Wp/krl/Tverin karjalaiset
Tverin karjalaiset on karjalazien joukko, kumbane eläy Tverin Karjalašša Venäjän Tverin alovehella, muantiijollizešti erilläh muista karjalazista. Hyö paissah karjalan kielen tverinkarjalan murrehta. Tverinkarjalazet peräyvytäh niistä karjalazista, kumbazet puattih Kägišalmen liänistä 1600-luvulla Šizä-Venäjällä, konža heijän alguperäne kodimua liitettih Ruoččih.
Tverinkarjalazien subetnossan eländäpaikan erillizyön tagie tverinkarjalan murdehešša on vähembi laihinašanua muista baltikkamerenšuomelaizista kielistä gu toizissa murdehissa. Kogo Veniähen rahvahanluvun vuuvven 2010 tiedoloin mugah tverinkarjalazien lugumiärä oli 7394 hengie - heistä vain 25 šano, jotta maltau vain muamonkieldä.
Istorija da alguperä
[edit | edit source]Erähät tutkijat monien yhtehizien merkilöin da eroloin peruštehella lizätäh tverinkarjalazien joukkoh vähäluguzet Tihvinän da Valdain karjalazien subetnizet joukot, kumbazet rodiuvuttih yhellä aigua da šamanmoizissa ololoissa.
XIX vuozišualla karjalazet jo elettih Tverin da Jaroslavl'an gubernijoin rajaujestoissa, ga Veniähen valdakunnan vuuvven 1897 rahvahanluvun kirjoilla ei ollun rahvašta, kumbazet oldais pietty karjalua muamonkielenä.
Vuuvven 1926 rahvahanluvun tiedoloin mugah Tverin gubernijašša tverinkarjalazie oli 140 567 hengie, kumbazista enämbi 95 prosentie maltettih karjalua.
Vuozina 1937—1939 šillozella Kalininan alovehella oli peruššettu Karjalan kanžalline piiri, kumbazen keškukšena oli Lihoslavl'an linna. Vuuvvešta 1997 algo tverinkarjalazien kanžallis-kulturalline autonomija.
Tverinkarjalazien lugumiärän ylen näbie vähenemine, kumbane on merkitty virallizešša statistikašša, šellitetäh kylien rahvahan (enimäldä ruadajien nuorien) muutannalla linnoih da tevollizuškeškukših 1950-luvulla. Šuurin vuitti tverinkarjalazista sen periä veniähläistygi.
Genetikka
[edit | edit source]Tverinkarjalazilla ollah enämmistönä Y-hromosoman gaplojoukot N1a1 (Y-DNA)|N1a1a1a1a2-Z1936 (31 %) da R1a (Y-DNA)|R1a-М198 (xM458) (30 %). Kolmannella šijalla ollah N1a1 (Y-DNA)|Y-hromosoman gaplojoukko N1a1a1a1a1a-VL29 (18 %), nellännellä I1 (Y-DNA)|Y-hromosoman gaplojoukko I1-M253 (7 %).
Lugumiärä
[edit | edit source]Karjalazien lugumiärä Tverin alovehella (vuodena 2010)[4]
- Lihoslavl'an piiri — 2462 hengie (16 % piirin rahvaškunnašta)
- Tveri — 1119 hengie
- Spiirovan piiri — 978 hengie (8,2 % piirin rahvaškunnašta)
- Ruameškan piiri — 903 hengie
- Maksuatihan piiri — 881 hengie
- Kalininan piiri (Tverin aloveh) — 332 hengie
Kieli
[edit | edit source]Tverinkarjalazilla on ollun enžin kirillizeh, šen jälgeh latinalazeh, šen jälgeh tuaš kirillizeh kirjaimikkoh pohjautuja kirjakieli. Nygyjäh kehitetäh uutta kirjakieldä, kumbaista kirjutetah latinalazella kirjaimikolla.