Jump to content

Wp/mag/कटक

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
Wp > mag > कटक
कटक
କଟକ
नगर
कटकके कुछ दृश्य
कटकके कुछ दृश्य
कटक ओड़िशापर अवस्थित
कटक
कटक
ओड़िशामे स्थिति
निर्देशाङ्क: 20°28′52″N 85°52′12″E / 20.481°N 85.870°E / 20.481; 85.870निर्देशाङ्क: 20°28′52″N 85°52′12″E / 20.481°N 85.870°E / 20.481; 85.870
मण्डलकटक मण्डल
राज्यओड़िशा
देश भारत
उन्नतांश
36 मी (118 फीट)
जनसङ्ख्या
 (2011)
  कुल९,२१,३२१
भाषा
  प्रचलित भाषाओड़िया
समयमण्डलयुटिसि+5:30 (भामास)
पिनकोड
7530xx/754xxx
दूरभाष कोड0671
वाहन पञ्जीकरणOD-05

कटक (ओड़िआ: କଟକ ) भारतके ओड़िसा राज्यके कटक मण्डलमे स्थित एगो नगर हे । ई मण्डलके मुख्यालयो हे । कटक महानदीके किनारे बसल हे । ई १९७२ तक लगभग सहस्र वर्ष तक उत्कल/ओड़िशाके राजधानी हलै ।[1][2][3] तत्पश्चात ई ओड़िशाके न्यायिक, वाणिज्यिक, सांस्कृतिक राजधानी रहलै हे । ई ओड़िशाके सर्व बृहद्नगर हे ।

विवरण

[edit | edit source]

कटक ओड़िशाके एक प्राचीन नगर हे, जे रौप्य/रजत नगरके नामोसे जानल जा हे । एकर इतिहास एक हजार वर्षोसे जादे पुरान हे । लगभग नौ शताब्दी तक कटक ओड़िशाके राजधानी रहलै आउ वर्तमान आज एहाँके व्‍यावयायिक राजधानीके रूपमे जानल जा हे । केशरी वंशके समय एहाँ बनल सैनिक शिविर कटकके नाम पर ई नगरके नाम रखल गेलै हल । एहाँके किला, मन्दिर आउ सङ्ग्रहालय पर्यटकके आकर्षित करहे । कटक ओड़िशाके मध्ययुगीन राजधानी हलै, जेकरा पद्मावतियो कहल जा हलै । ई नगर महानदी आउ ओकर सहायक नदी काठजोड़ीके मिलन स्थल पर बनल हे ।

इतिहास

[edit | edit source]

कटक नगरके स्थापना केशरी राजवंशके सम्राट नृप केशरी वर्ष ९८९ ई मे कैलन हल । वर्ष १००२ ई मे सम्राट मर्कट केशरी नगरके बाढ़से रक्षा करेला पत्थरके भीत्ती बनैलन हल । लगभग १००० वर्ष तक कटक ओड़िशाके राजधानी रहलै । गङ्ग वंशी आउ सूर्य वंशी साम्राज्यके रजधानियो कटक रहलै हे । ओड़िशाके अन्तिम हिन्दु राजा मुकुन्ददेवके उपरान्त कटक नगर पहिले इस्लामी आउ बादमे शाहजहाँके शासनकालमे मुगल सल्तनतके अधीन रहलै, जन्ने एकरा एक उच्चस्तरीय प्रान्तके मान्यता भेटैलै । १७५० तक ओड़िशा मराठाके अधीन आवेके साथे साथे कटको उनकर अधीन आ गेलै । एकर उपरान्त वर्ष १८०३ ई मे कटक अङ्ग्रेजके अधीन आएल । १८२६ मे ई ओड़िशा प्रान्तके राजधानी बनलै । देशके स्वाधीन होवेके उपरान्त वर्ष १९६८ मे ओड़िशाके राजधानी कटकसे भुवनेश्वरमे स्थानान्तरित कर देल गेलै ।

एकरो देखी

[edit | edit source]

सन्दर्भ

[edit | edit source]
  1. "Orissa reference: glimpses of Orissa," Sambit Prakash Dash, TechnoCAD Systems, 2001
  2. "The Orissa Gazette," Orissa (India), 1964
  3. "Lonely Planet India," Abigail Blasi et al, Lonely Planet, 2017, ISBN 9781787011991