Wt/ceb/Batadilang Binisaya
Liso nga Pulong
[edit | edit source]Ang liso nga pulong o base word dunay tulo ka matang.
Pungalan
[edit | edit source]tawo
babaye
bata
lalaki
maestro
iro
iring
balay
Punglihok
[edit | edit source]barog
lingkod
higda
kaon
inom
tulog
Pangmatang
[edit | edit source]gwapa
nindot
puti
pula
itom
asul
tam-is
pait
tab-ang
parat
baho
humot
Padayag
[edit | edit source]Makahimo ka og padayag inig sumpaysumpayon mo ang mga lisong pulong, mga tigpaila, ug mga langgikit. Ang padayag dunay hisgot ug dunay gihisgotan.
Gihisgotan
[edit | edit source]Ang gihisgotan ubayan sa tigpaila nga si o kaha ang. Bisan unsang liso nga pulong mahimong maoy gihisgotan kon giubayan kini sa tigpaila nga si o kaha ang.
Pananglaitan:
ang tawo
ang babaye
ang bata
ang lalaki
ang maestro
ang iro
ang iring
ang balay
si Agnes
si Mario
si Jose
si Tatay
si Nanay
si Inday
Hisgot
[edit | edit source]Ang hisgot puydeng punglihok, punglihok, o kaha pangmatang. Walay nag-ubay niini nga tigpaila. Kon isumpay ang gihisgotan sa hisgot, usa na kini ka padayag.
Pananglitan:
| puti + ang tawo | Puti ang tawo. |
| gwapa + ang babaye | Gwapa ang babaye. |
| itom + ang bata | Itom ang bata. |
| maestro + ang lalaki | Maestro ang lalaki. |
| barog + ang maestro | Barog ang maestro. |
| itom + ang iro | Itom ang iro. |
| puti + ang iring | Puti ang iring. |
| asul + ang balay | Asul ang balay. |
| babaye + si Agnes | Babaye si Agnes. |
| bata + si Mario | Bata si Mario. |
| iro + si Jose | Iro si Jose. |
| maestro + si Tatay | Maestro si Tatay. |
| gwapa + si Nanay | Gwapa si Nanay. |
| lingkod + si Inday | Lingkod si Inday. |
Langgikit ug Punglihok
[edit | edit source]Ang punglihok nga walay langgikit usa ka sugo. Kapuslan lang kini isip tinuod nga punglihok kon sumpayan og langgikit sa lihok. Duha ra ka aspeto ang langgikit sa lihok - talihimo ug talihuman.
Talihimo ang aspeto - kon plano pa lang ug wala pa masugdi o kaha nasugdan na apan giplanong kanunayan og subli.
Talihuman ang aspeto - kon nasugdan na kini ug gipaabot na lang ang pagkahuman o kaha nahuman na.
Lihok nga Tinuyo
[edit | edit source]Ang mga lihok nga tinuyo sumpayan sa langgikit nga mo- kon talihimo kini ug mi- kon talihuman kini.
Pananglitan:
| Gupulong | Talihimo | Talihuman | Sanglitanang Padayag |
|---|---|---|---|
| barog | mobarog | mibarog | Mobarog/mibarog ang maestro. |
| lingkod | molingkod | milingkod | Molingkod/milingkod si Inday. |
| higda | mohigda | mihigda | Mohigda/mihigda si Tatay. |
| kaon | mokaon | mikaon | Mokaon/mikaon ang bata. |
| inom | moinom | miinom | Moinom/miinom ang iro. |
Lihok sa Paglungtad
[edit | edit source]Ang mga lihok sa paglungtad sumpayan sa langgikit nga mag- kon talihimo kini ug nag- kon talihuman kini.
Pananglitan:
| Gupulong | Talihimo | Talihuman | Sanglitanang Padayag |
|---|---|---|---|
| barog | magbarog | nagbarog | Magbarog/nagbarog ang maestro. |
| lingkod | maglingkod | naglingkod | Maglingkod/naglingkod si Inday. |
| higda | maghigda | naghigda | Maghigda/naghigda si Tatay. |
| kaon | magkaon | nagkaon | Magkaon/nagkaon ang bata. |