Wp/yua/Miis
| Miis
| |
 | |
| Ch'i'ibalil | Animalia |
| Filo | Chordata |
| Clase | Mammalia |
| Orden | Carnivora |
| Láak'tsilil | Felidae |
| Género | Felis |
| Jejeláasil | Felis silvestris |
Miis wa aalak’bil miis (Felis silvestris catus) juntúul chan ba’alche’ ku jaantik bak’. Miise’ ts’o’ok kex 9,500 ja’abo’ob aalak’ta’ak tumen wíinik. Le jejeláas t’aano’oba’ jach k’aóota’an ich latín vulgar "catus", ku ya’alal xane’ yaan k’áaxil miiso’ob ma’atech u yaalak’ta’al tumen k’o’oxtako’ob je’el bix le ku yaalak’talo’obo’ suukinsano’ob.
Lajka’atúul jejeláas u ch’íibalo’ob yaan, beey xan yaan k’olistako’obi’ yéetel xma’ u nejo’ob, tu jun síijnalo’ob, yaan xan jejejáas u boonilo’ob. Jo’ junk’áal jejeláas ba’alche’ob ku páajtal u chukik uti’al u tséentikuba. Beey xan le ba’alche’a’ ku ya’alale’ ku páajtal u ka’ansa’al jejeláas ba’alo’ob uti’al u kano’ob u beet xan le ba’alche’o’ uti’al u ketik bix u bisik ichil u kuxtal juntúul wíinik.
Le ba’alche’a’ ku t’aan yéetel éets’il, áakam, yéetel jejeláas bix u juum u yu’ubal u t’aano’ob, yéetel xan bix u péeksik u wíinkilal le ken áakamnak.
Le miiso’ ku tukla’al juntúul ba’alche’ africano (Felis silvestris lybica) ti’ u taal u ch’i’ibal. Chéen ba’axtune’ ichil uláak’ ch’i’ibale’ je’el u páatal u k’e’exele’—ku beeta’al xan—yéetel u láak’ ch’i’ibal Felis silvestres. Ku ya’alale’ ts’o’ok u xa’ak’ta’al u ch’i’ibal yéetel miis montés europeo. Le ikil u xa’ak’ta’al le ka’ap’éel ch’i’ibala’ uti’al u kanantik u jejeláasil u ch’íibalil ba’alche’ob. Jo’k’áal jejeláas k’áaba’ob tsol ts’íibtan u k’áaba’ jejelás ba’alche’ob ku beetiko’ob loob ti’ máak ti’ u Noj múuch’táambalil ikil u kanáanta’al yóok’ol kaab.
Beey xan, ku ya’alal ti’ uláak’ tuukul, ikil ts’o’ok u pa’atekúunsiko’ob ka’atúul ch’i’ibal je’el bix le k’áaxil miis ku k’áaba’intik F. silvestris; ti’ u ja’abilo’ob 1960 u jkanáanil ba’alche’ob Jean Mill tu beetaj jump’éel noj meyajil miiso’ob ti’ ka’ap’éel ch’i’ibal yaan ti’ob je’el bix le xch’upul miiso’ ku k’áaba’intik Prionalurus bengalensis, ka jo’op u yaantal u síijil uláak’ jejeláas ch’i’ibalo’ob ku k’áaba’aintik u miisil bengalil.
Miiso'ob.
Miis.
