Jump to content

Wp/yua/Jarana

From Wikimedia Incubator
< Wp | yua
Wp > yua > Jarana
Yucatan

Jarana (ich kaastlán; jarana), u noj k'aayil u páax ich Yuukatan, Quintana Rooe' yeetel Kampeche'. Le jarana yucatecao’ jump’éel óok’ot yéetel jump’éel e’esajil juum ku taal tu Péetenil u lu’umil Yucatan, Mexico. Ichil diccionarioe’ u k’áat u ya’al líik’saj óol, ki’imak óol, u noj ki’imak óolalil u máakilo’ob le kaaja'. Tu k’iinilo’ob le coloniao’, tak tu noj ja’abilo’ob XVII yéetel XVIIIe', tu Péetenil u lu’umil Yucatáne', le kastelan máako’ob yéetel le criolloso’obo’ suuk u k’aas máanchi’itiko’ob chéen káajak u cha’anil le kaajo’obo’, “ sáam káajak le jaranao’”. Maaya kaaje’ ku na’at le je’ela’ bey táan u t’a’anal yo’olal juum ku pa’axal tu k’iinilo’on cha’ane’, bey tuno’ le t’aana’ bey tuláakal le juumilo’ob ku pa’axalo’. Bey túun úuchik u p’áatal u k’aaba’ u yóok’otil u lu’mil Yucatan yéetel le t’aan jaranao'.

Baile de Jarana Yucateca. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jarana_Yucateca.webm

Bix u yóok'osta'al

[edit | edit source]

Le jarana yucatecao' leti' jump'éel óok'otob u noj lu'umil Yucatán ku ki'imajkunsik u yóolil kaajal. Ku yóok'osta'al yéetel u nuup, yéetel péek wáa séeba'an u péeksik u yook máak yétel le ku ya'ala'al k’áat jump’éel k’ojom jach ki’imak óolal, bey suukil compáaso’ob 3/4 wa 6/8.

Le ko'olelo'obo' ku bisiko'ob le terno (xookbil chuuy) yéetel le wíiniko'obo' u nook'o'ob sak yéetel jump'éel p'óok yéetel Xtanja’il chak. Ichil le óok'oto' jach suuk jump'éel ba'ax ku k'aba'atiko'ob suertes je'el bix u machik u poolo'ob ma' lúubulo'ob.

Le óok'oto' ku beeta'al ti' le cha'ano'ob tu'ux je'el bix le vaqueríaso', ku ya'ala'al xa'ak'paja'an maya yéetel kastláan óok'ot. Bey le miatsil tu li'umil Yucataano'.