Jump to content

Wp/mag/तिरुवनन्तपुर

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
Wp > mag > तिरुवनन्तपुर
तिरुवनन्तपुरम्
തിരുവനന്തപുരം
त्रिवेन्द्रम्
नगर
तिरुवनन्तपुरम केरलपर अवस्थित
तिरुवनन्तपुरम
तिरुवनन्तपुरम
केरलमे स्थिति
निर्देशाङ्क: 8°29′N 76°57′E / 8.49°N 76.95°E / 8.49; 76.95निर्देशाङ्क: 8°29′N 76°57′E / 8.49°N 76.95°E / 8.49; 76.95
देश भारत
राज्यकेरल
मण्डलतिरुवनन्तपुरं मण्डल
क्षेत्रफल
  नगर214 किमी2 (83 वर्ग मील)
  महानगर311 किमी2 (120 वर्ग मील)
उन्नतांश
10 मी (33 फीट)
जनसङ्ख्या
 (2011)
  नगर९,५७,७३०
  महानगर
१६,८७,४०६
भाषा
  प्रचलितमलयालम्
समयमण्डलयुटिसि+०५:३० (भामस)
पिनकोड
695 XXX
जालस्थलtrivandrum.nic.in

तिरुवनन्तपुर (मलयाल: തിരുവനന്തപുരം , तिरुवनन्तपुरं) या त्रिवेन्द्रम् भारतके केरल राज्यके सबसे बड़का नगर आउ राजधानी हे । ई तिरुवनन्तपुर मण्डलके मुख्यालयो हे । केरलके राजनीतिके अतिरिक्त शैक्षणिक ब्यवस्थाके केन्द्रो इहे हे । ढेर शैक्षणिक संस्थामे विक्रम साराभाई अन्तरिक्ष केन्द्र, राजीव गान्धी जैवप्रौद्योगिकी केन्द्र कुछ प्रसिद्ध नाममे से हे । भारत मुखभूमिके सुदूर दक्खिनी पच्छिमी तटे बसल ई नगरके महात्मा गान्धी "भारतके नित हरियर नगर" के सञ्ज्ञा देलथिनहल ।[2][3]

नाम

[edit | edit source]
पोनमुदी पर्वत

तिरुवनन्तपुरमके सन्धि विच्छेद हे: तिरु +अनन्त +पुरम् । "तिरु" एक दक्षिण भारतीय आदरसूचक आद्याक्षर आउ संस्कृतके "श्री" के रूप हे, जैसे कि तिरुचिरापल्ली, तिरुपति, तिरुवल्लुवर । एकर संस्कृत समानान्तर "श्री" हे, जैसे कि श्रीमान्, श्रीकाकुलम्, श्रीनगर, श्रीविष्णु इत्यादि । "अनन्त" भगवान् अनन्तला हे एवं संस्कृत शब्द "पुरम" के अर्थ हे घर, वासस्थान । तिरुवनन्तपुरके शाब्दिक अर्थ होवहे "भगवान् अनन्तके वासस्थान" । भगवान् अनन्त, हिन्दु मान्यताके अनुसार, शेषनाग हे जिनका पर भगवान् विष्णु विराजहथिन । एहाँके श्री पद्मनाभस्वामी मन्दिर, जन्ने भगवान् विष्णु शेषनागजी पर आरामके मुद्रामे बैठल हथिन, नगरके चिन्हानी बन गेलै हे । ब्रिटिश शासनके पर्यन्त एकरा ट्रिवेण्ड्रम् (त्रिवेन्द्रम्) के नामोसे जानल जा हलै । १९९१ मे राज्य सरकार एकर नाम बदलके तिरुवनन्तपुरं कर देलकै । यद्यपि अखनियो ट्रिवेण्ड्रं नाम बड़ी प्रयुक्त होवहे ।

सम्बन्धित लेख

[edit | edit source]

सन्दर्भ

[edit | edit source]
  1. "Demographia World Urban Areas" (PDF). demographia.com. मूलसे 5 अगस्त 2011 के पुरालेखित (PDF).
  2. "Lonely Planet South India & Kerala," Isabella Noble et al, Lonely Planet, 2017, ISBN 9781787012394
  3. "The Rough Guide to South India and Kerala," Rough Guides UK, 2017, ISBN 9780241332894