Wp/yua/Chichen Itza

U teemploil K'uk'ulkaan.

Chi'ch'e'en Itsa' (káastlan t'aan: Chichen Itzá) U k'aaba' jump'éel kaaj ich u lu'umil Meejikoo. Chi' ch'e'en Itz ja' (Chichen Itza) kamp'éel t'aan yaan ichil le k'aaba'a' chi'-ch'e'en-iits-ja', chéen ba'ale' jáaw u kajtal máaki' . Keex 2.5 kilometros yaan ti' tu kaajil Pisté, tu méek'tankaajil Tinum. Le múulo'ob ku yila'al tak bejla' k'iine' ku taal ti' le ku ya'alal Clásico tardío (800 tak 1100 d.C).

U piramideil Kukulcan, Chichén Itzá, Yucatán

Le úuchben meyajo' jach k'aj óolta'an ichil le k'iino'oba', u pak'ilo'obe' jach bey u pak'ilo'ob le Toltecaobo', jach kanáanta'an le kúuchila', letie' Kukulcan tan kan'kansan maya u ti'al Quetzalcóatl yantsil ch'a'an tux ka makul mak je'e bix suuk u kuxtal Tolteca tsoko le t'aan je'la yan ch'a nuktik Chichén Itzá kachil jump'eel nojoch ka wa le kuchi tux ku yacha payacaj telo man jejela'an makoo ka tu betoo nojoch.

Le uchben noji Chichén Itzá ts'iita'an u k'aaba' Patrimonio de la Humanidad tu men UNESCO u ja'abil 1988 u winali 7 Julio mel junp'éel much makoo maa antaboo men UNESCO bey xan ká olton me millones le makoo tu yeyp tu yok'ool kob. U k'aaba tutal ti tanoo Maya le jelaj u k'áat yale boca (chi) pozo (che'en) mago o brujo (itzá) y agua (ja) u napuu le t'aanoba u kat yale Chichén Itzá y yumiloo ja u wayiloo o chi chen beyxan Chichén Itzá le jela u t'aan Huasteco Ch'iche'en bey chikanti juntul ch'iich Huasteco Itzam (can) can tantel u k'ame le je laj a k'aaba le kuchi maya k'ache tu período Posclásico tu luumo Yucatán le je laj ka kaxtic 110 Kilómetros tu lakin jó u capital u noj lmuj Meejikoo ti Yucatán.

Toponimia

U k'aaba' le kaaja' ku taal ti'u t'aanil Chi' ch'e'en Iitsa'

Chi': boca o borde, Ch'e'en: pozo o cenote, Itsa': u ch'i'iba itsa'ob, u ch'e'enil Itsaob