Wp/sro/Gennàrgiu

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | sro
Wp > sro > Gennàrgiu
Gennàrgiu
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31

...Gennàrgiu sicu, massaju arricu
(...Gennaio secco, contadino ricco)

Les Très Riches Heures du duc de Berry, Gennàrgiu (1412-1416)

Gennàrgiu (in inglesu: January; in italianu: gennaio; in sardu logudoresu: ghennarzu) [1] est su mesi de s'annu, segundu su Calendàriu gregorianu, e su segundu de s'ierru in s'emisferu boreali, de s'istadi in s'emisferu australi; contat 31 diis e est postu in sa primu metadi de s'annu tzivili.

Etimologia[edit | edit source]

Su nòmini gennàrgiu (in latinu Ianuarius) ndi benit de su deus romanu Gianu (Ianus) [2], divinidadi preposta a portas e pontis chi arrapresentàt dònnia forma de passàgiu e mudamentu (e gennàrgiu est su mesi chi aberit is gennas de annu nou, difatis su nòmini latinu antigu ianua, mudau prus a tradu a ienua, est su babbu de su sardu "janna/genna").

Su primu calendàriu romanu fiat prus curtzu de su gregorianu (304 diis), ca is Romanus cunsiderànt s'ierru una simana chene mesis. Fiat stètiu Numa Pompilio faci a su 713 a.C. a aciungi gennàrgiu e friàrgiu, ponendi-ddus che a primus mesis de s'annu, chi duncas si fiat aparixau a cussu solari (calendàriu numianu de 355 diis). Ma finsas a su 153 a.C. is Romanus iant sighiu a cunsiderai martzu che a primu mesi de s'annu tzivili, ca sinnàt s'inghitzu de is atividadis militaris e s'incàrrigu pùbricu de is cònsulis e scéti duncas a sa metadi de su sèculu II a.C. iant identificau s'inghitzu de s'annu cun gennàrgiu, candu intrànt in càrriga is magistraus.

Boxis arrelatadas[edit | edit source]

- Gennàrgiu - Friàrgiu - Martzu - Abrili - Maju - Làmpadas - Mesi de argiolas - Austu - Cabudanni - Santu Aini - Donniassantu - Mesi de idas

Nodas e arreferimentus[edit | edit source]

  1. Bariedadis dialetalis de logu de su fueddu funt: in campidanesu gennaju, gennarxu, gennaxu; in logudoresu bennalzu, bennardu, bennarzu, bennasu, bennazu, cennalzu, gennàgliu, gennàlgiu, gennalzu, gennarzu, ghennàgiu, ghennàrgiu, ghennarzu, ghenuàgiu, giannàgliu, giannàrgiu, giannarju, giannarzu, jannarju, zannarju, zannarzu, zennarju, zennarzu.
  2. Vocabolario Treccani: gennaio
Is mesis de s'annu

- Gennàrgiu - Friàrgiu - Martzu - Abrili - Maju - Làmpadas - Mesi de argiolas - Austu - Cabudanni - Santu Aini - Donniassantu - Mesi de idas -


Àterus progetus[edit | edit source]

Commons logo semitrans white bg.svg Commons - Category:January [1]

Acàpius de foras[edit | edit source]