Wp/isv/Aluminij
 | |||||||||||||||
| Aluminij | |||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Izgled | Srěbristo-sěry metal | ||||||||||||||
| Standartna atomna masa Ar°(Al) | 26.9815384(3)[1] | ||||||||||||||
| Aluminij v periodičnoj sistemě | |||||||||||||||
| |||||||||||||||
| Atomny nomer (Z) | 13 | ||||||||||||||
| Elektronična konfiguracija | [Ne] 3s2 3p1 | ||||||||||||||
| Elektronov v povlakě | 2, 8, 3 | ||||||||||||||
| Fizične svojstva | |||||||||||||||
| Faza pri STP | tvrda | ||||||||||||||
| Točka vrěnja | 2743[2] K (2470 °C, 4478 °F) | ||||||||||||||
| Gustota v tekutině (v t.t.) | 2.375 g/cm3 | ||||||||||||||
| Teplo topjenja | 10.71 kDž/mol | ||||||||||||||
| Teplo izparenja | 284 kDž/mol | ||||||||||||||
| Molarna teplotna kapacita | 24.20 Dž/(mol·K) | ||||||||||||||
Pritisk pary
| |||||||||||||||
| Atomne svojstva | |||||||||||||||
| Stupenj okyslenja | −2, −1, 0,[3] +1,[4] +2,[5] +3 (amfoterny oksid) | ||||||||||||||
| Elektronegativnost | škala Paulinga: 1.61 | ||||||||||||||
| Ionizačne energiji |
| ||||||||||||||
| Atomny radius | empiričny: 143 pm | ||||||||||||||
| Kovalentny radius | 121±4 pm | ||||||||||||||
| Van-der-Vaalsov radius | 184 pm | ||||||||||||||
| Druge svojstva | |||||||||||||||
| Kristalična struktura | obrubocentrovana kubična (fcc) | ||||||||||||||
| Bystrost zvuka tonky prut | (valcovany) 5000 m/s (pri k.t.) | ||||||||||||||
| Teploprovodivost | 237 W/(m⋅K) | ||||||||||||||
| Električno suprotivjenje | 26.5 nΩ⋅m (pri 20 °C) | ||||||||||||||
| Magnetično oporedčanje | paramagnetik[6] | ||||||||||||||
| Molarna magnetična poddavajemost | +16.5×10−6 cm3/mol | ||||||||||||||
| Modul Jounga | 70 GPa | ||||||||||||||
| Modul sdviga | 26 GPa | ||||||||||||||
| Modul pružnosti | 76 GPa | ||||||||||||||
| Odnošenje Puasona | 0.35 | ||||||||||||||
| Tvrdost po Mosu | 2.75 | ||||||||||||||
| Tvrdost po Vikersu | 160–350 MPa | ||||||||||||||
| Tvrdost po Brinelu | 160–550 MPa | ||||||||||||||
| Nomer CAS | 7429-90-5 | ||||||||||||||
| Historija | |||||||||||||||
| Nazva | od lat. alumen — kamenec, alum (mineral aluminija). | ||||||||||||||
| Prědskazanje | Antuanom Lavuazjerom (1782) | ||||||||||||||
| Byl odkryty | Hansom Hristianom Erstedom (1824) | ||||||||||||||
| Byl nazvany | Hamfrijem Dejvijem (1812[7]) | ||||||||||||||
Aluminij (hemičny simbol — Al, od lat. Aluminium) jest hemičny element 13. grupy 3. perioda periodičnoj sistemy hemičnyh elementov, imajuči atomny nomer 13.
Prosta substancija aljminij je legky paramagnetičny metal srěbristo-běloj barvy.
Historija
[edit | edit source]Nazvanje elementa proishodi od lat. alumen — kamenec, alum (mineral aluminija).
Vprvo aluminij byl iziskyvan danskym fizikom Hansom Erstedom (Hans Christian Ørsted) v lětu 1825. On je redukoval hlorid tutogo elementa amalgamoju kalija pri nagrěvanji i oddělil metal. Pozdněje Erstedov sposob byl izlěpšen Fridrihom Volerom (Friedrich Wöhler), koj je koristal dlja redukovanja hlorida aluminijevogo do metala čisty metaličny kalij i takože je opisal himične svojstva aluminija.
Vprvo polupromyslnym sposobom aluminij byl polučeny v lětu 1854 Sen-Klerom Deviljem (Henri Etienne Sainte-Claire Deville) et al. podolg metoda Volera, ale s zaměnoju kalija na vyše bezpečny natrij. Lěto po tom na Parižske izstavkě 1855 goda on je exponoval slitok metala, a v lětu 1856 je polučil aluminij elektrolizom raztopjenoj dvojnoj soli hlorida aluminija-natrija.
Fizične svojstva
[edit | edit source]- Metal srěbristo-běloj barvy, legky
- Gustota — 2,712 kg/m³
- Topišče tehničnogo aluminija — 658 °C, aluminija vysoke čistoty — 660 °C
- Udělna teplota topenja — 390 kJ/kg
- Temperatura vrěnja — 2,518.8 °C
- Udělna teplota izparenja — 10.53 MJ/kg
- Udělna teplotna kapacita — 897 J/kg·K
- Krěpkost (vremeno suprotivjenje napruženju) odlitogo aluminija — 10..12 kg/mm², deformovanogo — 18...25 kg/mm²
- Tvrdost po Brinelu — 24—32 HB
- Vysoka plastičnost: tehničsky — 35%, čisty — 50%, valjcuje se do tonkogo lista ili folie
- Joungov modul — 70 GPa
- Puasonovo odnošenje — 0.34
- Aluminij imaje vysoku elektrovodivost (37·106 Sm/m — 65% od elektrovodivosti mědi) i teplovodivost (203·105 W/(m·K)), ovladaje vysokoju světloodražajučju sposobnostju
- Aluminij je slabym paramagnetikom
- Temperaturny koeficient linearnogo razširenja 24.58⋅10−6 К−1 (20—200 °C)
- Udělno suprotivjenje 0.0262—0.0295 Ω·mm²/m
- Temperaturny koefficient elekričnogo suprotivenja 4.3⋅10−3 K−1. Aluminij prěhodi v supervodivo stanje pri temperature 1.2 К.
- Tvrdost po Mosu — 2,75
- Aluminij tvori slitiny bez malogo so vsemi metalami. Najvyše znane sut jego slitiny s mědju (aluminjeve bronzy), magnijem (duraluminij) i kremnijem (siluminy).
- Aluminij imaje priblizno dvukratno vysšu teplovodivost, než železo, i polovično taku, kako imaje měd.
Referencije
[edit | edit source]- ↑ "Standard Atomic Weights: Aluminium". CIAAW. 2017.
- ↑ Zhang, Yiming; Evans, Julian R. G.; Yang, Shoufeng (2011). "Corrected Values for Boiling Points and Enthalpies of Vaporization of Elements in Handbooks". J. Chem. Eng. Data. 56 (2): 328–337. doi:10.1021/je1011086.
- ↑ Unstable carbonyl of Al(0) has been detected in reaction of Al2(CH3)6 with carbon monoxide; see Sanchez, Ramiro; Arrington, Caleb; Arrington Jr., C. A. (1 dekembra 1989). "Reaction of trimethylaluminum with carbon monoxide in low-temperature matrixes". American Chemical Society. 111 (25): 9110-9111. doi:10.1021/ja00207a023. OSTI 6973516.
- ↑ Dohmeier, C.; Loos, D.; Schnöckel, H. (1996). "Aluminum(I) and Gallium(I) Compounds: Syntheses, Structures, and Reactions". Angewandte Chemie International Edition. 35 (2): 129–149. doi:10.1002/anie.199601291.
- ↑ Tyte, D. C. (1964). "Red (B2Π–A2σ) Band System of Aluminium Monoxide". Nature. 202 (4930): 383. Bibcode:1964Natur.202..383T. doi:10.1038/202383a0. S2CID 4163250.
- ↑ Lide, D. R. (2000). "Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds" (PDF). CRC Handbook of Chemistry and Physics (81st izd.). CRC Press. ISBN 0849304814.
- ↑ Dejvi v 1812 g. ne byl prvym, kto počal pisemno koristati slovo "aluminium“, i prěd nim jego upotrěbjali jine avtory. Bez obzira na to, Dejvi je često spominaje se kako člověk, ktory prvy dal ime elementu. On izmyslil je ime "alumium" ješče v lětu 1808. Druge avtory ne prijemali sut tojtu nazvu a izbrali sut "аluminium“. Vyše podrobno čitajte tut.
Vnešnje linky
[edit | edit source]- Tutoj članok imaje prěvod iz članka «Алюминий» v Vikipediji na russkom (spis avtorov; dozvoljenje CC BY-SA 4.0).