Wp/yua/Kan

Xook maya

Kan (4) yáan jumpel xook ichil óox (3) yéetel jo' (5).

Kan le chan p'éel xook ichil le xook maya. Yaan u yáanal Óox (3) yéetel u táan Jo'o (5). Le mayao'ob úuchben ku meyajtiko'ob le xooko' ichil u k'iino'ob, ti' u xookik máaxo'ob, pak'alo'ob, ba'alo'ob yéetel ichil u tsol meyajil astronomía yéetel matemáticas. Le xook maya ku tsola'al tumen jun sistema vigesimal, wa ku xook ti' junkal (20), ba'ax ku ts'áak u páajtalil u beetik noj xooko'ob.

Ti' u ts'íibil xook maya, le Kano' (4) ku ye'esik yéetel kan p'éel t'óol (••••). Le t'óolo'ob ku ye'esik junjun p'éel xook, yéetel tak jo'op'éel ku meyajta'al jump'éel jéets' (barra). Le xooka' yaan u noj k'a'abetil tumen ku yáantik u kaambalil le paalalo'ob yéetel u na'atik u noj tuukulil le mayao'ob ti' matemáticas yéetel u je'ets'el u xook.

Le xooko'ob maya tak xan ku meyajta'al ichil ya'ab najil ka'ansaj uti'al u kanáanta'al le t'aan yéetel u k'ajlayil le máasewal maya. Kaambal le xooko' ku yáantik u k'ajóoltik u yuumilil le civilización maya yéetel u noj na'at tu meyajil xook, astronomía yéetel ingeniería.