Wp/yua/Ixchéel

Ixchel

Ixkuj Ixchel, Isla Mujeres, Quintana Roo

Ixchel leti'e'. u yataan its'anmnaj ixkuj tial fertilidad.

Ixchéel (wa Ix Chel) jump'éel tu'ux jach k'ajóolta'an ichil u yo'osal le yumtsilo'ob maya. U k'aaba' yaan máaxo'ob ku ya'alik "X-Ko'os Arcoíris", ba'ale' u tuukulil mix táan u ts'o'okol u xookik tumen le aj xooko'ob. Le x-ko'olela' ku ts'áabal u yéetel u k'íinal u síijil paalal, u yáaxil kuxtal, u ts'ak, u chuuy, ja' yéetel u suttalilo'ob le lu'umo'. Tumen lelo', k'ajóolta'an bey u kanáantaj x-ko'olelo'ob, parteras yéetel aj chuuyo'ob.

Ichil le k'iinilo'ob Posclásico, Cozumel káajal jump'éel nojoch kúuchil tu'ux ku beetik u k'áat chi' ti' Ixchéel. Ya'ab x-ko'olelo'ob mayao'ob ku bino'ob ti' le kúuchilo' tu yo'osal u k'áatik ma'alob kuxtal, u síijil paalal yéetel u kanáantaj ichil u yáantal paal. Bey xan, ichil Isla Mujeres ts'o'ok u k'ubik ya'ab u wíinkililo'ob x-ko'olel ku yila'al u yéetel Ixchéel. Bejla'e', le aj xooko'ob táan u xookiko'ob u meyajil yéetel u ts'íibo'ob ichil le códices yéetel u meyajil arte maya, tumen jach ya'ab u jejeláas bix u yila'al.

Ixchéel ku ye'esik bix le maya yáaxo'ob tu ya'alajo'ob jach k'áat chi' ti' kuxtal, toj óolal, u síijil paalal yéetel le noj tuukul ku páajtal tu yóok'ol u suukil. Bejla'e', leti' jump'éel k'aaba' jach k'ajóolta'an ichil u kúultuuril maya yéetel ichil u xookil arqueología yéetel historia.