Wp/yua/Panucho
Le panucho' jump'éel jaanal k'ajo'olta'an jach ma'alob ti' u Peninsula Yucatán. Le panucho' ku beeta'al yéetel jun wáal waajil ixi'im pak'achkabta'an tu'ux ku beeta'al ti' jump'éel chan jool tu jáalik le waajo' tia'al u bu'ut'ul ti' le tsajbij bu'ulilo'. le ken ts'o'okoke' ku tsa'ajal ich aceite wa máantekaj k'éek'en, k'a'abet u p'áatal susulkil wa oop', je'el bix ki' ta chi'e', ba'ale' ti' u noj lu'umil Kaampech', jejeláas ojelta'an bix le panucho, ku maak'áanta'al je'ex bix k'ajota'an wey Yucatane' ku k'aabatik salbut'.
Ba'ax ku bisik:
[edit | edit source]- Jun wáal waaj
- Tsajbi bu'ul
- Aceite wa manteca k'éek'en
- Bak' (kaax,k'éek'en ichil u jejeláas bix ku beeta'ale')
- Lechuga
- Chak kukut
- P'aak
- Oom
- K'utbil p'aak wa chen p'ap'ayta'an
- K'utbil iik
Panuchos yéetel salbutes
Bix u beeta'al:
[edit | edit source]Yáaxile' ti' u waajil le panucho' (pak'achbil waaj) ku bu'ut'ul le tsajbi bu'ulo', ts'o'okole' ku tsa'ajal ich jump'íit aceite wa manteca k'a'abet u p'áatal susulkij wa oop', le ken ts'o'okoke' ku pa'atal u síistal, k'a'abet u tsela'al yéetel jump'éel xoot' ju'un u aceite wa u mantecai yaan yóok'ol. ken ts'o'okok le je'ela' je'el u páajtal a ts'aik yook'ol le ba'ax máas ki' ta' chi'e'. Ba'ale' le ba'axo'ob suuk u bisik jump'éel panuchoe' leti' yáax jump'éel u chan xéet lechuga, ts'o'okole' ku ts'a'abal bak'( le ba'ax bak' a k'áate' wa yáanteche'); je'el u pajtal a ts'aik ya'ab tie' wa chen jumpíite', ku ts'áabal p'ap'ay xoota'an kukut (le je'ela' ts'ambil, che'eche' wa chaka'an),ts'ama'an yéetel limon wa pak'áal, ts'o'oke' ku ts'áabal u xéetel p'aaki'l wa k'utbil p'aak, jun xéet' oom yéetel wa ki' ta' chie' ka ts'áaik u k'utbil iik.