Wp/sty/Паш пит

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | styWp > sty > Паш пит
Jump to: navigation, search
Пикипедияның логотипы
Flag of the Siberian tatar people.jpg
Ҡуш килтегес!
Пы Сыбыр телтә сынау Пикипедия.

Пригес үс пикипедиябыс ацылты.
Туған телебестә йасың.
Инте төрлө пелекләр пелән тултырып ша пикипедияны
сыбырца йасып цығарайыҡ.

Сыбыр Пикипедия ацыҡ энциклопедия!
75 пелек.


Сыбырстан.




Wbar blue.jpg
Frühling blühender Kirschenbaum.jpg

Әмәл — Сыбырларның календарента йылның пашы. Үткәреү цаҡ: 21–27-се Март (1–7-се Әмәл). Әмәл — Сыбырларның порнаңҡы йаңа йыл пайрамы, Төрөк ҡалыҡларның песнең саманҡаца кәнесентә саҡланып ҡалған. Пайрам килгән цорға, цылғыр уйаныуның перенце пилгеләре пилгеләгәнтә. Сыуыҡ ҡыш суң, йас килеүне цылғыр йаңарыш та йаңа өмөр пайрамын тай оцорағаннар. Шаның өцөн Сыбырлар та пашҡа Төрөк ҡалыҡлар Тыуыу цор тип аны атағаннар.

Өйләртә рәтләнкәннәр, та кицкелек пайрам өстәл алтта иске йылны осатып йоҡлағалы йатҡаннар. Ирттәгөн 3-ө Әмәл цын пайрам пашланҡан ите. Порналыҡта пайрамның тың кәрәкле пайы ҡорманлыҡ суйыу йоло нәсел пашлыҡның аураҡларына пулған. Әргем пы ҡорманлыҡ суйыуны ҡылған, тура килеү үс ҡәленә тә пайлығына. Әр әйлә йаҡшыраҡ ҡына үс нәсел пашлыҡларның аураҡларын сыйлап алғалы тырышҡан.

Ҡорманлыҡ суйыу суң, йаңа йыл утырыш пашланҡаннар. Та тағы та үсенә пашҡа мәғнә тә сиғерле мәғнә пелән тула уйыннар, өйтән өйгә йөрөү тә перпергәләп ҡотлаулар, ололарға кецеләртән тә ололартан йаҡшы теләкләр әйтеү, пүләкләр мән алмашыныу, нимә тың кәрәклек Төрөк мәтәни системата пар пулған.

(Пөтөнләй…)
Wikibar2.png
Цым пайрам — Нәсел пашлыҡ исләү көн. Үткәреү цаҡ: Цәүсә ай.

Цым-пайрам — Сыбыр татарларныңкы порнаңҡы пайрамы. Пайрам цилимнең пөтөшөнтә пашланаты, тупраҡ ҡороғанта. Таң ирттәтән ауылның тораҡцылары сыйаратҡа паратылар. Ҡәберләрне тасартатылар та цатрыҡларны төсәтәтеләр. Мулла пелән пергә нәсел пашлыҡларға йетенце тубыҡҡаца ҡатымлы тыуаларны уғыйтылар. Перенце күптә түгел үлгән туғаннарға тыуаны уғыйтылар. Алттан пыйасның ҡабығына пуйалған йомортҡаларны әсерләйтеләр. Аларны әпкиләтеләр ҡалтата (атай күләцек). Йомортҡаларны ашап ҡуйатылар, та ҡабығын ҡәберләр өстөтән цацатылар. Йарым ауылларта үлгәннәр урыннары өстөтән көлләр цацҡан, атай пағаннарны ултысҡаннар. Аннансуң өйләртә ҡатым үткәрәтеләр. Милли ашамлыҡлар (пиш-пармаҡ, пауырсаҡ, туғац, муйыл пәрәк, иләк пәрәк, пәрәмец, пәлец тә ш.п.) та төрлө татлы ашлар әсерләйтеләр. Туғаннарны цайға цағыратылар, танышларны, мулланы йә тыуаларны пелетәгенке кешене. Палларға лампасы та пуйалған йомортҡаларны өләшәтеләр. Йомортҡаларны йолоуларта ошланыу, тонйаның кән ҡалыҡларта оцорашаты.

(Пөтөнләй…)
Wbar green2.jpg
Stipula fountain pen.jpg

Сыбырларның йасма әтәбийәте үсенең пашланҡыцын ҡалыҡ ийәтенән алаты. Ҡалыҡ телтә саҡланҡан легенда-риүәйәтләр, йомаҡлар, пәйетләр, йырлар, лағап-әйтемнәр сыбырларның тариғын, йолаларын, йәшәү тәртибен саҡлап ҡалғаннар. 1859 – 1871 йылларта пилгеле алим В.В. Радловның ун томнык тупламасы пасылып цығаты. IV томы сыбыр татарларныңкы фольклорынан тораты. Радловныңҡы пы китабынта ҡалыҡ ийәтенең 119 исәпле әсәре йыйылған. Радлов «Итегәй» тастанның йерле үсенцәлекләрен күргәскән вариантны та йасып-төсөп ҡалтыраты. Тастаннарның кәне пестә – сыбырларның арабыста - саҡланып ҡалған, пестән – сыбырлартан йасылып алынҡан. «Итегәй», «Атаҡлы ҡыс Туҡпигә», «Тимер патыр», «Илтан пелән Көлтан» тастаннар сыбыр татарларның урта асырлартағы йәшәүләрен күргәсәтеләр. Фольклористиканыңҡы тариғынта ирмәк пер факт пар: йөс йылтан суң Радловныңҡы экспедициясе үткән йул пелән 1967-1974 йылларта фольклористлар Қәмит Йәрми, Ф.Урманчеев, Ф.Ахметова-Урманче үткән пулғаннар. Әммә В.В. Радлов йасып алған фольклор материалларының пайтағын ишетмәйтеләр тә, йасып та ала алмайтылар. Сыбыр татарларныңҡы йасма ҡалыҡ ийәтенең пайтаҡ өлөшөн 1897 йылта профессор-тюрколог Н.Ф. Катанов арап графикасынан кириллицага күцереп алған. Пөгөн алар Тубыл тәүләт тариқ-архитектура музееныңҡы архивынта саҡланатылар. Пылар исәбенә «Предания тобольских татар о грозном царе Тамерлане», «Предания тобольских татар о прибытии в 1572 г.
(Пөтөнләй…)

Wbar pink.jpg
Cranberries.jpg
Цейә.


Пашҡа Төрөк телләртә Пикипедиялар

Ҡириллис Пикипедия:
Flag of Russia.svg Русский • Flag of Ukraine.svg Українська • Flag of Belarus.svg Беларуская • Flag of Bulgaria.svg Български • Flag of Macedonia.svg Македонски • Flag of Serbia.svg Српски • Flag of Carpathian Ruthenia.svg Русиньскый • Flag of Mordovia.svg Эрзянь • Flag of the Moksha people.svg Мокшень • Flag of Komi.svg Коми • Flag of Komi-Permyak Okrug.svg Перем Коми • Flag of Mari El.svg Кырык мары • Flag of Sverdlovsk Oblast.svg Олык марий • Lezgiflag1.jpg Лезги  • Flag of Abkhazia.svg Аҧсшәа • Flag of Kabardino-Balkaria.svg Къэбэрдейбзэ • Flag of Adygea.svg Адыгабзэ • Flag of Buryatia.svg Буряад • Flag of Mongolia.svg Монгол • Flag of Kalmykia.svg Хальмг  • Flag of the Chechen Republic.svg Нохчийн • Flag of South Ossetia.svg Ирон • Flag of Laksky rayon (Dagestan).png Лакку • Словѣньскъ  •

Төрөк телләртә Пикипедия:
Flag of Azerbaijan.svg Әзәр • Flag of South Azerbaijan.svg Өмнө әзәр • Flag of Bashkortostan.svg Пашҡыр • Flag of Chuvashia.svg Суйыр • Flag of the Crimean Tatar people.svg Ҡырым • Flag of Gagauzia.svg Ҡағауыс • Flag of Karakalpakstan.svg Ҡараҡалпаҡ • Flag of Kazakhstan.svgҠасаҡ • Flag of Karachay.gif Алан • Flag of Kyrgyzstan.svg Ҡырғыс •
Flag of Sakha.svg Йағыр • Flag of Tatarstan.svg Полғар • Flag of Turkey.svg Түрек • Flag of Turkmenistan.svg Түрекмән • Flag of Tuva.svg Туба • Kokbayraq flag.svg Уйғыр  • Flag of Uzbekistan.svg Самар •

Сыбыр Пикипедияның ҡатнашыуцылар перләшмәсе