Jump to content

Wp/mag/शिमला

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
(Redirected from Wp/mag/सिमला)
Wp > mag > शिमला
शिमला
नगर
शिमला हिमाचलप्रदेशपर अवस्थित
शिमला
शिमला
हिमाचलप्रदेशमे स्थिति
निर्देशाङ्क: 31°06′32″N 77°39′47″E / 31.109°N 77.663°E / 31.109; 77.663निर्देशाङ्क: 31°06′32″N 77°39′47″E / 31.109°N 77.663°E / 31.109; 77.663
देश भारत
राज्यहिमाचलप्रदेश
मण्डलशिमला मण्डल
नामस्रोतश्री श्यामला देवी[1]
सरकार
  प्रकारनगरनिगम
  अङ्गशिमला नगरनिगम
  जिलाधिकारीअदित्य नेगी, आइएएस[2]
  नगरपालिका आयुक्‍तआशीष कोहली[3]
  महापौरसत्या कौण्डल[4]
क्षेत्रफल
  नगर35.34 किमी2 (13.64 वर्ग मील)
उन्नतांश
2,276 मी (7,467 फीट)
जनसङ्ख्या
 (2011)[6][7]
  नगर१,६९,५७८
  क्रम1 (हिमाचलमे)
  घनत्व4,798/किमी2 (12,430/मील2 )
  महानगर१,७१,६४०
भाषा
  प्रचलितपहाड़ी, हिन्दी
समयमण्डलयुटिसि+5:30 (भामस)
पिनकोड
171001
दूरभाष कोड+91-177
वाहन पञ्जीकरणHP-03, HP-07, HP-51, HP-52, HP-62, HP-63
जालस्थलhpshimla.gov.in

शिमला भारतके हिमाचलप्रदेश राज्यके शिमला मण्डलमे स्थित एगो नगर हे । ई राज्यके राजधानी आउ सबसे बड़का नगर हे । ई सिमला मण्डलके मुख्यालयो हे। बरस १८६४ से १९४७ मे भारतके स्वतन्त्रता तक ई भारतमे ब्रिटानीय राजके ग्रीष्मकालीन राजधानी हलै । शिमला उत्तरभारतके सबसे लोकप्रिय हिल स्टेशन मे से एक हे आउ एकरा पहाड़के रनियो कहल जाहे ।[8][9]

विवरण

[edit | edit source]

शिमलाके दक्षिण-पूर्वमे उत्तराखण्ड राज्य, उत्तरमे मण्डी आउ कुल्लू, पूर्वमे किन्नौर, दक्षिणमे सिरमौर एवं पश्चिममे सोलन मण्डलसे घिरल हे । १८६४ मे शिमलाके भारतमे ब्रिटिश राजके ग्रीष्मकालीन राजधानी घोषित कैल गेलै हल । राजके साथे साथे ई ब्रिटिश भारतीय सेनाके कमाण्डर-इन-चीफके मुख्यालय आउ १८७६ के बादसे पञ्जाब प्रान्तोके ग्रीष्ममकालीन राजधानी हलै । स्वतन्त्रताके बाद शिमलानगर पूर्वी पञ्जाब राज्यके राजधानी बन गेलै आउ बादमे हिमाचलप्रदेशके गठन पर एकरा राज्यके राजधानी घोषित कर देल गेलै । एक लोकप्रिय पर्यटन स्थल, शिमलाके अक्सर "पहाड़के रानी" के नामोसे जानल जा हे । ई राज्यके प्रमुख वाणिज्यिक, सांस्कृतिक आउ शैक्षिक केन्द्र हे ।

१८१५ से पहिले क्षेत्रमे कुछ बस्तीके विवरण दर्ज हे, जखनि ब्रिटिश सेना ई क्षेत्र पर नियन्त्रण प्राप्त कर लेलकै हल । हिमालयके घना जङ्गलमे स्थित ई क्षेत्रके जलवायु परिस्थिति नगरके स्थापनाला अङ्ग्रेजके आकर्षित कैलकै । ग्रीष्मकालीन राजधानीके रूपमे शिमला १९१४ के शिमला समझौता आउ १९४५ के शिमला सम्मेलन सहित ढेर महत्वपूर्ण राजनीतिक बैठकके मेजबानी कैलकै । स्वतन्त्रताके बाद २८ रियासतके एकीकरणके परिणामस्वरूप १९४८ मे हिमाचलप्रदेश राज्य अस्तित्वमे ऐलै । स्वतन्त्रताके बादो नगर एक महत्वपूर्ण राजनीतिक केन्द्र बनल रहलै, आउ ई १९७२ के शिमला समझौताके मेजबानी । हिमाचलप्रदेश राज्यके पुनर्गठनके बाद मौजूदा महासू मण्डलके नाम शिमला रखल गेलै ।

शिमलामे अनेक भवन स्थित हे, जेकरामे औपनिवेशिक युगके समयके ट्यूडरबेटन आउ नव-गॉथिक वास्तुकलाके साथे-साथे ढेर मन्दिर आउ चर्च सम्मिलित हे । ई ब्रिटिशकालीन भवन एवं चर्च आउ नगरके प्राकृतिक वातावरण बड़ सङ्ख्यामे पर्यटकके आकर्षित करहे । नगरके प्रमुख आकर्षणमे वाइसराय लॉज, क्राइस्ट चर्च, जाखू मन्दिर, माल रोड आउ रिज सम्मिलित हे, जे सब एक साथे मिलके नगरके केन्द्रके निर्माण करहे । यूनेस्को द्वारा विश्व विरासत स्थलके रूपमे घोषित ब्रिटिश-निर्मित कालका-शिमला रेलवे लाइनो एक प्रमुख पर्यटक आकर्षण हे । अपन कठोर इलाकाके कारण, शिमला माउण्टेन बाइकिङ्ग रेस एमटीबी हिमालयके मेजबानी करहे, जे सर्वप्रथम २००५ मे शुरू होलै आउ दक्षिण एशियामे अपना प्रकारके सबसे बड़ आयोजन मानल जा हे । शिमलामे दक्षिण एशियाके सबसे बड़ प्राकृतिक आइस स्केटिङ्ग रिङ्को हे । एक प्रमुख पर्यटन केन्द्र होवेके अलावा ई नगर ढेर कॉलेज आउ शोध संस्थाके साथे एक शैक्षिक केन्द्रो हे ।

सम्बन्धित लेख

[edit | edit source]

सन्दर्भ

[edit | edit source]
  1. "Home: District WebSite Shimla, Himachal Pradesh, India". मूल से 29 नवम्बर 2005 के पुरालेखित.
  2. "Profile | Shimla District, Government of Himachal Pradesh | India". hpshimla.nic.in. अभिगमन तिथि 24 March 2021.
  3. "New Shimla MC Commissioner lists priorities". द ट्रिब्यून (अङ्ग्रेजी मे). 3 नवम्बर 2020. अभिगमन तिथि 4 नवम्बर 2020.Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)
  4. "सत्या कौंडल ने नगर निगम में की क्लर्क की नौकरी, अब बनीं महापौर". अमर उजाला. 19 दिसम्बर 2019. अभिगमन तिथि 24 दिसम्बर 2019.
  5. "Shimla District Census 2011 Handbook" (PDF). भारतके जनगणना. प॰ 39(Urban Section). अभिगमन तिथि 20 अप्रैल 2016.
  6. 1 2 "Shimla City Census 2011 data". भारतके जनगणना २०११. अभिगमन तिथि 20 अप्रैल 2016.
  7. "Himachal Pradesh (India): Districts, Cities, Towns and Outgrowth Wards – Population Statistics in Maps and Charts".
  8. "Himachal Pradesh, Development Report, State Development Report Series, Planning Commission of India, Academic Foundation, 2005, ISBN 9788171884452
  9. "Himachal Pradesh District Factbook," RK Thukral, Datanet India Pvt Ltd, 2017, ISBN 9789380590448