Wp/yua/Chemax

U najil jala’achil kaaj

Che'ma'ax yaan jun kuchkabal ti' Yúukatan ichil Méxikooe', p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij.

Chemax leti’ u noj kaajil le méek’tánkaajil Chemax ti’ lak’inil Yucatán. U k’aaba’ ku taal ti’ le t’aano’ob maya che’ (che’ wa madero) yéetel ma’ax (mono), le ku ya’alik “u che’il ma’ax” wa “u maderoil ma’ax”. Le kaajo’ yaan tu yáax k’iino’ob, táanile’ u k’uchul le españoleso’ob, ka p’áatal ichil u lu’umil le Cupulo’ob.

U najil ku'j

U najil ku'j

Tu’ux síij Luis Rosado Vega, noj ajts’íib yéetel ajk’ay, u noj k’ajóolil Chemax yéetel Yucatán

Tu k’iino’ob le coloniao’, tu ja’abil 1549 ts’aab jump’éel encomienda te’ Chemax. Tu siglo XIX, le kaajo’ yaan ichil u tsikbalil le Guerra de Castas. Tu ja’abil 1918 ts’aab u noj kaajil le méek’tánkaajo’. Bejla’e’, le Chemaxeño’ob ku kanáantik u maya t’aan, u suukilo’ob, u pa’akal, kaab yéetel u wakaxil.

Beyxan te’ Chemax síij Luis Rosado Vega, noj ajk’ay yéetel ajts’íib, u noj k’ajóolil Chemax yéetel Yucatán.