Wp/yua/Óox
U k'aaba' u kúul che'il ramón (Brosimum alicastrum Swarts) ich kastelan t'aane' óox.
U k'aaba' ich kastelan t'aane' ramón ku ya'ala'al ku taal ti' u péeksil t'aanil ramonear, tumen u le'ob yéetel u neek'o'obe' ku jaanta'alo'ob tumen le wakaxo'obo', u cientifico k'aaba'e' brosimum ch'a'ab ti' u t'aanil griego "comestible" (ku páajtal u jaanta'al).
Le kúul che'a' yaan u múuk óol ichil u kuxtal maaya kaaj, tumen tu k'iinilo'ob saak' tu peet lu'umil Yucatáne' mina'anchaj ixi'im uti'al jaantbil, leti' túun jóok's táanil le kaajo'obo', tumen ch'a'ab u néek'o'ob ti'al jaantbil.
Bix leti'
[edit | edit source]
Junkúul che' ku páajtal u p'ísik tak 30 m u ka'anil, mantats' ya'ax yéetel píim u le', unisexual u lool, ku loolankil tu wináalilo'ob febrero tak marzo, u wóolkabil u chichnil u yiche' ku p'isik 2 tak 3 cm, chak k'an wa chak u neeko'ob ken taajako'obe', u chowakil u tuuts néek'o'obe' ku p'isik 9 tak 13 mm. u koochile' ku p'ísik 16 tak 20 mm.[1]
Tu'ux ch'a'bij: