Wp/sty/Паш пит

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | styWp > sty > Паш пит
Jump to: navigation, search
Википедия Логотип
Flag of the Siberian tatar people.jpg
Ҡуш килтегес!
Пы Сыбыр телтә сынау Википедия.
Сеснең вкладығыс Сыбыр Википедияны
йасыуға текле ҡаҡланыр. 69 пелек.


Tyumen in Russia (+Khanty-Mansi +Yamalo-Nenets hatched).svg



Wbar blue.jpg
Frühling blühender Kirschenbaum.jpg

Әмәл — Сыбыр татарларның календарента йылның пашы. Үткәреү цаҡ: 23-нцө Март (3-нцө Әмәл). Әмәл — Сыбырларның порнаңҡы йаңа йыл пайрамы, песнең саманҡаца Төрөк ҡалыҡларның кәнесентә саҡланып ҡалған. Пайрам килгән цорға, тыуым уйаныуның перенце пилгеләре пилгеләгәнтә. Сыуыҡ ҡыш суң йас килеүне тыуым йаңарыш та йаңа өмөр пайрамын шигелле оцорағаннар. Шаның өцөн Сыбыр татарларр та пашҡа Төрөк ҡалыҡлар Тыуыу цор тип аны атағаннар.

Өйләртә рәтләнкәннәр, та кицкелек пайрам өстәл алтта иске йылны осатып йоҡлағалы йатҡаннар. Ирттәгәгөн 3-нцө Әмәл цын пайрам пашланҡан ите. Порналыҡта пайрамның тың кәрәкле пайы ҡорманныҡ суйыу йоло нәсел пашлыҡның аураҡларына пулған. Әргем пы ҡорманныҡ суйыуны ҡылған, турагиләү, үс ҡәленә тә пайлығына. Әр әйлә йаҡшыраҡ ҡына үс нәсел пашлыҡларның аураҡларын сыйлап алғалы тырышҡан.

Ҡорманныҡ суйыу суң йаңа йылғы утырыш пашланҡаннар, та тағы та уйыннар тула үсенә пашҡа мәғнәсе тә сиғерле мәғнәсе мән, өйтән өйгә йөрөү тә перпергәләп ҡотлаулар, ололарға кецеләртән тә ололартан йаҡшы теләкләр әйтеү, пүләкләр мән алмашыныу, нимә тың кәрәклек Төрөк мәтәни системата пар пулған.

(Пөтөнләй…)
Wikibar2.png
Цым пайрам — Нәсел пашлыҡ исләү көн. Үткәреү цаҡ: Цәүсә ай.

Цым-пайрам — Сыбыр татарларныңкы порнаңҡы пайрамы. Пайрам цилимнең пөтөшөнтә пашланаты, тупраҡ ҡороғанта. Таң ирттәтән ауылның тораҡцылары сыйаратҡа паратылар. Ҡәберләрне тасартатылар та цатрыҡларны төсәтәтеләр. Мулла пелән пергә нәсел пашлыҡларға йетенце тубыҡҡаца ҡатымлы тыуаларны уғыйтылар. Перенце күптә түгел үлгән туғаннарға тыуаны уғыйтылар. Алттан пыйасның ҡабығына пуйалған йомортҡаларны әсерләйтеләр. Аларны әпкиләтеләр ҡалтата (атай күләцек). Йомортҡаларны ашап ҡуйатылар, та ҡабығын ҡәберләр өстөтән цацатылар. Йарым ауылларта үлгәннәр урыннары өстөтән көлләр цацҡан, атай пағаннарны ултысҡаннар. Аннансуң өйләртә ҡатым үткәрәтеләр. Милли ашамлыҡлар (пиш-пармаҡ, пауырсаҡ, туғац, муйыл пәрәк, иләк пәрәк, пәрәмец, пәлец тә ш.п.) та төрлө татлы ашлар әсерләйтеләр. Туғаннарны цайға цағыратылар, танышларны, мулланы йә тыуаларны пелетәгенке кешене. Палларға лампасы та пуйалған йомортҡаларны өләшәтеләр. Йомортҡаларны йолоуларта ошланыу, тонйаның кән ҡалыҡларта оцорашаты.

(Пөтөнләй…)
Wbar green2.jpg
Stipula fountain pen.jpg

Сыбыр татарларның йасма әтәбийәте үсенең пашланҡыцын ҡалыҡ ийәтенән алаты. Ҡалыҡ телтә саҡланҡан легенда-риүәйәтләр, йомаҡлар, пәйетләр, йырлар, лағап-әйтемнәр сиберләрнең тариғын, йолаларын, йәшәү тәртибен саҡлап ҡалғаннар. 1859 – 1871 йылларта пилгеле алим В.В. Радловның ун томнык тупламасы пасылып цығаты. IV томы сыбыр татарларныңкы фольклорынан тораты. Радловныңҡы пы китабынта ҡалыҡ ийәтенең 119 исәпле әсәре йыйылған. Радлов «Итегәй» тастанның йерле үсенцәлекләрен күргәскән вариантны та йасып-төсөп ҡалтыраты. Тастаннарның кәне пестә – сыбырларның арабыста - саҡланып ҡалған, пестән – сиберләртән йасылып алынҡан. «Итегәй», «Атаҡлы ҡыс Туҡпигә», «Тимер патыр», «Илтан пелән Көлтан» тастаннар сыбыр татарларның урта асырлартағы йәшәүләрен күргәсәтеләр. Фольклористиканыңҡы тариғынта ирмәк пер факт пар: йөс йылтан суң Радловныңҡы экспедициясе үткән йул пелән 1967-1974 йылларта фольклористлар Қәмит Йәрми, Ф.Урманчеев, Ф.Ахметова-Урманче үткән пулғаннар. Әммә В.В. Радлов йасып алған фольклор материалларының пайтағын ишетмәйтеләр тә, йасып та ала алмайтылар. Сыбыр татарларныңҡы йасма ҡалыҡ ийәтенең пайтаҡ өлөшөн 1897 йылта профессор-тюрколог Н.Ф. Катанов арап графикасынан кириллицага күцереп алған. Пөгөн алар Тубыл тәүләт тариқ-архитектура музееныңҡы архивынта саҡланатылар. Пылар исәбенә «Предания тобольских татар о грозном царе Тамерлане», «Предания тобольских татар о прибытии в 1572 г.
(Пөтөнләй…)

Wbar pink.jpg
Siberian Tatar wiki.png
Сыбыр Пикипедия.


Пашҡа Төрөк телләртә Пикипедиялар

Ҡириллис Пикипедия:
Flag of Russia.svg Русский • Flag of Ukraine.svg Українська • Flag of Belarus.svg Беларуская • Flag of Bulgaria.svg Български • Flag of Macedonia.svg Македонски • Flag of Serbia.svg Српски • Flag of Carpathian Ruthenia.svg Русиньскый • Flag of Mordovia.svg Эрзянь • Flag of the Moksha people.svg Мокшень • Flag of Komi.svg Коми • Flag of Komi-Permyak Okrug.svg Перем Коми • Flag of Mari El.svg Кырык мары • Flag of Sverdlovsk Oblast.svg Олык марий • Lezgiflag1.jpg Лезги  • Flag of Abkhazia.svg Аҧсшәа • Flag of Kabardino-Balkaria.svg Къэбэрдейбзэ • Flag of Adygea.svg Адыгабзэ • Flag of Buryatia.svg Буряад • Flag of Mongolia.svg Монгол • Flag of Kalmykia.svg Хальмг  • Flag of the Chechen Republic.svg Нохчийн • Flag of South Ossetia.svg Ирон • Flag of Laksky rayon (Dagestan).png Лакку • Словѣньскъ  •

Төрөк телләртә Пикипедия:
Flag of Azerbaijan.svg Әзәр • Flag of South Azerbaijan.svg Өмнө әзәр • Flag of Bashkortostan.svg Пашҡыр • Flag of Chuvashia.svg Суйыр • Flag of the Crimean Tatar people.svg Ҡырым • Flag of Gagauzia.svg Ҡағауыс • Flag of Karakalpakstan.svg Ҡараҡалпаҡ • Flag of Kazakhstan.svgҠасаҡ • Flag of Karachay.gif Алан • Flag of Kyrgyzstan.svg Ҡырғыс •
Flag of Sakha.svg Йағыр • Flag of Tatarstan.svg Полғар • Flag of Turkey.svg Түрек • Flag of Turkmenistan.svg Түрекмән • Flag of Tuva.svg Туба • Kokbayraq flag.svg Уйғыр  • Flag of Uzbekistan.svg Самар •

Инкубатортағы телләр:
Flag of Altai Republic.svg Ӱстӱнзарых Алтай • Flag of Altai Republic.svg Алтынзарых Алтай • Flag of Ingushetia.svg ГӀалгӀай  • Flag of Nenets Autonomous District.svg Ненецкий  • Flag of Chukotka.svg Ԓыгъоравэтԓьэн  • Flag of the Chulym people.png Йулым • Tj1-kaart.png Яғнобӣ • Flag of Dagestan.svg Дарган • Дунган • Flag of Dudinka (Krasnoyarsk krai).png Онэй базаан • Coat of Arms of Allaikhovsky rayon (Yakutia).png Эвэды торэн • KrasnoyarskKray-Flag.svg Эвэды̄  • Flag of Nanaysky rayon (Khabarovsk kray).png Нанай • Flag of Kamchatka Krai.svg Итэнмэн • Bandera de ls Turcs de Bulgària.svg Ҡырымцаҡ • Flag of Yugra.svg Хӑнты ясӑң • Yeniseian map XVII-XX.png Остыганна ка’ • Flag of Khakassia.svg Хакас • Flag of the Kumukh people.png Ҡумыҡ • Sami flag.svg Кӣллт са̄мь кӣлл • Ҡарайым • Flag of Koryakia.svg Нымылан • Coat of Arms of Yugra.svg Маньси • Coat of arms of Krasnoyarsk Krai.svg Ня’ • Герб Ногайского района.png Ноғай • Flag of the Romani people.svg Романы чиб • Caucasus-ethnic roetoelen.png МыхIабишды чIел • Sami dialects and settlements in Russia map.svg йоканьгско-саамской  • Caucasus-ethnic tabasaren.png Табасаран  • Coat of Arms of Dagestan.svg Идараб мицци • Azerbaijan-Zaqatala.png Цахурскую • Удин муз • жугьури  • Coat of Arms of Ust-Yansky rayon (Yakutia).png Одул • Flag of Providensky rayon (Chukotka).png Юпик •


Пикипедияларның тулы тесемен цығарғалы

Себер Үикипетйаның ҡатнашыуцылар перләшмәсе