Jump to content

Wp/mag/जनता दल (यूनाइटेड)

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
Wp > mag > जनता दल (यूनाइटेड)
जनता दल यूनाइटेड
सङ्क्षेपाच्छरजदयू
नेतानीतीश कुमार
नेता लोकसभाराजीव रञ्जन (ललन सिंह)
नेता राज्यसभारामनाथ ठाकुर
गठनअक्तूबर  30, 2003; पूर्व (2003-Error: Invalid time.-30)
मुख्यालय७, जन्तरमन्तर मार्ग, नया दिल्ली, भारत - ११०००१
गठबन्धनराष्ट्रिय जनतान्त्रिक गठबन्धन
लोकसभामे आसनके सङ्ख्या
१६ / ५४३
राज्यसभामे आसनके सङ्ख्या
५ / २४५
राज्य विधानसभामे आसनके सङ्ख्या
४५ / २४३
विचारधारासमाजवाद
पन्थनिरपेक्षता
प्रकाशनजदयू सन्देश
जालस्थलjdu.org.in
चुनाव चिह्न
भारतके राजनीति
राजनैतिक दल
चुनाव

जनता दल (यूनाइटेड) (लघुरूप: जदयू) बिहारके एगो प्रमुख राजनैतिक दल हे । एकरा बिहार आउ अरुणाचलप्रदेशमे राज्य स्तरीय राजनीतिकदलके दर्जा प्राप्त हे । ई राजनीतिकदलके उपस्थिति मुख्यरूपसे बिहारमे हे जन्ने ई सत्ताधारी गठबन्धन महागठबन्धनके नेतृत्व करहे ।[1] लोकसभा चुनाव २०१९मे १६ सीटके साथे जदयू सत्रहमा लोकसभामे सतमा सबसे बड़ दल हलै । जनता दल (यूनाइटेड) के गठन १९९९ जनतादलके शरद यादव गुट, लोकशक्ति पार्टी आउ समता पार्टीके बिलयके बाद कैल गेलै ।

इतिहास

गठन

१९९९ के आम चुनावमे कर्नाटकके तत्कालीन मुख्यमन्त्री जे एच पटेलके नेतृत्वमे जनता दलके एक गुट राष्ट्रिय लोकतान्त्रिक गठबन्धन (एनडिए) के समर्थन दे देलन । एकर बाद जनता दल दु भागमे बट गेलै । पहिला धड़ एच डि देवेगौड़ाके नेतृत्वमे जनता दल (सेक्युलर) के रूपमे अपनाके अलग कर लेलकै जखनिकि दोसर धड़ शरद यादवके नेतृत्वमे अस्तित्वमे ऐलै । बादमे जनता दलके शरद यादव गुट, लोकशक्ति पार्टी आउ समता पार्टी पास ऐलै आउ ३० अक्टूबर २००३ के आपिसमे विलय करके जनता दल (यूनाइटेड) नामसे एक नया पार्टीके गठन कैलकै । ई दलके चुनाव-चिह्न तीर आउ झण्डा हरियर-उज्जर रङ्गके पञ्जीकृत भेलै । चुनाव आयोग समता पार्टीके विलय रद्द कर देलकै जेकर बाद ब्रह्मानन्द मण्डल राष्ट्रिय अध्यक्ष बनलन किन्तु स्वास्थ्य बेस नै होवेके चलते दलके बागडोर उदय मण्डलके हाथमे चल गेलै ।[2]

राष्ट्रिय लोकतान्त्रिक गठबन्धन (एनडिए) मे सम्मिलित

बादके दिनमे जदयू राष्ट्रिय लोकतान्त्रिक गठबन्धन (एनडिए) मे सम्मिलित हो गेलै जेकर बाद जदयू आउ भाजपा गठबन्धन २००५ के बिहार विधानसभा चुनावमे राष्ट्रिय जनता दलके नेतृत्वमे संयुक्त प्रगतिशील गठबन्धनके सरकारके हरा देलकै । बिहारमे नीतीश कुमारके नेतृत्वमे नया सरकारके गठन भेलै । २००९ के लोकसभा चुनावमे ई गठबन्धनके बिहारमे ३२ सीट भेटलै । जेकरामे भाजपाके १२ सीट पर सफलता भेटलै जखनिकि जदयूके २० सीट पर जीत प्राप्त भेलै । त ओहैँ २०१० के बिहार विधानसभा चुनावमे जदयूके ११५ सीट आउ भाजपाके ९१ सीट प्राप्त भेलै । ई प्रकार दुनो दलके २४३ सदस्य सङ्ख्या वाला बिहार विधानसभामे कुल २०६ सीट पर सफलती भेटलै आउ एक बेर फिरसे सरकार नीतीश कुमारके नेतृत्वमे बन गेलै ।

राष्ट्रिय लोकतान्त्रिक गठबन्धन (एनडिए) से बाहरे

२०१४ के आम चुनावमे भाजपा द्वारा नरेन्द्र मोदीके चुनाव प्रचार कमेटीके प्रमुख बनावल जाएके विरोधमे जदयू बिहारमे भाजपाके साथ १७ वर्ष पुरान अपन गठबन्धनके समाप्त कर देलकै । एकर बाद शरद यादव एनडिएके संयोजकके पद छोड़ देलन । लोकसभा चुनाव जदयू भारतीय कम्युनिस्ट पार्टीके साथ मिलके चुनाव लड़लै किन्तु ओकरा ऊ चुनावमे बिहारके कुल चालीस लोकसभा सीटमे से खाली दुए सीट पर सफलता भेट पैलै । त ओहैँ भाजपा आउ ओकर सहयोगी दलके ३२ सीट पर सफलता भेटलै । लोकसभा चुनावमे भेटल असफलताके बाद नीतीश कुमार मुख्यमन्त्रीके पदसे त्यागपत्र दे देलन आउ जीतनराम माञ्झी नया मुख्यमन्त्री बनलन । जखनि भाजपा ई सरकारसे सदनमे बहुमत सिद्ध करेके माङ्ग कैलकै त राजद जदयूके समर्थन करके ई सरकारके गिरेसे बचैलकै ।

महागठबन्धन

१४ अप्रैल २० आउ इण्डियन नेशनल लोकदलके नेता घोषणा कैलन कि ऊ सम्प्रग (यूपिए) से बाहरे जनता परिवार गठजोड़ बनाके भाजपाके विरोध करतथिन । किन्तु सीटके तालमेलके लेके बात नै बन पैलै । समाजवादी पार्टी ई गठजोड़से मना कर देलकै । २०१४ के लोकसभामे भेटल असफलताके बाद जदयू आउ राजद पास आएल २०१५ के बिहार विधानसभा चुनावमे जदयू, राजद आउ काङ्ग्रेस मिलके एनडिएके विरुद्ध महागठबन्धनके ऐलान कैलकै । चुनावमे ई गठबन्धनके १७८ सीट पर सफलता भेटलै आउ नीतीश कुमार एक बेर फिर बिहारके मुख्यमन्त्रीके रूपमे कार्यभार ग्रहण कैलन ।

राष्ट्रिय लोकतान्त्रिक गठबन्धन (एनडिए) मे वापसी

२६ जुलाई २०१७ के नीतीश कुमार बिहारके मुख्यमन्त्रीके पदसे त्यागपत्र देइत २० महीना पुरान महागठबन्धनके अन्तके ऐलान कर देलन । अगले दिन ऊ भारतीय जनता पार्टीके सहयोगसे फिर बिहारके मुख्यमन्त्रीके रूपमे शपथ गहण कर लेलन । २८ जुलाई २०१७ के बिहारके एनडिए सरकार बिधानसभामे १०८ के मुकाबले १३१ भोटके जरिए अपन बहुमत सिद्ध कर लेलकै ।

लोकसभा चुनाव २०१९ मे जदयू भाजपा आउ लोजपाके साथे गठबन्धन करके बिहारमे चुनाव लड़लै । २३ मई के आएल परिणाममे ई गठबन्धनके प्रचण्ड जीत भेटलै आउ बिहारके ४० सीटमे से ३९ सीट जीतकै । भाजपा आउ लोजपा अपन खाताके सब क्रमशः १७ आउ ६ सीट जीतकै जखनिकि जदयू १७ मे से १६ सीट जीतकै । एकमात्र किशनगञ्जके सीट पर जदयूके हार भेटलै ।

२०२० के बिहार विधानसभा चुनावोमे जदयू भाजपा नीत राष्ट्रिय जनतान्त्रिक गठबन्धनके अन्तर्गते चुनाव लड़लै । ई सब चुनावमे जदयू ११५, भाजपा ११०, विकासशील इन्सान पार्टी ११ आउ हिन्दुस्तान आवाम मोर्चा (सेकुलर) ७ सीटसे लड़लै । १० नवम्बरके आएल परिणाममे राजग के बहुमत भेटलै जेकरामे भाजपाके ७४, जदयूके ४३ आउ विआइपि आउ हम के ४-४ सीट पर जीत प्राप्त भेलै ।

नेतृत्व

नेता दलमे पद संवैधानिक पद
नीतीश कुमार मुख्यमन्त्री, बिहार
राजीव रञ्जन (ललन सिंह)[3] राष्ट्रिय अध्यक्ष सांसद्, मुङ्गेर आउ लोकसभा संसदीय दलके नेता
किशन चन्द त्यागी प्रधान राष्ट्रिय महासचिव
वशिष्ठ नारायण सिंह राज्यसभा सांसद्
उमेश कुशवाहा प्रदेश अध्यक्ष, बिहार[4]
राजीव रञ्जन प्रसाद राष्ट्रिय सचिव[5]

चुनावी प्रदर्शन

लोकसभा चुनाव

लोकसभा सत्र चुनाव वर्ष सीट प्राप्त मत राज्य (सीट) सन्दर्भ
लड़लै जीतलै # %
तेरहमा लोकसभा १९९९ ६० २१ १,१२,८२,०८४ ३.१० बिहार (१८)
कर्नाटक (३)
[6]
चौदहमा लोकसभा २००४ ७३ ८ ९१,४४,९६३ २.५३ बिहार (६)
लक्षद्वीप (१)
उत्तरप्रदेश (१)
[7]
पन्द्रहमा लोकसभा २००९ २७ २० ५९,३६,७८६ बिहार (२०) [8]
सोलहमा लोकसभा २०१४ ९३ २ ५९,९२,२८१ १.०८ बिहार (२)
[9]
सत्रहमा लोकसभा २०१९ २४ १६ ८९,२६,६७९ १.४६ बिहार (१६)
[10]

दिल्ली विधानसभा

विधानसभा सत्र चुनाव वर्ष सीट प्राप्त मत सन्दर्भ
लड़लै जीतलै # %
पचमा विधानसभा 500 २०१३ १ ६८,८१८ ०.८७
सतमा विधानसभा २ २०२० - ८४,२६३ ०.९१

बिहार विधानसभा

विधानसभा सत्र चुनाव वर्ष सीट प्राप्त मत लड़ल सीट पर मत% सन्दर्भ
लड़ल जीत # %
चौदहमा विधानसभा
पन्द्रहमा विधानसभा
सोलहमा विधानसभा २०१५ १०१ ७१ ६४,१६,४१४ १६.८ ४०.६५
सत्रहमा विधानसभा २०२० ११५ ४३ ६४,८४,४१४ १५.३९ [11]

नगालैण्ड विधानसभा

विधानसभा सत्र चुनाव वर्ष सीट प्राप्त मत सन्दर्भ
लड़ल जीतल # %
२०१८ १३ १ ४५,०८९ ४.५०

अरुणाचलप्रदेश विधानसभा

विधानसभा सत्र चुनाव वर्ष सीट प्राप्त मत सन्दर्भ
लड़लै जीतलै # %
७मा विधानसभा २०१९ १४ ७ ६१,३२४ ९.८८

मणिपुर विधानसभा

विधानसभा सत्र चुनाव वर्ष सीट प्राप्त मत सन्दर्भ
लड़लै जीतलै # %
विधानसभा २०२२ ६ २,००,१०० १०.८ [12][13]

मुख्यमन्त्रीके सूची

क्रम मुख्यमन्त्री चित्र कार्यकाल पदावधि विधानसभा
१ नीतीश कुमार २४ नवम्बर २००५ २४ नवम्बर २०१० 8 वर्ष, 174 दिन १४मा विधानसभा
२ २६ नवम्बर २०१० १७ मई २०१४ १५मा विधानसभा
३ जीतनराम माञ्झी २० मई २०१४ २० फरवरी २०१५ 276 दिन
४ नीतीश कुमार २२ फरवरी २०१५ १९ नवम्बर २०१५ 11 वर्ष, 230 दिन
५ २० नवम्बर २०१५ २६ जुलाई २०१७ १६मा विधानसभा
६ २७ जुलाई २०१७ १५ नवम्बर २०२०
७ १६ नवम्बर २०२० ९ अगस्त २०२२ १७मा विधानसभा
८ ९ अगस्त २०२२ पदस्थ

सांसदके सूची

राज्यसभाके उपसभापति

क्रम नाम नियुक्ति तिथि निवृत्ति तिथि कार्यकाल
१ हरिवंश नारायण सिंह ९ अगस्त २०१८ ९ अप्रैल २०२० प्रथम
२ १४ सितम्बर २०२० पदस्थ द्वितीय[14]

राज्यसभा सांसद्

क्रम नाम नियुक्ति तिथि निवृत्ति तिथि टीप
१ हरिवंश नारायण सिंह १० अप्रैल २०१४ ९ अप्रैल २०२६ राज्यसभा उपसभापति
२ रामनाथ ठाकुर १० अप्रैल २०१४ ९ अप्रैल २०२६ द्वितीय कार्यकाल
३ महेन्द्र प्रसाद ३ अप्रैल २०१२ २७ दिसम्बर २०२१ २७ दिसम्बर २०२१ के निधन
अनिल हेगड़े ३० मई २०२२ २ अप्रैल २०२४
४ वशिष्ठ नारायण सिंह ३ अप्रैल २०१२ २ अप्रैल २०२४ द्वितीय कार्यकाल
५ खीरू महतो ८ जुलाई २०२२ ७ जुलाई २०२८

सत्रहमा लोकसभा

क्रम राज्य निर्वाचन क्षेत्र निर्वाचित सांसद् टीप
१ बिहार वाल्मीकिनगर वैद्यनाथ प्रसाद महतो २८ फरवरी २०२० के निधन
सुनील कुमार १० नवम्बर २०२० के निर्वाचित[15]
२ कटिहार दुलाल चन्द्र गोस्वामी
३ काराकाट महाबली सिंह
४ गया विजय कुमार माञ्झी
५ गोपालगञ्ज डॉ आलोक कुमार सुमन
६ जहानाबाद चन्देश्वर प्रसाद
७ झंझारपुर रामप्रीत मण्डल
८ नालन्दा कौशलेन्द्र कुमार निरन्तर तृतीय कार्यकाल
९ पूर्णिया सन्तोष कुमार निरन्तर द्वितीय कार्यकाल
१० बांका गिरिधारी यादव
११ भागलपुर अजय कुमार मण्डल
१२ मधेपुरा दिनेश चन्द्र यादव
१३ मुंगेर राजीव रञ्जन (ललन सिंह) संसदीय दलके नेता
१४ सीतामढ़ी सुनील कुमार पिण्टू
१५ सीवान कविता सिंह
१६ सुपौल दिलेश्वर कामत मुख्य सचेतक

सोलहमा लोकसभा

क्रम राज्य निर्वाचन क्षेत्र निर्वाचित सांसद् टीप सन्दर्भ
१ बिहार नालन्दा कौशलेन्द्र कुमार निरंतर द्वितीय कार्यकाल [16]
२ पूर्णिया संतोष कुमार

इहो देखी

सन्दर्भ

  1. ↑ About Janta Dal United (JDU). "Janta Dal United (JD(U)) – Party History, Symbol, Founders, Election Results and News". Elections.in. मूलसे 26 अक्तूबर 2016 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 2 अगस्त 2017.
  2. ↑ "BBCHindi". www.bbc.com. अभिगमन तिथि 2022-02-16.
  3. ↑ JDU President: ललन सिंह दूसरी बार बने पार्टी अध्यक्ष, जेडीयू के राष्ट्रीय परिषद की बैठक में हुई घोषणा ABP Live 10 दिसम्बर 2022
  4. ↑ उमेश कुशवाहा बने जदयू के नये प्रदेश अध्यक्ष, पार्टी बैठक में लगी मुहर पटना, हिन्दुस्तान ब्यूरो, १० जनवरी २०२१
  5. ↑ ललन सिंह ने JDU की नई टीम का किया गठन, राजीव रंजन प्रसाद राष्ट्रीय सचिव बनाए गए
  6. ↑ तेरहमा लोकसभाके सदस्य- दलवार[मृत कड़ी] लोकसभा हिन्दी
  7. ↑ चौदहमा लोकसभाके सदस्य- दलवार
    Archived 2020-12-01 at the वेबैक मशीन लोकसभा हिन्दी
  8. ↑ पन्द्रहमा लोकसभाके सदस्य- दलवार
    Archived 2021-11-29 at the वेबैक मशीन लोकसभा हिन्दी
  9. ↑ सोलहमा लोकसभाके सदस्य- दलवार
    Archived 2021-04-14 at the वेबैक मशीन लोकसभा हिन्दी
  10. ↑ सत्रहमा लोकसभा परिणाम- दलवार eciresults
  11. ↑ बिहार विधानसभा चुनाव परिणाम २०२०- दलवार
    Archived 2020-11-16 at the वेबैक मशीन eciresults हिन्दी ११ नवम्बर २०२०
  12. ↑ GEN ELECTION TO VIDHAN SABHA TRENDS & RESULT MARCH-2022 Election Commission Official Website
  13. ↑ Manipur Assembly Election: CM नीतीश का 'मास्टरस्ट्रोक', अरुणाचल में 'धोखे' के बाद मणिपुर में BJP के साथ किया 'खेला' ABP Live 12 मार्च 2022
  14. ↑ "Harivansh Narayan Singh is Rajya Sabha Deputy Chairman: NDA's candidate beats Congress' BK Hariprasad, 125 ayes against 105 noes". Firstpost.
  15. ↑ वाल्मीकिनगर लोकसभा सीट से JDU उम्मीदवार सुनील कुमार जीते, कांग्रेस प्रत्याशी को हराया एबिपि लाइव हिन्दी, पटना, ११ नवम्बर २०२०
  16. ↑ सोलहवीं लोकसभा के सदस्य- दलवार
    Archived 2021-04-14 at the वेबैक मशीन लोकसभा हिन्दी