Wp/yua/Chak bojonja'
Tu'ux ku taal
[edit | edit source]| Chak bojon ja' (Sáandiya)
| |
 | |
| Ch'i'ibalil | Plantae |
| Jaats | Magnoliophyta |
| Classis | Magnoliopsida |
| Ordo | Cucurbitales |
| Láak'tsilil | Cucurbitaceae |
| Genus | Citrullus |
| Jejeláasil | Citrullus lanatus |
Chak bojonja' (Citrullus lanatus)m, ku taal ti' Africa. Ku pa'ak'al ich óol tuláakal kaajo'ob yaan yóok'ol kaab, jump'éel nojoch pepónide.
Tu kaajajilo'ob Yucatane' yaan u tu'ux ku pa'ak'al je'el bix :
- ichkool
- Tu táankab naj Ba'ale' yaan ku ya'ala'al ti' bey u xa'akil janale', le je'el tuuna'u k'aat u ya'ale' yaan u chuukpesik ba'ax k'abéet uti'al u janal máak sáasamal.
Le ba'al je'ela' ku bin u yak'ilakil tu kaabal le nalo', le je'ela' ku múul meyaj bey u kanáantik ma' u seen tijil lelu'umo' tumen ma' tu jach pakta¿al tumen k'iin, yétel xan ya'ab juntéenele' ku ch'utak tu k'ab le nalo', le o'olal ku ya'ala'al bey u múuch meyajo'ob.
Tu petenil yucatane' ku k'abéetkunsa'al ti'al u beetal u síisis ja'il ti'al uk'bil; ku jaanta'al xan chéen beyo'.
Yaan kaajo'ob tu'ux ku jelpesa'al u túuts'il, ti'al u páajtal u yoksa'al ichil refrigerador.ila wil cradado chak bojo ja'
Tu'ux jóoksa'abi':
[edit | edit source]https://es.wikipedia.org/wiki/Citrullus_lanatus
