Wp/mag/शिमला
| शिमला | |
|---|---|
| नगर | |
| निर्देशाङ्क: 31°06′32″N 77°39′47″E / 31.109°N 77.663°Eनिर्देशाङ्क: 31°06′32″N 77°39′47″E / 31.109°N 77.663°E | |
| देश | |
| राज्य | हिमाचलप्रदेश |
| मण्डल | शिमला मण्डल |
| नामस्रोत | श्री श्यामला देवी[1] |
| सरकार | |
| • प्रकार | नगरनिगम |
| • अङ्ग | शिमला नगरनिगम |
| • जिलाधिकारी | अदित्य नेगी, आइएएस[2] |
| • नगरपालिका आयुक्त | आशीष कोहली[3] |
| • महापौर | सत्या कौण्डल[4] |
| क्षेत्रफल | |
| • नगर | 35.34 किमी2 (13.64 वर्ग मील) |
| उन्नतांश | 2,276 मी (7,467 फीट) |
| जनसङ्ख्या | |
| • नगर | १,६९,५७८ |
| • क्रम | 1 (हिमाचलमे) |
| • घनत्व | 4,798/किमी2 (12,430/मील2 ) |
| • महानगर | १,७१,६४० |
| भाषा | |
| • प्रचलित | पहाड़ी, हिन्दी |
| समयमण्डल | युटिसि+5:30 (भामस) |
| पिनकोड | 171001 |
| दूरभाष कोड | +91-177 |
| वाहन पञ्जीकरण | HP-03, HP-07, HP-51, HP-52, HP-62, HP-63 |
| जालस्थल | hpshimla |
शिमला भारतके हिमाचलप्रदेश राज्यके शिमला मण्डलमे स्थित एगो नगर हे । ई राज्यके राजधानी आउ सबसे बड़का नगर हे । ई सिमला मण्डलके मुख्यालयो हे। बरस १८६४ से १९४७ मे भारतके स्वतन्त्रता तक ई भारतमे ब्रिटानीय राजके ग्रीष्मकालीन राजधानी हलै । शिमला उत्तरभारतके सबसे लोकप्रिय हिल स्टेशन मे से एक हे आउ एकरा पहाड़के रनियो कहल जाहे ।[8][9]
विवरण
[edit | edit source]शिमलाके दक्षिण-पूर्वमे उत्तराखण्ड राज्य, उत्तरमे मण्डी आउ कुल्लू, पूर्वमे किन्नौर, दक्षिणमे सिरमौर एवं पश्चिममे सोलन मण्डलसे घिरल हे । १८६४ मे शिमलाके भारतमे ब्रिटिश राजके ग्रीष्मकालीन राजधानी घोषित कैल गेलै हल । राजके साथे साथे ई ब्रिटिश भारतीय सेनाके कमाण्डर-इन-चीफके मुख्यालय आउ १८७६ के बादसे पञ्जाब प्रान्तोके ग्रीष्ममकालीन राजधानी हलै । स्वतन्त्रताके बाद शिमलानगर पूर्वी पञ्जाब राज्यके राजधानी बन गेलै आउ बादमे हिमाचलप्रदेशके गठन पर एकरा राज्यके राजधानी घोषित कर देल गेलै । एक लोकप्रिय पर्यटन स्थल, शिमलाके अक्सर "पहाड़के रानी" के नामोसे जानल जा हे । ई राज्यके प्रमुख वाणिज्यिक, सांस्कृतिक आउ शैक्षिक केन्द्र हे ।
१८१५ से पहिले क्षेत्रमे कुछ बस्तीके विवरण दर्ज हे, जखनि ब्रिटिश सेना ई क्षेत्र पर नियन्त्रण प्राप्त कर लेलकै हल । हिमालयके घना जङ्गलमे स्थित ई क्षेत्रके जलवायु परिस्थिति नगरके स्थापनाला अङ्ग्रेजके आकर्षित कैलकै । ग्रीष्मकालीन राजधानीके रूपमे शिमला १९१४ के शिमला समझौता आउ १९४५ के शिमला सम्मेलन सहित ढेर महत्वपूर्ण राजनीतिक बैठकके मेजबानी कैलकै । स्वतन्त्रताके बाद २८ रियासतके एकीकरणके परिणामस्वरूप १९४८ मे हिमाचलप्रदेश राज्य अस्तित्वमे ऐलै । स्वतन्त्रताके बादो नगर एक महत्वपूर्ण राजनीतिक केन्द्र बनल रहलै, आउ ई १९७२ के शिमला समझौताके मेजबानी । हिमाचलप्रदेश राज्यके पुनर्गठनके बाद मौजूदा महासू मण्डलके नाम शिमला रखल गेलै ।
शिमलामे अनेक भवन स्थित हे, जेकरामे औपनिवेशिक युगके समयके ट्यूडरबेटन आउ नव-गॉथिक वास्तुकलाके साथे-साथे ढेर मन्दिर आउ चर्च सम्मिलित हे । ई ब्रिटिशकालीन भवन एवं चर्च आउ नगरके प्राकृतिक वातावरण बड़ सङ्ख्यामे पर्यटकके आकर्षित करहे । नगरके प्रमुख आकर्षणमे वाइसराय लॉज, क्राइस्ट चर्च, जाखू मन्दिर, माल रोड आउ रिज सम्मिलित हे, जे सब एक साथे मिलके नगरके केन्द्रके निर्माण करहे । यूनेस्को द्वारा विश्व विरासत स्थलके रूपमे घोषित ब्रिटिश-निर्मित कालका-शिमला रेलवे लाइनो एक प्रमुख पर्यटक आकर्षण हे । अपन कठोर इलाकाके कारण, शिमला माउण्टेन बाइकिङ्ग रेस एमटीबी हिमालयके मेजबानी करहे, जे सर्वप्रथम २००५ मे शुरू होलै आउ दक्षिण एशियामे अपना प्रकारके सबसे बड़ आयोजन मानल जा हे । शिमलामे दक्षिण एशियाके सबसे बड़ प्राकृतिक आइस स्केटिङ्ग रिङ्को हे । एक प्रमुख पर्यटन केन्द्र होवेके अलावा ई नगर ढेर कॉलेज आउ शोध संस्थाके साथे एक शैक्षिक केन्द्रो हे ।
सम्बन्धित लेख
[edit | edit source]सन्दर्भ
[edit | edit source]- ↑ "Home: District WebSite Shimla, Himachal Pradesh, India". मूल से 29 नवम्बर 2005 के पुरालेखित.
- ↑ "Profile | Shimla District, Government of Himachal Pradesh | India". hpshimla.nic.in. अभिगमन तिथि 24 March 2021.
- ↑ "New Shimla MC Commissioner lists priorities". द ट्रिब्यून (अङ्ग्रेजी मे). 3 नवम्बर 2020. अभिगमन तिथि 4 नवम्बर 2020.Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)
- ↑ "सत्या कौंडल ने नगर निगम में की क्लर्क की नौकरी, अब बनीं महापौर". अमर उजाला. 19 दिसम्बर 2019. अभिगमन तिथि 24 दिसम्बर 2019.
- ↑ "Shimla District Census 2011 Handbook" (PDF). भारतके जनगणना. प॰ 39(Urban Section). अभिगमन तिथि 20 अप्रैल 2016.
- 1 2 "Shimla City Census 2011 data". भारतके जनगणना २०११. अभिगमन तिथि 20 अप्रैल 2016.
- ↑ "Himachal Pradesh (India): Districts, Cities, Towns and Outgrowth Wards – Population Statistics in Maps and Charts".
- ↑ "Himachal Pradesh, Development Report, State Development Report Series, Planning Commission of India, Academic Foundation, 2005, ISBN 9788171884452
- ↑ "Himachal Pradesh District Factbook," RK Thukral, Datanet India Pvt Ltd, 2017, ISBN 9789380590448