबजार | राजा बाजार | Raja Bazar | २०२४ | कौनौ न | भूमिगत | ||
| ७ | चिड़ियाँघर | चिड़ियाघर | Patna Zoo | २०२४ | कौनौ न | भूमिगत | ||
| ८ | बिकासभवन | विकास भवन | Vikas Bhawan | २०२४ | कौनौ न | भूमिगत | ||
| ९ | बिद्युतभवन | विद्युत भवन | Vidyut Bhawan | २०२४ | कौनौ न | भूमिगत | ||
| १० | पटना जङ्क्शन | पटना जंक्शन | Patna Junction | २०२४ | उत्तर-दक्खिन मार्ग | भूमिगत | ||
| ११ | मीठापुर | मीठापुर | Mithapur | २०२४ | कौनौ न | उच्च | ||
| १२ | रामकृष्णनगर | रामकृष्ण नगर | Ramkrishan Nagar | २०२४ | कौनौ न | उच्च | ||
| १३ | जगनपुरा | जगनपुरा | Jaganpura | २०२४ | कौनौ न | उच्च | ||
| १४ | खेमनीचक | खेमनीचक | Khemnichak | २०२४ | उत्तर-दक्खिन मार्ग | उच्च | ||
कोरिडोर २ (नील मार्ग)
| उत्तर-दक्खिन रेखा | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| # | स्थानक नाम[9][10] | कुल लम्बाई मीटरमे | अन्तर्स्थानक दूरी मीटरमे | उद्घाटन | सम्पर्क | प्रारूप | ||
| मगही | हिन्दी | अङ्ग्रेजी | ||||||
| १ | पटना जङ्क्शन | पटना जंक्शन | Patna Junction | 0.000 | 0.000 | २०२४ | पुरुब-पच्छिम मार्ग | भूमिगत |
| २ | आकाशवाणी | आकाशवाणी | Akashvani | २०२४ | कौनौ न | भूमिगत | ||
| ३ | गान्धी मैदान | गांधी मैदान | Gandhi Maidan | २०२४ | कौनौ न | भूमिगत | ||
| ४ | पि एम सि एच चिकित्सालय | पी एम सी एच अस्पताल | PMCH Hospital | २०२४ | कौनौ न | भूमिगत | ||
| ५ | पटना बिश्वबिद्यालय | पटना विश्वविद्यालय | Patna University | २०२४ | कौनौ न | भूमिगत | ||
| ६ | मोइनुल हक स्टेडियम | मोइनुल हक स्टेडियम | Moin-ul-Haq Stadium | २०२४ | कौनौ न | भूमिगत | ||
| ७ | राजेन्द्रनगर | राजेन्द्र नगर | Rajendra Nagar | २०२४ | कौनौ न | भूमिगत | ||
| ८ | मलाही पकड़ी | मलाही पकड़ी | Malahi Pakri | २०२४ | कौनौ न | उच्च | ||
| ९ | खेमनीचक | खेमनीचक | Khemnichak | २०२४ | पुरुब-पच्छिम मार्ग | उच्च | ||
| १० | भूतनाथ | भूतनाथ | Bhootnath | २०२४ | कौनौ न | उच्च | ||
| ११ | जीरो माइल | जीरो मील | Zero Mile | २०२४ | कौनौ न | उच्च | ||
| १२ | नया आइएसबिटि | न्यू आईएसबीटी | New ISBT | २०२४ | कौनौ न | उच्च | ||
डिपो

पाटलिपुत्र बस टर्मिनल भिजुन, SH-1, बैरियाचक, सम्पतचक, पैजावामे बनेवाला पटना मेट्रोला एके डिपो होतै ।[11] कोरिडोर् १ आउ २ दोनोके डिपो एके नियन होतौ । कोरिडोर् १ के दानापुर-मीठापुर-खेमनीचक आउ कोरिडोर २ के पटना रेलस्थानक-नया आइएसबिटि लागि डिपो सुविधाके निर्माण सम्पतचक, पैजावामे SH-1, बैरिया चक भिरु कैल जाएला प्रस्तावित हे ।[12] डिपोमे दू बर्कशॉप बे आउ तीन इन्स्पेक्शन बे, आठ स्टॅबलिङ्ग बे होतै, जेकरामे ३२ तीन-डिब्बा ट्रेन आउ ऑटो-कोच वाशिङ्ग प्लान शामिल हो सकहे । प्रशासनिकक्षेत्रमे एगो सभागार, प्रशिक्षण बिद्यालय, केण्टीन आउ परिचालन नियन्त्रण केन्द्र शामिल होतै । एकर अतिरिक्त डिपोके बिजली आपूर्तिके आवश्यकताके पूरा करेला २५०० केभीए क्षमताके एगो सहायक सब-स्टेशनके योजना बनावल गेलहे ।[13] बिहार सरकार बैरियाचकमे ७६ एकड़ (३०.५ हेक्टर) जमीनके अधिग्रहण कैलक हे । ई भूमिमे से ४७.७ एकड़ (१९.2 हेक्टर) मेट्रोरेल डिपोला प्रस्तावित हे जखनकि शेषक्षेत्र सम्पत्ति बिकासला हे ।
निर्माण स्थिति अपडेट
- सितम्बर २०११: १४ सितम्बरके भारतके योजना आयोग पटना मेट्रो परियोजनाके मञ्जूरी देलक ।
- मई 2०१५: विस्तृत परियोजना रिपोर्ट (डिपिआर) मई २०१५ तक तैयार करल जाएला हल ।[14][15]
- फरवरी २०१९: प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी १७ फरवरी २०१९ के पटनाके पहिला मेट्रो रेल कारिडोरके आधारशिला रखलन ।[16] पटना मेट्रो रेल निगमके स्थापना १८ फरवरीके भेल हल ।
- नवम्बर २०१९: पटना मेट्रो परियोजनाके उत्तर-दक्षिण कारिडोरला मट्टी परीक्षण शुरू ।[17][18]
- अप्रैल २०२१: २८ अप्रैलके पटना मेट्रोके ६.१ किमी लम्बा "मलाही पकड़ी-नया आइएसबिटि" खण्ड पर स्तम्भके काम शुरू हो गेल हे ।
- अगस्त २०२२: मुख्यमन्त्री नीतीश कुमार मोइन-उल-हक स्टेडियममे पटना मेट्रो रेल परियोजनाके भूमिगत कार्यके शिलापट्टके अनावरण करैत एकर शुभारम्भ करलन ।[19]
- २६ जनवरी २०२३: भारतके गणतन्त्र दिवसके अवसर पर कारिडोर २ पर प्रस्तावित भूतनाथ स्टेशन भिरु दु स्तम्भके बीच पहिला प्रीकास्ट वियाडक्ट यू-गर्डर स्प्यान रखल गेल हल ।[20]
- १५ सितम्बर २०२३: राष्ट्रिय इञ्जीनियर्स दिवसके अवसर पर कारिडोर १ पर आरपिएस मोड़ स्टेशन आउ पाटलिपुत्र स्टेशन (स्तम्भ सङ्ख्या १३३-१३४) के बीच पहिला प्रीकास्ट वियाडक्ट यु-गर्डर स्प्यान रखल गेल हल ।[21][22]
- ३ नवम्बर २०२३: पहिला प्रीकास्ट वियाडक्ट यू-गर्डर स्पैनके कारिडोर १ (लाल मार्ग) मे दोसर एलिवेटेड खण्ड पर मीठापुर भिरु रखल गेल हल ।[23]
- २०२६: ६ अक्टूबरके देशके प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी बिहारके राजधानी पटनामे पटना मेट्रोके हरित झण्डा देखाके शुरुआत करलन ।[24]
बिहारके अन्य नगरमे मेट्रो
बिहारसरकार बिहारके चार अन्य नगरमे - मुजफ्फरपुर, गया, दरभङ्गा आउ भागलपुरमे मेट्रोरेलके परिचालन करेला सैद्धान्तिक स्वीकृति दे देलक हे । मन्त्रिमण्डलके स्वीकृतिके बाद अखन चार नगरमे मेट्रोरेलके साध्यता रिपोर्ट् तैयार कैल जैतै । ओकरा बाद डीपीआर् निर्माणके काम कैल जैतै । साध्यता रिपोर्ट् आउ डीपीआर् काे निर्माण कौनो सन्स्थाके माध्यमसे करावल जैतै । धनके व्यवस्थाला सबसे पहिले चारो नगरके मेट्रोरेल निगमके गठन कैल जैतै । ओकरा बाद मेट्रोरेलमे २० प्रतिशत राशि केन्द्र सरकार देतै, २० प्रतिशत राशि राज्जसरकार द्वारा जैतै जखनकि शेष ६० प्रतिशत राशि बिभिन्न बित्तीय सन्स्था द्वारा कर्जा पर लेल जाहे । बित्तीय सन्स्थासे राशि लेवेके काम मेट्रोरेल निगम द्वारा कैल जाहे जेकर गारण्टी सरकारसभ द्वारा लेल जाहे ।[25]
एकरो देखहु
सन्दर्भ
- ↑ "Patna Metro will run in 3 phase". दैनिक जागरण. 23 अक्टूबर 2013. मूल से 29 अक्टूबर 2013 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 23 अक्टूबर 2013.
- ↑ "मेट्रो निर्माण देखने निकले नीतीश:सीएम ने पटना मेट्रो के निर्माण कार्य में तेजी लाने के दिए निर्देश, एलिवेटेड वर्क दिखाया".
- ↑ "Patna Metro: गूगल मैप से मिलेगी मेट्रो रूट और किराए की जानकारी, अपनी वेबसाइट भी लांच करेगा पटना मेट्रो".
- ↑ "अब तेजी से हाेगा काम:पटना मेट्रो को जनवरी में मिलेगी डिपो निर्माण के लिए 76.645 एकड़ जमीन".
- ↑ "Patna Metro Project का CM नीतीश ने तेजस्वी संग किया उद्घाटन: बोले- जल्द पटनावासियों को सौगात देने की कोशिश".
- ↑ "पटना मेट्रो का लोगो आया सामने, नीतीश कुमार ने किया लोकार्पित".
- ↑ "CM releases Patna metro logo".
- ↑ "Patna Metro – Information, Route Map, Fares, Tenders & Updates". www.themetrorailguy.com. अभिगमन तिथि 27 July 2021.
- ↑ "Patna metro to be ready in five years". टाइम्स आफ इण्जिया. 2020-09-23.
- ↑ "Patna Metro – Information, Route Map, Fares, Tenders & Updates". themetrorailguy.com. अभिगमन तिथि 21 जनवरी 2021.
- ↑ "Patna Metro rail work begins at Bairiya Chak".
- ↑ "Patna metro rail project: Work on ISBT depot may start soon".
- ↑ "Patna Metro Rail Project : पटना में मेट्रो रेल को लेकर तैयारियां जोरों पर, जल्द शुरू हो सकता है ISBT डिपो पर काम" (हिन्दी मे).Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)
- ↑ "RITES to submit draft DPR for Patna metro rail project by May". hindustantimes.com. 9 अप्रैल 2015. मूलसे 21 अगस्त 2015 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 6 अप्रैल 2018.
- ↑ "Detailed project report for Patna metro by Oct 31". बिजनेस स्टाण्डर्ड. मूलसे 10 जुलाई 2015 के पुरालेखित.
- ↑ "PM Modi laid the foundation stone". मूलसे 18 फरवरी 2019 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 2019-02-17.
- ↑ "Soil tests for Patna metro rail in full swing".
- ↑ "पटना मेट्रो के लिए एक माह में पूरी होगी मिट्टी की जांच, 120 फीट तक होगी खुदाई". मूल से 27 मार्च 2023 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 27 मार्च 2023.
- ↑ "Patna: CM Nitish Kumar launches underground metro rail work".
- ↑ "Patna metro takes 1st step in elevated priority corridor plan".
- ↑ "पटना मेट्रो: आरपीएस मोड़ और पाटलिपुत्र स्टेशन के बीच बेली रोड पर पहला वायाडक्ट यू गर्डर लांच".
- ↑ "Metro rail: 1st U-girderfor corridor 1 launched".
- ↑ "पटना मेट्रो के कॉरिडोर वन पर निर्माण कार्य ने पकड़ी रफ्तार, दूसरे एलिवेटेड सेक्शन का पहला यू-गर्डर लॉन्च".
- ↑ "15 अगस्त 2025 को देश के प्रधानमंत्री के द्वारा पटना मेट्रो की शुरुआत किया जाना तय हुआ है ।".
- ↑ "Bihar Metro News: बिहार के 4 शहरों में दौड़ेगी मेट्रो ट्रेन, जानिए अब कैसे शुरू होगा प्रोजेक्ट पर काम…" (हिन्दी मे).Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)