Wp/yua/Iikim
| Iikim
| |
 | |
| Ch'i'ibalil | Ba'alche |
| Filo | K'uuch tuuch |
| Clase | Ch'íich' |
| Orden | Jananeek'' |
| Láak'tsilil | Trogonidae |
- Káastlan t'aan: Lechuza, coruja.
Le lechuzae' jump'éel x'íik'in yik'el ku xik'nal ichil ak'ab. Le especie más k'ajóolta'ana' leti' Tyto alba, ku k'ajóolta'al tumen u ichil bey u p'óotil óol, u nojoch yicho'ob yéetel u xik'nal ma' uts'ik u juum. Ku kajtal ichil k'áaxo'ob, koolo'ob, lu'umo'ob yéetel tu'ux ku kajtal máako'ob. Ku jaantik chuuk, chan ba'alche'o'ob, chan x'íik'ino'ob, ch'íich'o'ob yéetel xikil kaab, tumen lelo' ku yáantik u ts'o'okol u ya'abtal le chan ba'alo'obo'.
Ichil le lu'umil Yucatáno', le lechuzae' jump'éel x'íik'in yaan u noj k'áat chi' ichil u k'uxtalil k'áax. Ku yila'al ichil k'áaxo'ob, koolo'ob, manglares yéetel kaajalo'ob. Ichil u suku'unil le máaya'obo', yaan ya'ab tsikbalo'ob tu yóok'ol le lechuzao'; ba'ale' tu yo'olal ciencia, leti' jump'éel x'íik'in ma'alob ku kanáantik u toj óolal le k'áaxo'obo' tumen ku jaantik chan ba'alo'ob ku ya'abtal. Tumen lelo', k'a'abéet u kanáanta'al yéetel ma' u yáaxk'asa'al.