Wt/alq/ANiCiNAPe
PROJET DE WIKITIONNAIRE ALGONQUIN -Idéalement faire un article individuel pour chaque mot en algonquin, peu importe le dialecte, qui comprendrait:
1.Traduction en français et en anglais (lié à leur article dans le Wikitionaire)
2.Variantes selon chaque communauté algonquienne qui se réfèrent l'unes à l'autre: Lac Simon, Pikogan, Kitigan Zibi, Kitcisakik, Winowe, diaspora en ville (ex: Senneterre) avec les prononciations individuelles
2. Analyse des mots racines ou mots reliés
3. Phrase exemple dans lequel ce mot peut être utilisé
Par exemple
8iTCiKi8e
Traduction
[edit | edit source]8iTCiKi8e: Nom animé, prononcé witjikiwe
Français
[edit | edit source]Anglais
[edit | edit source]Variantes
[edit | edit source]Lac Simon
[edit | edit source]wîdjikiyen = copain, frère ou soeur
Mots similaires
[edit | edit source]Phrase exemple
[edit | edit source]{Ni 8iTCiKi8e NiPA (mon frère ou ma soeur dort)}.
Liens externes
[edit | edit source]https://meta.wikimedia.org/wiki/Language_committee/Handbook_%28requesters%29
Ensuite, afin de faciliter la recherche des mots pour un francophone, le total du vocabulaire du Wikitionnaire serait mis sur un tableau récapitulatif séparé en catégories lexicales comme suit:
| ' | FRANCAIS | PIKOGAN | PRONONCIATION/ Notes | LAC SIMON | PRONONCIATION/ Notes | KITIGAN ZIBI | PRONONCIATION/ Notes |
| Titres/Rôles | |||||||
| grand mère | KiTCi MAMA | Kukum | Cou-coum | ||||
| ma grand-mère | Ni KiTCi MAMAM | Ni Kukum | Ni-kou-koum | ||||
| grand père | KiTCi PAPA | Mushum | Mushum | ||||
| mon grand-père | Ni KiTCi PAPAM | Ni Mushum | Ni-mou-shoum | ||||
| parents | onijiijon | ||||||
| père | Papa / dada | ||||||
| mon père | ni papam | ni pApAm | |||||
| maman | Mama / tcodjo | Tshou-djou | |||||
| ma mère | ni mamam | ni MaMam | |||||
| bébé | tcidjic | Tshi-dji | |||||
| mon bébé | ^i Tci Tci(Ci)M | ni tshi-tshi-shim? | |||||
| dirigeant | KACKA | ||||||
| chef | OkiMA | ||||||
| fossoyeur | MO^eKe8i^^i | ||||||
| géant | missabe | ||||||
| enfants | abenodjish: | ||||||
| mon enfant | NiT Api^OTCi(Ci)M | Nit-abeno-tshi-djim? | |||||
| dame | iK8e | iqwé | |||||
| fille | iK8eSeS | ikwesis: | |||||
| ma fille (copine) | NiT iK8eSeSiM | ||||||
| ma fille (l'enfant) | Ni TA^iS | ni danis | |||||
| Fils / garçon | OCKi^A8eS | Osh-kinawes | |||||
| mon garçon | NiT OCKi^A8eSiM | ||||||
| fils | kwiziss | ||||||
| mon fils | Ni K8iSiS | ni kwi zis | |||||
| jeune homme | OCKi^A8e | Osh-ki-noué | |||||
| homme | ^Ape | nabé | |||||
| vieillard | COMiS | Sho-mis | |||||
| famille, proche | widji kien: | ||||||
| ami | 8iTCi8AKA^ | widji wagan | |||||
| ta grande sœur | ki mises | ||||||
| sœur | 8iTCiKi8e | nimish | |||||
| frère | 8iTCiKi8e | Nikaaniss: grand frère | |||||
| Mon petit frère/sœur | ni cimec | Nishimej | |||||
| Québécois-AmérEuropéen | 8eMiTiKoCi | Tshikoji | |||||
| Verbes | |||||||
| aimer (je t') | KiSAKii^ | Ki zakiin | |||||
| pleurer | MA8i | Maawè | |||||
| rire | PAPi | Paapè | |||||
| être beau | MiN8ACiN | ||||||
| être capable | KACKiTON | kash kitoun | |||||
| être fatigué | AieKOSi | nit aiékosi nan (je suis fatiguée) | |||||
| être mort | NiPO | ||||||
| être fâché | KiCi8ASi | kishiwazi | |||||
| être mécontent | MATCeNTASiN | ||||||
| être triste | ANeMenTAN | ||||||
| être marié | NiPAWi | nibawè | |||||
| être pâli | ApiSi | apissi | |||||
| être rapetissé | AKACi^OCA8A^ | agacinoja8an | |||||
| être glacé | MACK8AKOTCi | ||||||
| être ensemble | 8iTCi8a | relié au mot AMI | |||||
| être gros | MiTiTONAN | ||||||
| être obèse | ATCiPONAN | ||||||
| être « goûteux » | pOKOSi | ||||||
| aller | iCA | ija | |||||
| venir | PiCA | ||||||
| retourner (impératif) | PiKi8e(N) | retourner à la maison | |||||
| partir | MATCA | madja | |||||
| marcher | PiMOSe | pimose | |||||
| ramer | MAK8ACi8e | ||||||
| voler | PiMise | Pi-miss-è | |||||
| venir s'asseoir (il) | PiAPi | piabi | |||||
| danser | ^iMi | Ni-mi | |||||
| Entre! | PiTiKeN | pidigin | |||||
| Abandonner | pakitinitiso | ||||||
| il faut | PA^iMA | ||||||
| Écoute! | Ma / NTOTAN | ||||||
| Regarde par ici (impératif) | PiTCiNAPiN | tourne ta face vers moi | |||||
| Donne moi un baiser | OTCiMiCi^ | ||||||
| Donne moi | PiTON | pidoun | |||||
| Tiens! | AHO | Ho | |||||
| Nourris-moi | ACAMiCiK | ||||||
| Tasse toi! | A8ACiC | « toddler » en montagnais | |||||
| habille toi | 8A8ePiSO(^) | wawepizun | |||||
| déshabille toi | KiTCiKO^À^ | Kijikonan | |||||
| assieds toi | APi^ | abinn | |||||
| lève toi | 8anickan | Wa-nish-kan | |||||
| Se lever debout | pazigwi | ||||||
| couche toi | ka8itan | ||||||
| sonner (ça) | mat8esin | Mad-wé-sin | |||||
| voir (je) | 8APAMA | waban? Wabi? (3e pers) | |||||
| briser | PiKOPiTON | Pigou-bidoun | |||||
| donner | PiTO^ | Pitoon | |||||
| guérir | kigewin | ||||||
| apporter (il) | matci8iton | ||||||
| jeter | 8ePiNAN | wèbinan | |||||
| dégeler | APA8iSO | Apa-wiso (la grenouille) | |||||
| fondre | ^iKiSO | ||||||
| compter | AkiTASO | Agi-dasso | |||||
| écrire | OciPiiKe | Oji-bii-gké | |||||
| savoir | KiKeNTAN | kikendan | |||||
| Enseigner (école) | KiKiNOAMAKe | kinoa magke | |||||
| grogner | ^OTAKOSi | Noda-kozi | |||||
| japper | MAMiKi^e | mamigkine | |||||
| croire | TeP8eTAN | tèbwè dan | |||||
| chanter | ^iKAMO | Nigueuh-mo | |||||
| parler | AniM8e | Ani-mwé | |||||
| jouer | OTAMi^O | Oda-Mine-O | |||||
| faire | kedoudan | ||||||
| Arrêter, retenir | TAKO^i8e | Ta-koni-wè | |||||
| chasser | A^Oki | An-o-ki ANIKINI chasseur LS | |||||
| aider | 8idoko | ANOUKI demander LS, ANIKITO aidant LS | |||||
| construire | ojiton | ||||||
| pêcher | K8ACK8e^APi | Kwash-qwé-nabi | |||||
| cuisiner | TciPAK8e | Tji-bakwe | |||||
| laver la vaisselle | KiSi^AKA^e | Kizi-nageuh-nè | |||||
| laver son visage | KiSiAPi | kiséabi | |||||
| laver les mains (impératif) | KiSiNTCi(N) | kisinji | |||||
| cultiver | KiTiKe | Ki-ti-gké | |||||
| boire (bois) | Mi^iK8e(^) | mini kwen | |||||
| manger (mange) | 8iSi^i(^) | wissinin | |||||
| goûter | KOTCiPiTAN | Koudji-pidän | |||||
| dormir (dors) | nipa(n) | Né-ba | |||||
| aller aux toilettes | misi | ||||||
| travailler (Travaille!) | MiKiMO(N) | Mi-ki-mo | |||||
| vendre | ATA8e | Add-a-wè | |||||
| acheter | OTAPi^iKe | ||||||
| vouloir obtenir | NATA8eNiTAN | ||||||
| choisir | O^APATA^ | onabadan | |||||
| essayer (un vêtement) | KOTCiCKAMA^ | kodjickaman | |||||
| Adjectifs | |||||||
| gros, grand, bcp | KiTCi | ||||||
| nouveau | OCKi | ||||||
| comme, pareil, tel quel | (Mi)MAiA | ||||||
| blanc | 8APA | ||||||
| bleu | 8AK8i OCA8ACK8A | Ciel + ojawackwa | |||||
| vert | MiCACKO OCA8ACK8A | mijashko ojawackwa | |||||
| Brun-jaune | OSA8A mimaia x | ozawa OSA8iSi (animé) | |||||
| noir | MAKATe8A | makadèwa MAKATe8iSi (animé) | |||||
| rouge (rose) | (ApiSi) MiSK8A | sang? | |||||
| Adverbes, Conjonctions | |||||||
| Peut-être | Ne8ATC | ne watch | |||||
| par contre | PeKiC | ||||||
| mais | A^eC | ||||||
| Lorsque, quand | E | è | |||||
| C'est ainsi, Comme ça | MeKATA | meka da | |||||
| malgré | misawatc | ||||||
| un peu | PAKi | paki | |||||
| très peu | KiTCi PAKi | ||||||
| bcp | MA^e | ||||||
| très beaucoup | KiTCi MANe | ||||||
| énormément | TeTAKO | ||||||
| rien | Ka8i^ ^iKOT | kawin nigot (kon nigot) | |||||
| Aujourd'hui /maintenant | NOKOM | nogum (desh?) | |||||
| hier | O^AKO | ||||||
| demain | 8APAK/8abanig | ||||||
| Avant-hier | A8AS ONAKO | ||||||
| Avant | APOAMACi | abomesh | |||||
| Après demain | A8AS 8APAK | ||||||
| Présentement (elle était déjà) | ACA | aja | |||||
| ensuite | KeKAPiTC TAC | kegapitj dash (relié à Anapitch?) | |||||
| encore | mina8atc | ||||||
| Jadis (il y a longtemps) | 8eCKATC | weshkatch | |||||
| toujours | APANiKOTC | ||||||
| jamais | KA8iKAT | ||||||
| souvent | MOCAK | ||||||
| partout | TCAKi | ||||||
| ici | OOMA | O-u-ma | |||||
| Là-bas | 8eTi | wedi | |||||
| Là | iima | ||||||
| par là | I^eKe | ||||||
| proche | PeCOTC | pecodj | |||||
| loin | 8ASAK | wasag | |||||
| plus loin | ^A8iTC | ||||||
| dehors | AK8ATCiK | ak8atcig | |||||
| autour | 8ACAKAM | washagam | |||||
| au milieu | ^e^A8iTC | ||||||
| À côté | OpiMe^A | ||||||
| En avant | ^iKA^ | nigan | |||||
| En arrière | OTAKA^AK | odakanag | |||||
| sur le mur | ASAMiSAKAK | asamisagag | |||||
| au sous-sol | A^AMiSAKAK | anamisakag | |||||
| Dans | PiTiKAMiK | pidikamig | |||||
| En dedans (en dessous?) | A^AMiK | anamig | |||||
| En dessous | TCAPACiC | tshabashic | |||||
| sous | CeK8ATC | ||||||
| sur | 8AK8iTC | wagwitc (ciel = wakwi) | |||||
| en haut | iCPiMiK | icpimig | |||||
| toi aussi | KeKi^ | ||||||
| moi aussi | kenin | ||||||
| c'est quoi? | WeKO^e^ | wegunen: | |||||
| C'est qui? | A8eNeN AA | awè nen | |||||
| Qu'est-ce qu'il y a? | A^eK | ||||||
| Combien? | A^iKiK | anigik | |||||
| Quoi? Comment? Où? | Ati | Adi | |||||
| Quand? À quel moment? | ANA PiTC | Ana-pitch | |||||
| Comment ça? | A^TAC | An dash | |||||
| Pourquoi? | AC8i^i | Ash winé | |||||
| Salutations/ Expressions | |||||||
| allo | k8e | Kwé | |||||
| merci | MiK8eTC | Migwetch: | |||||
| Ok-bye | AOTE | ahw-de | |||||
| non | KA8iN | ka-win | |||||
| oui | Ee | ||||||
| D'accord | MANe | Le dire vite | |||||
| Aweye! | a8isa | Ah-wi-sa | |||||
| Chut! Silence! Doucement! | PeKATC | pecadj | |||||
| Pas encore! Ça fera! | 8eSATA | wesada | |||||
| Laisse faire! / Jusqu'à | A8AS | ||||||
| Pas trop vite! | KeCK | ||||||
| Vite dépêche toi! | 8ibatc | ||||||
| Attention! | AK8A | ||||||
| Nom | |||||||
| vérité | TeP8e | ||||||
| gloire | IC Pe^TA GOSi | ||||||
| éternel | Kagigé | ||||||
| integrité - fondé | suki gab8en | ||||||
| difficultés | sanagisiwin | ||||||
| rumeur | Mekudamak | ||||||
| miracle | Mamada witotamowin | ||||||
| nouvelle naissance | ocki NTAOGiTC | ||||||
| Nom (ton) | Ki8iSO^ | ki wizen | |||||
| fantôme | KoKOCi | petit monstre | |||||
| Fée-lutin | MeMeK8ACi | ||||||
| Croix-crucifix | tcipaiatik | ||||||
| cadeau | jowinjagan | ||||||
| argent | CO^iA | ||||||
| porte bébé | TiKi^AKA^ | ||||||
| souliers | MAKiSi^A^ | ||||||
| rame | AP8i | ||||||
| chapeau | ACTOTi^ | ashtodin | |||||
| chemise | PAPAKi8A^ | ||||||
| cuillère | eMiK8ANeS | ||||||
| ciseaux | TAKOKOMA^ | ||||||
| fronde- sling shot | 8epinack8an | ||||||
| assiette | O^AKA^ | ||||||
| aube | Pidaban / piwasea | ||||||
| lever du soleil | moshkaam | ||||||
| matin | ceba | sheba | |||||
| matin pour situer une action | ka kicepa 8acik | kadejeboshek | |||||
| matin | 8APe^ | Wa-ben | |||||
| nuit | TiPiKA^ | tibikan | |||||
| soir | onak8icin | ||||||
| coucher soleil | pagishimun | ||||||
| Dimanche | Manatcitakani8an | manatci tagani 8an | |||||
| Lundi | Ockikicikan | oshki kijigan | |||||
| Mardi | Nicokacik8akan | nijo gacikwagan | |||||
| Mercredi | apita8ise | joseph-kijigan | |||||
| Jeudi | niokacikwakan | Niw kacikwagan | |||||
| Vendredi | Tcipaiatikokicikan | tshipaiatik okicigan | |||||
| Samedi | Manikicikan | Mani kijigan | |||||
| hiver | PiPO^ | biboon | |||||
| pré-printemps | SiK8AN | ||||||
| printemps | MiNOKAMiN | ||||||
| été | NiPiN | Pousse-bourgeon | |||||
| automne | TAK8AKiN | ||||||
| pré-hivers | PiTCiPiPON | ||||||
| Janvier | kenositc kisis | mois le plus long | |||||
| Février | Akakotcic kisis | mois de la marmotte | |||||
| Mars | Niki kisis | mois de la fonte | |||||
| Avril | Ka8asikototc kisis | mois de la croûte reluisante | |||||
| Mai | 8apik8an kisis | mois de floraison | |||||
| Juin | oteimin kisis | mois des fraises | |||||
| Juillet | miskomin kisis | mois des framboises | |||||
| Août | otatakakomin kisis | mois des fruits murs | |||||
| Septembre | kakone kisis | feuilles aux couleurs de feu | |||||
| Octobre | namekos kisis | mois de la truite | |||||
| Novembre | atikamek kisis | mois de la corégone | |||||
| Décembre | pitcipipon kisis | mois du début de l'hiver | |||||
| animaux | A8eSiSAK | ||||||
| pie | K8iK8iCi | kwi gwi shi | |||||
| hibou | KOKOKOO | ||||||
| corneille | KAKAKi | ||||||
| poulet | pakakwan | ||||||
| perdrix | pine | pinè | |||||
| oiseau | pinecic | ||||||
| aigle | mikisi | ||||||
| poule | pakakon | ||||||
| canard | CiCiP | ||||||
| lièvre | 8APOS | ||||||
| castor | AmiK | amik | |||||
| orignal | mos | moose | |||||
| vache | MiCTOS | ||||||
| ours | MAK8A | makwa | |||||
| chien | ANiMOC | animoshe | |||||
| chat | POCi | pijiou (Lac-Simon)=chat sauvage Pikogan | |||||
| grenouille | OMAKAKi | omokaki | |||||
| crapaud (tachée) | Piipikomakaki | piibikou makaki | |||||
| maringouin | sakime | ||||||
| papillon | MeMeKO | memego | |||||
| nez | OCAKWA^ | ashagwan | |||||
| œil | OCKiCiK | oshkijik | |||||
| tête | OCTiK8A^ | oshtigwan | |||||
| oreille | OTA8AK | otawag | |||||
| main | O^iTCi | onidji | |||||
| pied(s) | OsiT(AN) | ozidan | |||||
| bouche | OTO^ | oudoun | |||||
| squelette | TciPAi | ||||||
| maison (à ma) | Ni MiKi8AMiKAK | ni migiwam ikak | |||||
| l'église | AiAMieMiKi8AM | ayamye migiwam | |||||
| école | KiKiNoAMATiMiKi8AM | Kikinoamadi migiwam | |||||
| hopital | AKOSi MiKi8AM | ||||||
| banque | Co^iAMiKi8AM | ||||||
| restaurant | 8iSiNiMiKi8AM | ||||||
| bureau poste/ Biblio | MASiNAiKANiMiKi8AM | ||||||
| bureau-Conseil Bande | OciPiikKeMiKi8AM | ||||||
| pharmacie/ Clinique | MACKiKi8iNiMiKi8AM | ||||||
| prison-Poste police | TaKoONi8e8iNiMiKi8AM | ||||||
| palais de justice | TiPAKONiKe8iKi8AM | ||||||
| maison de jeu | OTAMiNoMiKi8AM | ||||||
| garage | oTAPANeSi8iKi8AM | ||||||
| salon funéraire | TiPAiMiKi8AM | maison de squelettes | |||||
| loyer | A8iASONiMiKi8AM | maison empruntée | |||||
| remise | ATASONiKi8AM | maison de rangement | |||||
| niche à chien | AniMOCiKi8AM | ||||||
| toilettes-Bécosses | MiSi8iKi8AM | ||||||
| cabane en bois rond | MiSATiKOKi8AM | ||||||
| chemin | Mikana | ||||||
| dans le bois, forêt | ^OPiMiK | no pimik | |||||
| arbre | MiTiK | ||||||
| sapin | CiKOPi | ||||||
| epinette | SeSSeKATAK | sesejatuj=planche d'épinette | |||||
| feuilles | NiPiCAN | ||||||
| pierre | asinni | ||||||
| fleurs | 8APiK8ANiN | ||||||
| herbe | MiCACKO | mijacko | |||||
| rivière | sipi | zibi | |||||
| lac | sakaikan | ||||||
| embouchure | sakik | ||||||
| terre | Aki | ||||||
| ciel | 8AK8i | ||||||
| neige | KO^ | ||||||
| neige qui cale | sakadja | ||||||
| soleil/ saison | kisis | ||||||
| aurore boréale | 8atea acitc? | ||||||
| arc en ciel | wigobisan | ||||||
| Repère – balise | KiKAiKA^ | kigeui gan | |||||
| canot | TciMa^ | Tshi-man | |||||
| raquette(s) | AkiM(AK) | ||||||
| voiture | OTAPA^ | odaban | |||||
| ambulance | AKOSiotapan | ||||||
| autobus scolaire | KiKi^OAMATiotapan | ||||||
| camion pompier | ATA8eiKA^otapan | ATAweigan odaban | |||||
| train | iCKOTEotapan | ||||||
| camion citerne | AkiMiTeAotapan | Gas + voiture | |||||
| tracteur | KOKOotapan | monstre= kokoci | |||||
| motocyclette | PAPAKi^eotapan | Sautrelle + voiture | |||||
| bicyclette | CACACAKiotapan | Pédale + voiture | |||||
| char de police | TAKO^i8e8i^iotapan | ||||||
| roulotte de patates frites | Opi^iKA^iotapan | ||||||
| char d'assaut | CiMAKA^iCiotapan | Soldat + voiture | |||||
| camion de déménagement | ATCiKeotapan | Déménager = adjiké | |||||
| Purolator-camion de poste | MASi^AiKA^iotapan | ||||||
| corbillard | TciPAiotapan | ||||||
| voiture des mariés-limousine? | NiPA8iotapan | ||||||
| La Sarre | MaTANAKA | ||||||
| gateau à la poche | KACKAPiTCiKAN | kackapidjikan | |||||
| banik | PAK8eCiKAN | pakwèjigan | |||||
| biscuits | PAK8eCiKANeS | ||||||
| pain | OPiSiKAN | obizigan | |||||
| pâté | tcibate | ||||||
| Toast(s) | KAPiSiKAN(AK) | kapizigan | |||||
| crêpes | KASASOTC | kasasoueuch | |||||
| œuf(s) | 8A8 (A^) | ||||||
| bacon (cochon sec) | PATe KOKOC | ||||||
| porc | KOKOC | ||||||
| viandes | 8iAS | ||||||
| viande nerveuse-raide | winashkiwé | ||||||
| poisson | KiKOS | ||||||
| riz | 8APA^OMi^AK | ||||||
| fraises | OteiMi^A^ | ||||||
| patate | opini | Patak | |||||
| tomate | TOMATO | ||||||
| carottes | OKATAK | wabos mijin | |||||
| oignon | CiKAKOMisi | ||||||
| pomme | 8APiMiN | wabimin | |||||
| bonbon | SiT8iS (animé) | Si-o-dis | |||||
| poivre | KiP8AP | kibwap | |||||
| sauce, bouillon, soupe | (N)APOPi | abobi | |||||
| eau | NiPi | ||||||
| lait | TCOTCOCiNAPO | djodjocinabo | |||||
| jus de pommes | 8APiMiNAPO | (TCOS pour jus générique) | |||||
| vin | COMiNAPO | cominabo | |||||
| thé | NiPiCABO | nibicabo | |||||
| liqueur | Ci8APO | shiwabo | |||||
| spiritueux | iCKOTe8APO | ishkotéwabo | |||||
| bière | CiKOPi8APO | cikopiwabo | |||||
| repas | megucan | ||||||
| urine | tjtji | ||||||
| selle | mo | ||||||
| latrine | akekockic | ||||||
| Pronoms | |||||||
| Quelque chose | KeKO^ | Ke-koun | |||||
| Toute la gang | KAKi^AKOTC | Ka-ki-nagoutch | |||||
| toi aussi | KeKi^ | ||||||
| Je | Ni / NiN | Ni | |||||
| Tu | Ki/ KiN | Ki | |||||
| Il | 8iN | O | |||||
| Nous (exclusif) | NiNa8iT | Ni | |||||
| Nous (inclusif) | KiNa8iT | Ki | |||||
| Vous | KiNa8A | Ki | |||||
| Ils | 8iNa8a | O | |||||
| Nombres | |||||||
| 1 | PeCiK | pejik/ béjik | |||||
| 2 | ^iCi^ | ||||||
| 3 | ^iSi^ | ||||||
| 4 | ^i8i^ | ||||||
| 5 | ^A^A^ | ||||||
| 6 | ^iKOT8ATCi^ | nigotaosi | |||||
| 7 | ^iC8ATCi^ | nijoasin | |||||
| 8 | ^iA^e^i8i^ | nishaousi | |||||
| 9 | CAKiTATCi^ | ||||||
| 10 | MiTATCi^ | ||||||
| chiffres en haut de dix | MeTaTCa ACiTC | medatcha + ashéj | |||||