Wp/yua/K'iin

Le k'iino' jump'éel eek' yaan tu sistemail k'lu'umil, ku júulik k'lu'umil; le je'ela' jach ka'abéet u ti'al u béeytaj u kuxtal tuláakal ba'al yóok'ol kaab. Le k'iino' leti' xan le eek' yaan maas naats' ti' k'lu'umilo'. Ku ts'áik sáasil yéetel k'iinam, lelo' ku meyajtik u paakatik le ja', ku ts'áik u yik'el yóok'ol kaab yéetel ku béeytal u meyaj le ja' su'utal (ciclo del agua).

Bey xan, u sáasilil jach ka'abéet ti' le che'obo', tumen ichil u sáasil ku béeytal u meyaj le fotosíntesis, tu'ux le che'obo' ku meentik u yóoxol yéetel u ts'áik oxígeno ti' tuláakal ba'al ku kuxtal.

Wa ma' yanak le k'iino', ma' páajtal u kuxtal le ba'alo'ob yóok'ol kaab, tumen ma' yanak sáasil, k'iinam, mix u yáanalil le kuxtal bey xan. Le k'iino' yaan tak tu tséel u kúuchil u sistemail k'lu'umil, beyxan u muuk' ku k'axik tuláakal planetao'ob tu pach.

U láak' ba'alo'ob ti' k'iin

- Le k'iino' jump'éel eek' ku léembal tu juunal.

- U juul le k'iino' le beetik u kuxtal tuláakal ba'al yóok'ol kaab.

- U chokojil le k'iino' leti' beetik u k'éexel le estaciones ti' jump'éel ja'abilo'

- U juul le k'iino' je'el u béeytal u beetik u yantal energia térmica utial u t'abik ba'alo'ob ku k'a'abéetkunsik corriente je'el bix focos, bombas de riego, aparatos electrodomesticos.