Wp/yua/Píibil k'éek'en
Píibil k'éek'en (ich káastlan t'aan: cochinita pibil), jump'éel janal suuk u beeta'al ti’ u petenil Yucatán, jump'éel janal jach máan ki’, tuláakal máak beetik, suuk u beeta'al ti’ k'iimbesaj je'el bix oka', ts'o'okol beel, jéets' meek' yéetel ti' uláak k'iimbesajo'ob.
Ku beeta’al yéetel u bak'el k'éek'en, ku xa'ak'ta'al yéetel k'uxub/kiwi', ts'o'okole' ku pi’ixil yéetel u le' ja'as, ku ts'ooke' ku mu'uka'al ich lu'um.
Ba'ax ku bisik
[edit | edit source]- U le' ja'as
- Bak'
- K'uxub/kiwi'
- Ta'ab (máax ken u chaakale' leti' ken u yil buka'aj ken u ts'a'e)
- Xa'ak'
- Kukut (morada)
- Iik
- Su'uts' pak'áal
Bix u beeta'al
[edit | edit source]
K'a’abet jump'éel piib ichlu'um, uti'al le je'ela' ku páanal le lu'umo' uti'al u u mu'ukul le janal ku ts'aabil ichilo', u taamile' yaan u yil buka'aj nojochil le nu'ukul tu'ux yaan le janal ku mukbilo', beeyxan yaan u meyaj si', tuunich, u le' ja'as, beek, ja'abin. le u ts'ook ba'alo'oba' lekéen mu'ukuke' ku meyaj uti'al u ts'aabal yóok'ol, ts'o'okol ku mu'ukul yéetel lu'um.
kuum, tu taamile'jumpéel yaan u ts'abaj u le' ja'as, ts'o'okole' ka ts'áaik le bak'o', yaan u xa'ak’ta'al yéetel le chak xa'ak'o'. Yaan máaxo'obe’ ku ts'áaiko'ob tsaats.
Le píibil k'éek'eno' ku janta'al yéetel kukut, ku ts'amaj yéetel su'uts' pak'áal yéetel iik. Je’el u páajtal u janta’al u táacoile’ wa u tóorta.
Bix u cha'akal
[edit | edit source]Jump'éel piib ichlu'um, uti'al le je'ela' ku páanal le lu'umo' uti'al u u mu'ukul le janal ku ts'aabil ichilo', u taamile' yaan u yil buka'aj nojochil le nu'ukul tu'ux yaan le janal ku mukbilo', beeyxan yaan u meyaj si', tuunich, u le' ja'as, beek, ja'abin. le u ts'ook ba'alo'oba' lekéen mu'ukuke' ku meyaj uti'al u ts'aabal yóok'ol, ts'o'okol ku mu'ukul yéetel lu'um.
Uláak'e' ku cha'akal yóok'ol k'áak', uti'al le je'ela' ku ts'aabal ichil jump'éel kuum lekéen ts'o'okok u ts'aabal u xa'ak'il, ku ts'aabla u ja'il, ts'o'okol ku ts'aabal u máak uti'al u bin u tajal.