Wp/yua/Popolá
Popola'e, jump'éel chan kaaj ti' yaan te' eestado meejikano nats' ti' u kaajil Saki', tu eestadoil Yucatán. Te' chan kaaja' yaan maas ti' 7,200 kaajnalo'ob. Le máako'ob kaajakbalo'ob te' chan kaaja', ku ya'aliko'obe' ke' u k'aaba' le kaaja' ya'ab bix je'el u béeytal u na'atale'. U yáaxile', ku ya'alale' ke úuchak u k'úuchul el sak wíiniko'ob (espanyooles) tu k'áato'ob bix u k'aaba' le kaajo', ba'ale' koomo ke leti'ob ma' u na'atiko'ob le kaaslan t'aano', tu na'ato'obe' ke táan u k'áatati'iob u k'aaba' le che' yaan te kaajo', ka' tu ya'alo'obe' Póop e la', le wíiniko'ob tune' tu ya'alo'obe' Popolá. Yaan xan máax a'alike' ke le chan kaajo' úuchilake' jach máan yaan bruujosi', k'áajóolta'an bey wuay póopo'ob, le wuay póopo'obo', lete' j-meeno'ob k'áajóolta'an bejla' te' k'iino'oba'. U jéel jats le wíiniko'obo', ku tsíikbatiko'ob ke le úuchben wíiniko'ob kajakbalo'ob te'elo' ku meyajtiko'ob le póopo', le póop tuno' bey jump'éel xa'an.
Religiyoon
[edit | edit source]Te' kaaja' ya'abkach religiyoones yaani', je'el bix le káatoliko', protestaante, cristoiyaanos, yéetel u jéelo'ob; ba'ale' máas yaan káatolikoso'obi'.
Infraestrukturaa
[edit | edit source]Fiyeestas yéetel tradisyoones.
[edit | edit source]Te' chan kaaja' ya'ab u fiiyeestas yéetel u tradisyoones yaan. Ichil le tradisyoones yaan le jets méek', ch'a' cháak, jaanil kool, óoka', yéetel u láak' ba'alo'ob.