Wp/grc/Μασσαλία (ἀρχαία πόλις)

Μασσαλία
Μασσαλία
ἢ Μασσαλίη
	Ἐρείπια τῆς Μασσαλίας
Θέσις
Γεωγραφικαὶ συντεταγμέναι	43°17′49″Β 5°22′57″Α / 43.296854°N 5.382499°E
Ὕψωμα	32,5 μέτρα
Σελὶς τοῦ γεωγραφικοῦ λεξικοῦ τῶν «Πλειάδων»	Σελὶς τῆς πόλεως
Χώρα καὶ δῆμος
Ἐθνικόν	Μασσαλιώτης («Μασσαλιήτης» Ἰωνιστί)
Χώρα	Μασσαλιώτις, ἐν τῇ Γαλλίᾳ
Ἐμβαδὸν τῆς χώρας	περὶ 80.000 πλέθρα τετράγωνα; (≈ 70 χιλιόμετρα τετράγωνα)
Πλῆθος	σχεδὸν 20.000 (τὸ ἄστυ)
Ἔθνος	Ἑλληνικόν
Φῦλον	Ἰωνικόν
Μείζονες θεοί	Ἄρτεμις ἡ Ἐφεσία; Ἀθηνᾶ;
Πόλις
Ἀναγνώρισις τοῦ τόπου ὡς πόλεως	ἀναμφισβήτητος
Πρόξενοι	οὐδεμία πύστις
Τείχη	ναί (τέλει τοῦ ἕκτου αἰῶνος π.Χ.)
Κόμμα νομίσματος	χαλκοῦ· οὔποτε; ἀργυροῦ· σχεδὸν ἀπὸ τοῦ ἔτου 525 π.Χ., «ΜΑΣΣΑΛΙΩΤΑΝ» ἢ «-ΤΩΝ»; ἠλεκτρίνου· οὔποτε; χρυσοῦ· οὔποτε;
Πολίτευμα	ὀλιγαρχία (ἕως τοῦ τετάρτου αἰῶνος π.Χ.;); πολιτεία (ὕστερον);
Συμβούλια	ἡ βουλή (οἱ «ἑξακόσιοι»)
Πολιτικαὶ διαιρέσεις	γένη
Στάσις	μεταξὺ τοῦ ἕκτου καὶ τοῦ τετάρτου αἰῶνος π.Χ. ποτε
Συγγραφή
Μητρόπολις	Φώκαια
Κτίστης (ἀληθὴς ἢ μυθικός)	Εὔξενος (κατὰ Ἀριστοτέλη) ἢ Σῖμος καὶ Πρῶτις (κατὰ Ἰουστίνον) ἢ Πρῶτις ὁ τοῦ Εὐξένου (κατὰ Πλούταρχον) ἢ Κρεοντιάδης (κατὰ Ἀντίοχον)
Ἀποικίαι	2 σύμπαντι·; Ἐμπόριον (περὶ 600 π.Χ.); Ῥόδη (μεταξὺ τοῦ πέμπτου καὶ τοῦ τετάρτου αἰῶνος π.Χ. ποτε);
Ὑπάρχουσα τῷ ἔτει 400 π.Χ.	ναί
Χρονογραφία	κτίσις· περὶ 600 π.Χ.; δευτέρα κτίσις; περὶ 546 π.Χ.;;
Ἅπαξ ποτὲ ἐνίκησε	τὰ Ὀλύμπια· οὔ; τὰ Πύθια· οὔ; τὰ Νέμεια· οὔ; τὰ Ἴσθμια· οὔ;
Πολῖται φανεροί	Πυθέας (πλεύστης)
Πολεοδομία
Ὀρθογώνιον ὁδῶν πλέγμα	ναί
Ἀξιόλογα οἰκοδομήματα	ναοί (τέλει τοῦ ἕκτου αἰῶνος π.Χ.)

Τοῦτο τὸ λῆμμα γέγραπται τῇ Ἀττικῇ καὶ τῇ Ἀττικιζούσῃ διαλέκτῳ.

Τοῦτο τὸ λῆμμα ἀνατεθεώρηται.

Ἡ Μασσαλία («Μασσαλίη» Ἰωνιστί) ἦν ἀρχαία Ἑλληνικὴ πόλις φανερά, ἀποικία παρὰ τὴν ἑσπερίαν θάλασσαν, ἔνθα νῦν ἡ νεωτέρα Μασσαλία ἐν τῇ νοτίᾳ Γαλλίᾳ κεῖται. Ἱδρύθη ὑπὸ Φωκαέων Ἰώνων περὶ τὰς ἀρχὰς τοῦ ἕκτου αἰῶνος π.Χ., καὶ ταχὺ ἐγένετο λιμήν τε καὶ ἐμπόριον μέγα, συνάπτουσα τὸν Ἑλληνικὸν κόσμον πρὸς τὰ ἑσπέρια μέρη τῆς θαλάσσης καὶ πρὸς τὸν Ὠκεανόν. Τὰ λείψανα τῆς ἀρχαίας πόλεως σῴζεται ἐντὸς τῆς νῦν πόλεως, ἧς ἡ συνεχὴς κατοίκησις ἀπὸ τῆς Ἑλληνικῆς ταύτης κτίσεως ἀρξαμένη νομίζεται.

Ἴδρυσις καὶ ἀρχαία αὔξησις

Οἱ ἄποικοι ἐκ Φωκαίας, ἀναχωροῦντες ἐκ τῆς Ἀνατολῆς δι᾽ ἀναστάτων πραγμάτων, ᾤκισαν τὴν πόλιν περὶ τὸν ἕκτον αἰῶνα π.Χ.· καὶ μετὰ τὴν ἅλωσιν τῆς Φωκαίας ὑπὸ Περσῶν ἐν μέσῳ τοῦ αἰῶνος νεώτεροι ἄποικοι ἀφίκοντο. Ἐξ ἀρχῆς ἦν ἡ πόλις ἐμπόριον καὶ καλλιεργῶσα τὴν πέριξ χώραν, μάλιστα δὲ τὸν οἶνον ἐφύτευσεν καὶ ἐξήνεγκε εἰς τὰς ἀγορὰς τῆς Μεσογείου.

Ἐπέκτασις καὶ ναυτιλία

Ἡ Μασσαλία οὐ μόνη ἔμεινεν, ἀλλ᾽ ἐν τῷ τετάρτῳ καὶ τρίτῳ αἰῶνι π.Χ. ἄλλας ἀποικίας καὶ ἐμπόρια κατὰ τὴν παραλίαν ἔκτισεν ἐν Κορσικῇ, Λιγυστικῇ, καὶ Ἰβηρίᾳ. Οἱ δὲ ναῦται αὐτῆς ἔπλευσαν ἕως Ὠκεανοῦ, θεωροῦντες τὰς πρὸς ἄρκτον τῆς Εὐρώπης ἀκτὰς καὶ τὰ πρὸς νότον τῆς Λιβύης, ὥστε εἶναι τὴν πόλιν ὥσπερ θυρωρὸν μεταξὺ τῆς Μεσογείου καὶ τοῦ Ὠκεανοῦ.

Πρὸς Ῥωμαίους σχέσεις καὶ πολιτικαὶ τύχαι

Καθ᾽ ἅπαντας τοὺς Καρχηδονίους πολέμους ἡ Μασσαλία φιλίαν ἔσχεν Ῥωμαίοις, ὅθεν μετὰ τὴν τῶν Καρχηδονίων ἥττησιν τὸ ἐμπόριον αὐτῆς μᾶλλον ηὐξήθη. Ἐπὶ δὲ τῶν ἐμφυλίων, ὅτε ὁ Γάϊος Ἰούλιος Καῖσαρ ἠγωνίζετο πρὸς τοὺς τῆς συγκλήτου ἄνδρας, ἡ πόλις τοῖς ἐναντίοις συνετάχθη· διὸ ἐπολιορκήθη καὶ εἷλεν αὐτὴν Καῖσαρ ἔτει 49 π.Χ., καὶ πολλῆς τῆς χώρας ἀπεστερήθη. Ὕστερον δ᾽ ἐν τῇ Ῥωμαίων ἡγεμονίᾳ ἔμεινεν πόλις ἔνδοξος καὶ λιμήν σημαντικός, καὶ κατά τι μετέσχεν τῆς Ῥωμαϊκῆς πολιτείας.

Πολίτευμα, κοινωνία, δόξα

Τὸ πολίτευμα ἦν ὀλιγαρχικόν, ὑπὸ γενῶν τῶν ἀπὸ τῶν πρώτων οἰκιστῶν καταγομένων κρατούμενον. Βουλὴ ἀνδρῶν ἀρίστων καὶ ἄρχοντες τὰ τῆς πόλεως διῴκουν, καὶ τοῖς ἐμπόροις κατὰ νόμον ἐπέτρεπον μετέχειν τῶν πολιτικῶν. Τινὲς μὲν Ἕλληνες συγγραφεῖς ἐχλεύαζον τὴν στολὴν καὶ τὰ ἤθη τῶν Μασσαλιωτῶν· Ῥωμαῖοι δὲ πλείους ἐπῄνουν αὐτὴν ὡς προτείχισμα Ἑλληνικῆς παιδείας ἐν τοῖς ἄκροις τῆς Γαλλίας.

Ἀρχαιολογικὰ κατάλοιπα καὶ ὕστερος κλῆρος

Σώζεται ἐν μέσῃ τῇ νῦν πόλει τὰ τοῦ ἀρχαίου λιμένος καὶ τῶν συνοικιῶν κατάλοιπα, καὶ τιμᾶται ὑπὸ τῶν ἐπιχωρίων ἡ ἀδιάπτωτος κατοίκησις ἀπὸ τῆς κτίσεως. Νεώτεραι δὲ ἔρευναι ἐπιστημονικαί—καὶ ἡ λεγομένη γενετικὴ ἔρευνα—ζητοῦσιν εἰ κατὰ πατρῴαν γραμμὴν Φωκαεὺς ἐνεφάνη ἐν τῷ ἐπιχωρίῳ πλήθει· δηλοῦται μὲν ἴχνος οὐκ ἄμοιρον, οὐ μέγα μέν, οὐδ᾽ ἀνυπόλογον. Ὅλως ἡ Μασσαλία, μεθόριον ἐμπορίας, ναυτιλίας, καὶ παιδείας οὖσα, μακρὸν ἴχνος ἀπέλιπεν ἐπὶ τῆς νοτίας Γαλλίας, καὶ ἐν τῇ νῦν πόλει τὸ παλαιὸν ὄνομα διεσώθη.

Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι