Tu lu’umil Yucatáne’ ku ya’alal ti’ pavo domesticoe’ úulum, xtuux, wa tso’. Tso’ uti'al u t’ana’al úulum xíib yéetel xtuux wa ch’úup.
Le úulumo’ ku tseenta’al uti’al u poloktal tumeem yaabkach máak ku kíinsik uti’al u jaantik tumeen ki’ u bak’el. U ye’el úulume’ ku jaanta’al, chéen ba’ale’ chéen jump’íit máako’ob jaantik, ma’ je’el bix le u bak’elo’. U k’iinil u seen jaanta’al úulum tu lu’umil le máako’ob kastlant’aano’obo’, u wináalil diciembre kan k’iimbesak u síijil chaan bil, ka’alikil tu’ux u miatsil anglosajonae’, ku jaanta’al le k’iin ku ts’áaiko’ob Níib óolal. U k’u’umel le úulumo’ ku k’abéetkunsa’al tumeen le azteca’aobo’ uti’al u beetiko’ob u jats’ulil u nook’o’ob. Le úulumo’ káaj u yaalak’ta’al ka’a káaj u kuxtal máak yóok’ol kaabe’, le u yaalak’ta’al le úulumo’ beetbilak tumeen máasewal máako’ob, kajlajo’ob tu mejen kajilo’ob México.
