Wp/frs/Braukmerbräif
Däi Braukmerbräif was dat recht fan däi brocmanni, däi inwooners fan dat oostfräisk Braukmerland, in 't frau 13. joerhunnert. Dat Braukmerland is 'n kuntraaj westelk fan Auerk, däi up 't äen fan 't 12. joerhunnert um däi laugen Mainhôov, Äjenerhôov un Wiibelsbuer besiidelt wur. Skreeven wur däi Braukmerbräif 1276 up Oosterlaauwersfräisk.[1]
Däi Braukmerbräif is däi mäist kumplêet wäel fan dat olfräisk recht uut siin tiid. Häi beskrift dat politisk un wettelk süsteem fan 'n land, dat siin recht up däi wiel fan dat folk upbaauen dee (däi Fräisk Freihaid). In d' Braukmerbräif is reegelt, dat däi politisk un wettelk macht in däi hâan fan amtlüü, däi uut däi stand fan däi buren weelt wurdent, liegen daajt, däi soo nöymt Redjeven (róódgeevers). Höör macht wur ook weer döör däi Braukmerbräif kuntruläärt.
Teegen d' middent fan 't 14. joerhunnert is däi tiid fan däi fräej landgemäinden tau äen. Man anners as tau 'n biispil in 't Äimsigerland bleev in 't Braukmerland dat ferbod, sük fâast stäinhuusen un börgen t' baauen, bestóón, soo dat sük kiin feudóóel heerskup döörsetten kun. Soo bleev däi in 't middeloller in häil Europó föörkooment feudóólismus in Oostfräisland unbekent.
Man döör dat ooverwinnen fan däi Tsirkenós in Oostfräisland wur dat Äimsiger recht, dat föör Edsert Tsirkenó an d' begün fan 't 16. joerhunnert däi grundlóóeğ föör siin Oostfräisk Landrecht was, up 't äen doch bóós in däi kuntraaj.
Däi Braukmerbräif is as däil fan däi olfräisk rechtslitteróótüer besünners, um dat häi 'n kumpleet wetbauk un näit bloot, net as däi anner olfräisk rechtsteksten, 'n sóómeln is. Fandóóeğ gift dat noch twei bauken, äin in 't leeğsaksk stóótsarchiif in Ollenbörğ un dat anner in d' leeğsaksk landsbibliotäik in Hanoover.
Däil fan däi Braukmerbräif (Eerst drei parógróófen)[2][3]
[edit | edit source]Thit ist thiu forme kere, ther Brocmon ekeren hebbath, thet hira rediewa skelin thingia hira ierim vt andene ende.
ooversetten: Dit is däi êerst kööer, däi däi Braukmerlandjers köört hebbent, dat höör Redjeven (róódgeevers) dingen söölent bit an 't äen fan höör amtsjoer.
Alsa tha rediewa alra erest ongungath and to hape kemen send, sa skelen hia al vnder ena suera eta mena loghe oppa sancte Iacobe, thet hia buta penningum and buta bedum helpa skele tha erma alsa tha rika and tha fiunde alsa tha friunde.
ooversetten: Wen däi róódgeevers föör allereerst höör amt angóón un t'sóómenkoomen bünt, soo söölent säi âal unner äien (= âal mitnanner) bii dat mäien lauğ sweeren up Sünnerjóókub, dat säi buuten pennenks un buuten beeden (= sünner sük bekoopen of beeden tau lóóten) däi aarmen as ook däi riiken un däi fäinden as ook däi früen helpen söölent.
And sprecma thene rediewa on vmbe tha lessa meyde ief vmbe tha marra, sa vndgungere mith sex monnum vnder tha forma and vnder tha other berninghe, and hi se selva thi soginda; and thi talemon wite tha sibbe, ther vr thene sueren heth, ther tha werde leda skel mith sex ethum; and thi talemon vndvnge ac alsa vmbe tha meyde, and tha redieua driwe thet riucht forth fon tha talemonnem, ther thenna weldech send; and hveder sa tha redieua ioftha talemonne thius werde brech, sa reke hi tha liudum achta merch and tha rivchthrum ene halwe hageste merk, and thi clagere bisvere sine meyde; and ne driuath tha talemon ioftha redieua thith riucht naut forth, sa geie hia mith achta mercum.
ooversetten: Un proot't man däi róódgeever an (= beklóóğt me hum) um (dat anneemen fan) äin lütjerder geskenk of äin grooterder, soo undgaajt häi (= bewist häi siin unskuld) mit ses manlüü (däi föör hum beäidigent) uut däi eerst un däi twäied fedderskup, un häi sülvst (sal) däi sööemt (weesen); un däi tóólman, däi oover däi swooren het (= däi föör däi ferantwoordelk is), däi däi bewiis leevern sal mit säes äiden, wäit däi sieb (= het dat besluutend woord oover däi sieb); un däi tóólman undgaajt ook up disser wiis (däi klóóeğ um dat anneemen fan) äin geskenk, un däi róódgeevers, däi dan in funksjoom bünt, driivent dat recht fut (= setten däi rechtsgaang döör) fan däi tóóllüü, däi den in funksjoon bünt; un wenner of däi róódgeever of däi tóólman disser (bewiis) undbrekt (= häi 't näit skaft ses äidhelpers biinanner tau kriigen), soo betóólt häi däi lüü acht mâark un däi rechters äin half hôoğst mâark, un däi klóóger besweert siin (klóóeğ um dat anneemen fan äin) geskenk; un driivent däi tóóllüü of däi róódgeevers dit recht näit fut (= setten säi dit recht näit döör), soo misgellent säi mit acht mâark.
Wellen
[edit | edit source]- ↑ Brokmerbrief. Repertorium Fontium 2, 587. In: Geschichtsquellen.de. Bayerische Staatsbibliothek, 10. september 2019, ofraupen up d' 2. jannerwoi 2021
- ↑ DRW-Textarchiv: brokmerr (Index Quellen im Textarchiv). ofraupen up d' 2. jannerwoi 2021 (Olfräisk, Düütsk).
- ↑ Oebele Vries: Asega, is het dingtijd?. Steven Sterk, Läiwarden - Üütrecht 2007, ISBN 978-905615-142-3