Wp/mag/सूर्य
सौर्य फिल्टर प्रयोगसे बरिस २०१९ मं खिचल सूर्यके तस्वीर | |
| अन्य नाम | सुरुज, रवि |
|---|---|
| विशेषण | सौर्य[1] |
| अवलोकन तथ्याङ्क | |
| पृथ्वीबाट औसत दूरी | 1 खगोलीय इकाई ≈ 1.496×108 किमी[2] प्रकाश गतिमा ८.३१ मिनट |
| दृश्यमान चम्किलोपन (भी) | −२६.७४[3] |
| परम मान | ४.८३[3] |
| आकार वर्गीकरण | जि२भि[4] |
| धातुपन | Z = ०.०१२२[5] |
| कोण आकार | ३१.६–३२.७ वृतान्श मिनट[6] ०.५२७–०.५४५ डिग्री |
| ब्रह्माण्डीय गुण | |
| आकाशगङ्गाके केन्द्रसे औसत दूरी | ≈2.7×1017 किमी |
| छायापथीय अवधि | २.२५-२.५०×10६ ए (लगभग २२-२५ करोड़ सौर्यवर्ष) |
| वेग | ≈251 किमी/से (छायापथ केन्द्रके चारो दन्ने ५४,००० प्रकाशवर्षव्यापी कक्षपथमा) ≈ 20 किमी/से (नाक्षत्रिकमा अन्य ताराके सापेक्षमा) ≈ 370 km/s[7] (ब्रह्माण्ड माइक्रोवेभ पृष्ठभूमि सापेक्ष) |
| भौतिक गुण | |
| भूमध्यरेखीय व्यास | ६,९५,७०० किमी,[8] ६,९६,३४२ किमी[9] 109 × पृथिवी[10] |
| भूमध्यरेखीय परिधि | 4.379×106 किमी[10] १०९ × पृथिवी[10] |
| समतलकृति | 9×10−6 |
| सतहको क्षेत्र | 6.09×1012 km2[10] 12,000 × पृथिवी[10] |
| आयतन | 1.41×1018 km3[10] 1,300,000 × पृथिवी |
| भार | 1.9885×1030 किg[3] 332,950 पृथ्वी[3] |
| औसत घनत्व | 1.408 ग्रा/सेमी३[3][10][11] 0.255 × पृथ्वी[3][10] |
| केन्द्रीय आयतन (नमुना) | 162.2 ग्रा/सेमी३[3] 12.4 × पृथ्वी |
| भूमध्यरेखीय गुरुत्वाकर्षण | 274 मि/से२[3] २८ × पृथ्वी[10] |
| जडत्व कारक क्षण | 0.070[3] (अनुमानित) |
| पलायन वेग (सतहबाट) | 617.7 किमी/से[10] ५५ × पृथ्वी[10] |
| तापक्रम | केन्द्रीय (नमुना): 1.57×107 के[3] फोटोस्फियर (प्रभावी): 5,772 के[3] कोरोना: ≈ 5×106 के |
| चम्किलोपन (एलsol) | 3.828×1026 वाट[3] ≈ 3.75×1028 एलएम ≈ 98 एलएम/वाट चम्किलोपन प्रभावी |
| रङ (B-V) | ०.६३ |
| औसत तीव्रता (Isol) | 2.009×107 W·m−२·sr−१ |
| आयु | ≈४.६ करोड़ वर्ष (4.6×109 years)[12][13] |
| फोटोस्फिरिक संरचना (तौल अनुसार) | |
| घूर्णन गुण | |
| सङ्क्रमणकालीन कोण | ७.२५°[3] (भूकक्षके साथ) ६७.२३° (छायापथीय तलके साथ) |
| उत्तर ध्रुवके सही आरोहण[15] | २८६.१३° १९ घ ४ मि ३० से |
| उत्तर ध्रुव के झुकाव | +६३.८७° ६३° ५२' उत्तर |
| विषुवरेखाके घूर्णन काल | भूमध्य रेखामा २५.०५ दिन १६° अक्षांशमा २५.३८ दिन ध्रुवमा ३४.४ दिन[3] |
| विषुवरेखाके वेग (अक्षान्शमा) | 1.997 किमी/से[10] |
सूरुज (तत्सम: सूर्य) (प्रतीक:
) सौरमण्डलके केन्द्रमे स्थित एगो तारा जेकर चारो दन्ने पृथिवी आउ सौरमण्डलके अन्य अवयव घूमहे । सूर्य हमनीके सौरमण्डलके सबसे बड़ पिण्ड हे आउ एकर व्यास लगभग १३ लाख ९० हजार किलोमीटर हे ११३ गुना अधिक हे जे पृथ्वीसे ११३ गुना तक[16] ऊर्जाके ई शक्तिशाली भण्डार मुख्यरूपसे हाइड्रोजन आउ हीलियम गैसके एगो विशाल गोला हे । परमाणु विलयके प्रक्रिया द्वारा सूर्य अपन केन्द्रमे ऊर्जा पैदा करहे । सूर्यसे निकलल ऊर्जाके छोटा सुन भागे पृथिवी पर पहुँचहे जेकरामे से १५ प्रतिशत अन्तरिक्षमे परावर्तित हो जाहे, ३० प्रतिशत पानीके भाप बनावेमे काम आवहे आउ बहुत सुन ऊर्जा पेड़-पौधा समुद्र सोख ले हे । [17] एकर बरियार गुरुत्वाकर्षण शक्ति बिभिन्न कक्षामे घूमैत पृथिवी आउ अन्य ग्रहके एकरा दन्ने खीँचके रखहे ।
इहो देखी
सन्दर्भ
- ↑ "solar". ऑक्सफोर्ड् इङ्ग्लिश् डिक्शनरी. ऑक्सफोर्ड् यूनिवर्सिटी प्रेस्. दोसर संस्करण. १९८९.
- ↑ Pitjeva, E. V.; Standish, E. M. (2009). "Proposals for the masses of the three largest asteroids, the Moon–Earth mass ratio and the Astronomical Unit". Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy. 103 (4): 365–372. आइ॰एस॰एस॰एन॰ 1572-9478. डीओआइ:10.1007/s10569-009-9203-8. बिबकोड:2009CeMDA.103..365P. मूलसे 9 July 2019 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 13 July 2019. नामालूम प्राचल
|s2cid=के उपेक्षा कैल गेल (सहायता) - 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Williams, D.R. (1 July 2013). "Sun Fact Sheet". NASA Goddard Space Flight Center. मूलसे 15 July 2010 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 12 August 2013.
- ↑ Zombeck, Martin V. (1990). Handbook of Space Astronomy and Astrophysics 2nd edition. Cambridge University Press. मूलसे 3 February 2021 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 13 January 2016.
- ↑ Asplund, M.; Grevesse, N.; Sauval, A.J. (2006). "The new solar abundances – Part I: the observations". Communications in Asteroseismology. 147: 76–79. डीओआइ:10.1553/cia147s76. बिबकोड:2006CoAst.147...76A. नामालूम प्राचल
|s2cid=के उपेक्षा कैल गेल (सहायता) - ↑ "Eclipse 99: Frequently Asked Questions". NASA. मूल से 27 May 2010 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 24 October 2010.
Archived 27 May 2010 at the वेबैक मशीन - ↑ Hinshaw, G.; एवं अन्य (2009). "Five-year Wilkinson Microwave Anisotropy Probe observations: data processing, sky maps, and basic results". The Astrophysical Journal Supplement Series. 180 (2): 225–245. arXiv:0803.0732. डीओआइ:10.1088/0067-0049/180/2/225. बिबकोड:2009ApJS..180..225H. नामालूम प्राचल
|s2cid=के उपेक्षा कैल गेल (सहायता) - ↑ Mamajek, E.E.; Prsa, A.; Torres, G.; et, al. (2015), "IAU 2015 Resolution B3 on Recommended Nominal Conversion Constants for Selected Solar and Planetary Properties", arXiv:1510.07674 [astro-ph.SR]
- ↑ Emilio, Marcelo; Kuhn, Jeff R.; Bush, Rock I.; Scholl, Isabelle F. (2012), "Measuring the Solar Radius from Space during the 2003 and 2006 Mercury Transits", The Astrophysical Journal, 750 (2): 135, arXiv:1203.4898, डीओआइ:10.1088/0004-637X/750/2/135, बिबकोड:2012ApJ...750..135E नामालूम प्राचल
|s2cid=के उपेक्षा कैल गेल (सहायता) - 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 "Solar System Exploration: Planets: Sun: Facts & Figures". NASA. मूल से 2 January 2008 के पुरालेखित.
Archived 2 January 2008 at the वेबैक मशीन - ↑ Ko, M. (1999). Elert, G. (सम्पा॰). "Density of the Sun". The Physics Factbook. मूलसे 13 July 2019 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 14 July 2014.
- ↑ Bonanno, A.; Schlattl, H.; Paternò, L. (2002). "The age of the Sun and the relativistic corrections in the EOS". Astronomy and Astrophysics. 390 (3): 1115–1118. arXiv:astro-ph/0204331. डीओआइ:10.1051/0004-6361:20020749. बिबकोड:2002A&A...390.1115B. नामालूम प्राचल
|s2cid=के उपेक्षा कैल गेल (सहायता) - ↑ Connelly, JN; Bizzarro, M; Krot, AN; Nordlund, Å; Wielandt, D; Ivanova, MA (2 November 2012). "The Absolute Chronology and Thermal Processing of Solids in the Solar Protoplanetary Disk". Science. 338 (6107): 651–655. PMID 23118187. डीओआइ:10.1126/science.1226919. बिबकोड:2012Sci...338..651C. नामालूम प्राचल
|s2cid=के उपेक्षा कैल गेल (सहायता)Template:Wp/mag/Registration required - ↑ "The Sun's Vital Statistics". Stanford Solar Center. मूलसे 14 October 2012 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 29 July 2008. Citing Eddy, J. (1979). A New Sun: The Solar Results From Skylab. NASA. प॰ 37. NASA SP-402. मूलसे 30 July 2021 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 12 July 2017.
- ↑ Seidelmann, P.K.; एवं अन्य (2000). "Report Of The IAU/IAG Working Group On Cartographic Coordinates And Rotational Elements Of The Planets And Satellites: 2000". मूल से 12 May 2020 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 22 March 2006.
Archived 31 October 2018 at the वेबैक मशीन - ↑ "सूर्य और पृथ्वी के बीच फ़ासला". बीबीसी हिन्दी. मूलसे 28 नवम्बर 2006 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि ९ फरवरी २००९. Italic or bold markup not allowed in:
|publisher=(सहायता) - ↑ "सूर्य इतनी गर्मी कहाँ से पाता है?". बीबीसी हिन्दी. मूलसे 7 फरवरी 2008 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि ९ फरवरी २००९. Italic or bold markup not allowed in:
|publisher=(सहायता)
सौर मण्डल |
|---|
| सूर्य · बुध · शुक्र · पृथिवी · मङ्गल · सीरिस् · बृहस्पति · शनि · अरुण · वरुण · यम · हउमेया · माकेमाके · एरिस् |
| ग्रह · बौनाग्रह · उपग्रह - चन्द्रमा · मङ्गलके उपग्रह · क्षुद्रग्रह · बृहस्पतिके उपग्रह · शनिके उपग्रह · अरुणके उपग्रह · वरुण के उपग्रह · यमके उपग्रह · एरिस् के उपग्रह |
| छोट वस्तु: उल्का · क्षुद्रग्रह (क्षुद्रग्रह घेरा) · किन्नर · वरुण-पार वस्तु (काइपर् घेरा/बिखरा चक्र) · धूमकेतु (और्ट बादल) |

