Jump to content

Wp/yua/K'u'che'

From Wikimedia Incubator
< Wp | yua
Wp > yua > K'u'che'
K'u'che'

Ch'i'ibalil:
Jaats:
Clase:
Orden:
Láak'tsilil:
Género:
Jejeláasil:
C. odorata
L. 1753

Le k'u'che'o' (káastelan t'aan: cedro rojo, cedro colorado) junkúul che'. U científico k’aaba'e' Cedrela odorata.[1] Le je'ela' jach ti' u taal ti' América tropical, jach ya'ab máak kaláantik tumeen u che'ile' jach fiino ts'o'okole' chak u boonil, uláak' ba'ale' jach ki' u book.

Ba'ax u jela'anil ti' uláak' che'ob

[edit | edit source]
  • Le je'ela' ti' u taal ti' especie caducifolia (ku láaj báanal u le' tu k'iinilo'ob ke'el wa yaaxk'in) ts'o'okole' ku k'uchul u ka'analil tak 20 wa 35 metros.
  • U che'ile' jach sáal le ken xo'otok, séeb u meyajta'al ts'o'okole' yo'olal u booke' ma' tu yokol ik'elo'ob jaantik.
  • Tu noj lu'umil Méxicoe' ku jóok'ol tu'ux yaan clima tropical, je'el bix tu vertiente pácifico (Sinaloa yéetel Chiapas) je'el bix Golfo (tu lu'umil Tamaulipas tak tu peninsulai' Yucatán).

Ba'ax ti'al ku meyaj

[edit | edit source]
  • Ku meyaj uti'al u beeta'al jejeláas muebles uti'al otocho'ob, beyxan uti'al u beeta'al joonajo'ob, ch'eene'eb yéetel enchapados, le je'ela' yo'olal u jats'ulil yéetel u bixilil u che'il.
  • Ku meyaj uti'al u beeta'al u nu'ukulil tu'ux ku ts'a'abal chamal, jach ku meyaj tu'ux ku ts'a'abal le k'ajóoltan bey puros cubanos.

Bix u kalanil

[edit | edit source]

Le che' je'ela jach kaláanta'an tumeen jach ko'oj u che'il, le Instituto Nacional de Investigaciones Forestales, Agricolas y pecuarias (INIFAP), ku ya'alike' le che' je'ela' kaláanta'an tu lu'umil México ichil u normail oficial NOM-059-SEMARNAT-2010 ichil u jaatsil Sujeto a Protección Especial.

Tu'ux ch'a'abij

[edit | edit source]