Wp/yua/Kaan
| Kaan
| |
| Ch'i'ibalil | Animalia (Ba'alche') |
| Phylum | Chordata (K'uuch tuuch) |
| Classis | Sauropsida |
| Ordo | Squamata |
| Subordo | Serpentes |

Kaan
le kaana u kabae ooch kaan tu lu'mil yucatane, le kaana máa tsitsi'k kani le ti'e chen ku jasik yoo' mak, beey xáan ku jantik le kakas kanilo'ob.bey xaan ku kalantik le sii le mako'b te kaaxo'.
Le kaan
Le kaan yaan u k’áat jach nojoch ichil u tuukul máaya. Ma’ chéen juntúul ba’alche’, ba’ale’ junp’éel u ye’esajil ku ya’alaj u jo’osa’al kaan yéetel lu’um. Le nojoch kaan Kukulkán ku ya’alaj u k’áat chi’oba’ ichil kaan yéetel kab. Ichil Chichén Itzá, ichil le k’iin je’ex k’iin yéetel áak’ab ku jach junp’éel, ku yúuchul u wilik bix u bin u wíinklil le kaan ichil le múultuuno', junp’éel jach jats’uts meyaj máaya.
Le kaano’ob yaan ichil k’áax yéetel tu’ux ku kuxtalo’ob bey xan. Ku meyajo’ob ichil u lu’umil tumen ku kanáantik je’el ba’alo’ob. Ti’ le máak k’uchul, u k’ajóoltik le kaano’ob ku ts’áaik u páajtalil u na’at bix u yaantal u lu’um yéetel bix u yaakunaj le máaya’ob. Le ba’alo’ ma’ chéen u wilik, ba’ale’ u ka’ansajil.