Wt/sn/Chiwedzerwo:Mipanda ye mazita
Appearance
Chiwedzerwo (indekisi) chino ndeche mipanda ye mabizo kana mazita inowanikwa mumitauro ye Chivanhu.
Tafura ye mipanda
[edit | edit source]| chp. | Mupanda | mashoko | Sungawirirano | muenzaniso: | |
|---|---|---|---|---|---|
| Mipanda iyi inoringa zve: vanhu, husamunhu, kana zvechiremera. | |||||
| 1 | M-, Mu- | munhu | u-, a- | munhu uno/anotaura. | |
| mwana | mwana uno/anochema. | ||||
| 2 | Va- | vanhu | va- | vanhu vanotaura. | |
| vana | vana vanochema. | ||||
| Mipanda iyi chikamu che ya 1 na 2, asi hayina mu- paushoma. | |||||
| 1a | Ø | baba | va- | baba varikushanda. | |
| amai | amai varikubika. | ||||
| 2a | Va: Vana-, Ana- | vanababa/anababa | va- | (v)anababa varikushanda. | |
| vanamai/anamai | (v)anamai varikubika. | ||||
| Mipanda yechi3 ne 4 inoringa zve: (i) mazita emiti ne madzinde nezvikamu zvazvo; (ii) nhengo dzemwiri dzirefu; (iii) nzvimbo nezvinhu zvaka gadzirwa kana kusikwa dzemushando ne mhotedzero; (iv) mashoko ari-abstract; (v) mashoko anotanga nenzvinzvovera: mw-mi. | |||||
| 3 | M-, Mu- | i | muti | u-, w- | muti watema/urikutemwa. |
| muranjisi | |||||
| ii | mupimbiri | ||||
| muswe | |||||
| iii | musika | musika urikure/wavekure. | |||
| mugwagwa | |||||
| munda | |||||
| iv | muenzaniso | muenzaniso urikunyorwa/wanyowa. | |||
| mudzimu | |||||
| v | mwaka | mwaka urikure/wavekure. | |||
| 4 | Mi- | i | miti | i-, y- | miti yatemwa/irikutemwa. |
| miranjisi | |||||
| ii | mipimbiri | ||||
| miswe | |||||
| iii | misika | ||||
| migwagwa | |||||
| minda | |||||
| iv | mienzaniso | ||||
| midzimu | |||||
| v | "miaka"/mwaka | ||||
| Mipanda iyi ndeye zve: (i) zvinhu zvakagadzirwa, zvinhu kana kunhu kwakasikwa kana kuvakwa ne zvinhu zviri abstract/concrete; (ii) nhengo dzemwiri; (iii) michero ne zvisikwa; (iv) mabizo ezvisingaravekwi, zvinowanikwa muuwandu basi; (v) huwandu hwevanhu; (vi) zviro zvenhema/rungano; (vii) zviro zveupanganyedzi; (viii) chiremerera chevanhu. | |||||
| 5 | Ri- | i | fafitera | ri, r- | |
| bhahari | |||||
| zita | |||||
| ii | ziso | ||||
| iii | ranjisi | ||||
| iv | mafuta | a- | |||
| v | rushona | rw- | |||
| vi | riscvesha | ri-, r- | |||
| vii | rinopasi | ||||
| vii. | ishe | a-, wa- | |||
| 6 | Ma- | i | mafafitera | a- | |
| mabhahari | |||||
| mazita | |||||
| ii | maziso | ||||
| iii | maranjisi | ||||
| iv | mafuta | ||||
| v | mashona | ||||
| vi | masvcesha | ||||
| vii | maanopasi | ||||
| viii | madzishe | ||||
| mipanda iyi ndeye zve: (i) mabizo achi-zvi; (ii) nhengo dzemwiri; (iii) mazita emitauro ne tsika; (iv) mashoko anobva pazviito; (v) mashoko anoita zvinhu zvivezvidoko | |||||
| 7 | Chi- | i | chinhu | chi, ch- | |
| ii | chiuno | ||||
| iii | chishona | ||||
| iv | chidyiso | ||||
| v | chimwana | ||||
| 8 | Zvi- | i | zvinhu | zvi-, zv- | |
| ii | zviuno | ||||
| iii | zvishona | ||||
| iv | zvidyiso | ||||
| v | zvivana | ||||
| mipanda iyi ndeye zve: mashoko asingashanduke pauwandu uye asingaraveki., (i) zvinhu zvekugadzirwa, (ii) nzvimbo dzakasikwa kana kuvakwa; (iii) zvinhu zviri abstract-concrete; (iv) zvikafu, michero ne miriwo; (v) mhuka, shiri ne zvipembenene; | |||||
| 9 | N | i | ngoma | i-, y- | |
| tsamba | |||||
| ii | nyika | ||||
| nzira | |||||
| iii | tsaona | ||||
| nguzvu | |||||
| iv | bota | ||||
| nyama | |||||
| mhiripiri | |||||
| v | mombe | ||||
| shiri | |||||
| ishwa | |||||
| 10 | N | i | ngoma | dzi-, dz- | |
| tsamba | |||||
| ii | pasi | ||||
| nzira | |||||
| iii | tsaona | ||||
| nguzvu | |||||
| iv | bota | ||||
| nyama | |||||
| mhiripiri | |||||
| v | mombe | ||||
| shiri | |||||
| ishwa | |||||
| mupanda uyu ndewe zve: (i) mazanodzamu asingaraveki uye asina uwandu; (ii) zvinhu zvepanyama zvineuwandu mumimwe mipanda. | |||||
| 11 | Ru | i | rwara | ru-, rw- | |
| rudo | |||||
| ii | rwizi/nzizi | ||||
| rungano/ngano | |||||
| iii | rukuni/huni | ||||
| rutivi/mativi | |||||
| mipanda yechi-12 ne 13 ndeye zve: kudzikisa zvinhu kana kuita chinhu chivechidoko. | |||||
| 12 | Ka- | kasikana | ka-, k- | ||
| kakomana | |||||
| 13 | Tu- | tukomana | twa-, tw- | ||
| tusikana | |||||
| mupanda wechi-14 ndeye zve: (i) mabizo akagadzirwa kubvira pazvipauro, manominali kana zviito; mamiriro; (ii/14a) mazita enyika | |||||
| 14 | U-, Hu- | i | hunhu | hwa-, hw- | |
| ujaha | |||||
| 14a | Vu- | ii | Vukaranga | ||
| Vutswana | |||||
| mupanda uyu ndewe: zviito | |||||
| 15 | Ku- | kunyora | |||
| kuona | |||||
| mipanda iyi ndeye zve: (16) inoratidza nzvimbo yerudzivo runjee; (17) inoratidza nzvimbo yakanangika; (18) inoratidza nzvimbo | |||||
| zviwiriranwa | zviratidziso | ||||
| 16 | Ku- | ku, kwa, kwe | uku, uko, ukoo, kuye, kunoku, kuno, ikoko, kuyakuya | ||
| 17 | Pa- | pa, pe | apa, apo, apoo, paye, panapa, pano, ipapo, payapaya | ||
| 18 | Mu- | mu, ma, me, mo | umu, umo, umoo, muye, munomu, muno, imomo, imomu, muyamuya | ||
| mupanda uyu unowanikwa muChikaranga kazhinji, ndewe: | |||||
| 19 | Svi | svimbudzi | |||
| svikomana | |||||
| mupanda uyu unokudza zvinhu. | |||||
| 20 | Zi- | zimunhu | |||
| zihambautare | |||||
| 21 | Ø | ||||
Mipanda ye mazita ichitsanagurwa
[edit | edit source]Mupanda waechi-20
[edit | edit source]Zvichienderana nekudorongotswa kwemipanda vamwe vanoverenga mipanda yemakumimaviri-neimwe, asi paidi pane mipanda yemakumimaviri. Hapana mupanda wasvetukirwa pakunyora chidzidzo chino, kana pakazove nemumwe mupanda ungawanikwa uchadorongotswa zvimwezvo.