Wp/dtp/Sabah

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | dtpWp > dtp > Sabah
Jump to navigation Jump to search
Bondira Pogun dong Sabah
Okito id maap Malaysia diti ot Sabah (poinragang)

Sabah nopo nga iso pogun mantad hopod om tolu (13) pogun poinsuang id pomogunan do Malaysia om kodua tagayo sinumusuhut do pogun Sarawak do poinladsong hiti koibutan do pulau Borneo (Bornio). Sinagaan koingkokoton pogun diti di ababas id nayatan do sompomogunan. Longkod Pogun do Sabah pinungaranan do Kota Kinabalu i naanu mantad ngaran Nulu Nabalu i poinsandad id watas do Ranau. Piipiro ngaran do suai montok watas Kota Kinabalu diti i ginuno sabaagi do iso tiiyonon di nokoingkawas ko i suai, ngaran nopo dii nga Dondoung, Api-api om Jeselton (timpu koporintaan do Boritis). Noroitan nogi Sabah sobaagi do 'Pogun Id Siriba Do Tongus' tu kinoyonon dau di opintoliban do tongus mantad id Pilipin.

Komoilogi[edit]

Komoilogi ngaran do Sabah amu kopio otolinahas nga piipiro susuyan i kahabar do tulun toi ko kosurat id buuk pinatalang do poingkaa, ngaran do Sabah naanu mantad do punti saba' it totonomon do tulun Bajau om koubasanan do wonsoion do punti ginuring. Baino nolohou ot punti diti do punti monurun.

Pongundodoitan do 'Sabah' noguno do koinsan nogi ontok ponounan ko-1500 di dudumagang ngimbadi mantad Kalimantan om nogi kopulauan Sulu id Selatan Pilipin. Komoyon do, pomungaran 'Sabah' noguno no pogulu do nokorikot ot Boritis.

Soira do naanu do Syarikat Berpiagam Koibutan Bonio ot Sabah, alanai nodi ngaran 'Sabah' kumaa do 'Koibutan Bonio' ontok toun 1881. Hongkod pogun do Sabah di timpuun nopo nga Kudat ( 1881 ). Soira do nakaamung do Malaysia, ngaran do 'Sabah' ginuno kawagu ontok toun 1963.

Sisindiron doun Jawa Nagarakotagama it sinuratan di Parapansa ontok toun 1365 minangarait do Sabah sobaagi do 'Soludang'. Id sinuratan di Marko Polo ontok minumbaya id Bornio, Sabah maso dilo nopo nga roitan do "BURNI" it nokopongowit do ngaran do Burunai do baino.

Mamasok Dusun nga haro nogi susuyan kokomoi do Sabah it naanu mantad boros 'sawa' toi 'sava' id siba do tongus' kikomoyon do ponongsawa miagal doid Kota Kinabalu (Api-api) om kinoyonon id tisan do rahat. Pangalahawan do 'sawa' toi 'sava' maso do gunoon do tulun Dusun do mangarait kinoyonon id sawa do bawang.

Garafi[edit]

Id Kotonobon do Sabah nopo nga konuluhon poinaru miampai do Nuluhon do Croker i poinsawat kiikiro 1,000 o kasawaton gisom 4,000 meter. Id kasawaton i kolobi do 4,095 meter nopo nga, Nulu nabalu no i nulu do poinkawas on roiton do nulu poinsawat id kopulawan do Malazu (Au kosuang o New Guinea) om sinagaan sabaagi do nulu i koinhopod kasawat id Asia Tenggara.

Kotolunan id Sabah pungaranan do Talun Rasam Toropika om dinadi do tiiyonon ngawi do mogisuusuai kawo sumuni talun om nogi tayam tolias. Taman Negara Kinabalu nokosurat sobaagi do Tapak Tinungkusan Sompomogunan dii UNESCO di toun 2000 tu kikosimaon do susuumuni om tayam kaampai nogi kowo-woyoon 'geologi', 'topografi' om pontongusan dit ingaa kaagalon.

Poinsomok di Nuluh Kinabalu nopo nga Nuluh Tambuyukon ii kikinawas do 2,579 mito om nointutunan sobaagi do nuluh takawas kumotolu id pogun diti.[13] Misampaping do Banjaran Crocker nopo nga Banjaran Trusmadi mimpai limunduk Nuluhon Trusmadi ii kumoduo do takawas id pogun diti miampai tukuran kinawas 2,642 mito.

Koonu-onuan[edit]

Koonu-onuan id Sabah nopo maya do pomutanaman, pambalakan, kapamansayan om kotombuluyan. Tumau pitrolium om tumau piasau mamau nopo nga asil di poinggumu do polobuson. Daamot dilo, iri poinggumu do sumuang id Sabah nopo nga pakakas automotif, asil pitrolium, baja, takanon, om nogi kakamot mantad kilang.