| ভাষাৰ নাম | বক্তাৰ সংখ্যা | অৱস্থান | উপভাষা | শ্ৰেণীবিভাজন
|
| অসমীয়া | | | | ভাৰত-ইউৰোপীয়, ভাৰত-ইৰাণী, ভাৰত-আৰ্য্য, পূব অঞ্চল, বাংলা-অসমীয়া
|
| আৰাকানীয় | ২ লাখ | দক্ষিণ-পূৰ্ব বাংলাদেশ; পাৰ্বত্য চট্টগ্ৰাম | মাৰমা (পাহাৰী), ৰাখাইন (উপকূলীয়) | চীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, লোলো-বৰ্মী, বৰ্মী, দক্ষিণ বৰ্মী |
| আশো চীন | ১৪২২ (১৯৮১ জনগণনা) | পাৰ্বত্য চট্টগ্ৰাম | চট্টগ্ৰাম, লেমিয়ো, মিনবু, সাইংবাউন, সান্দোৱে, থায়েতমিয়ো | চীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, কুকি-চীন-নাগা, কুকি-চীন, দক্ষিণী, শো |
| উসুই | ৪ হাজাৰ | পাৰ্বত্য চট্টগ্ৰাম | | ইন্দো-ইউৰোপীয়, ইন্দো-ইৰানীয়, ইন্দো-আৰ্য, শ্ৰেণীকৰণ নাই |
| ৱাৰ | ১৬ হাজাৰ | উত্তৰ-পূৰ্ব বাংলাদেশত ভাৰতৰ সৈতে সীমান্তত | | অষ্ট্ৰো-এচীয়, মন-খমেৰ, উত্তৰ মন-খমেৰ, খাচীয় |
| ওঁৰাও / কুৰুখ/ কোংকণী | ১৬৫,৬৮৩ | ৰাজশাহী বিভাগ, মৌলভীবাজাৰ, হবিগঞ্জ, ঝিনাইদহ, কুষ্টিয়া, মাগুৰা | বৰাইল সাদৰি, নুৰপুৰ সাদৰি, উচাই সাদৰি, মকান টিলা সাদৰি | ইন্দো-ইউৰোপীয়, ইন্দো-ইৰানীয়, ইন্দো-আৰ্য, পূৰ্ব অঞ্চল, বিহাৰী |
| ককবৰক | ১ লাখ | | জামাতিয়া, নোয়াতিয়া, ৰিয়াং, হালাম, দেববৰ্ম | চীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, ঝিংপো-কোনিয়াক-বোডো, কোনিয়াক-বোডো-গাৰো, বড়ো-গাৰো, বড়ো |
| কুৰুখ | | | | দ্ৰাবিড়, উত্তৰ |
| কোচ | | | বানাই, হাৰিগায়া, সাতপাৰিয়া, তিনতেকিয়া, ওয়ানাং | চীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, ঝিংপো-কোনিয়াক-বোডো, কোনিয়াক-বড়ো-গাৰো, বোডো-গাৰো, কোচ |
| খুমি চীন | ১১৮৮ (১৯৮১ জনগণনা) | | খিমি, য়িন্দি, খামি, ন্গালা | চীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, কুকি-চীন-নাগা, কুকি-চীন, দক্ষিণী, খুমি |
| খাচী | | মৌলভীবাজাৰ, সিলেট, হবিগঞ্জ | খাচী (চেৰাপুঞ্জী), লিঙন্গাম | অষ্ট্ৰো-এচীয়, মন-খমেৰ, উত্তৰ মন-খমেৰ, খাসীয় |
| গাৰো | ১ লক্ষ | ময়মনসিংহ, টাংগাইল, শ্ৰীপুৰ, জামালপুৰ, নেত্ৰকোণা, সিলেট, ঢাকা | আবেং, আচিক | চীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, ঝিংপো-কোনিয়াক-বোডো, কোনিয়াক-বোডো-গাৰো, বোডো-গাৰো, গাৰো |
| চাক | ৫,৫০০ | আৰাকান নীল পাহাৰ, বান্দৰবান, ইত্যাদি | | নাই |
| চাকমা | ৩ লাখৰ অধিক | পাৰ্বত্য চট্টগ্ৰাম, চট্টগ্ৰাম শহৰ | ৬টি উপভাষা আছে | ইন্দো-ইউৰোপীয়, ইন্দো-ইৰানীয়, ইন্দো-আৰ্য, পূৰ্ব অঞ্চল, বাংলা-অসমীয়া |
| চাটগাঁইয়া | ১ কোটি ৪০ লাখ | চট্টগ্ৰাম বিভাগ ও আৰাকান ৰাজ্য | ৰোহিঙ্গা, চাকমা | ইন্দো-ইউৰোপীয়, ইন্দো-ইৰানীয়, ইন্দো-আৰ্য, পূৰ্ব অঞ্চল, বাংলা-অসমীয়া |
| তঞ্চঙ্গ্যা | ১৭,৬৯৫ | পাৰ্বত্য চট্টগ্ৰাম | | ইন্দো-ইউৰোপীয়, ইন্দো-ইৰানীয়, ইন্দো-আৰ্য, পূৰ্ব অঞ্চল, বাংলা-অসমীয়া |
| তিপ্পেৰা | ১ লাখ | পাৰ্বত্য চট্টগ্ৰাম | ৩৬টি উপভাষা | ইন্দো-ইউৰোপীয়, ইন্দো-ইৰানীয়, ইন্দো-আৰ্য, শ্ৰেণীকৰণ নেই |
| দাৰলং | ৯ হাজাৰ | | | চীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, কুকি-চীন-নাগা, কুকি-চীন, মধ্য |
| প্নাৰ | ৪ হাজাৰ | উত্তৰ-পূৰ্বে ভাৰতেৰ সাথে সীমান্তে; জাফলং, তামাবিল, জৈন্তাপুৰ | | অষ্ট্ৰো-এশীয়, মন-খমেৰ, উত্তৰ মন-খমেৰ, খাসীয় |
| পাংখু | ২২৭৮ (১৯৮১ জনগণনা) | বান্দৰবান, ৰাঙামাটি, খাগড়াছড়ি | | চীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, কুকি-চীন-নাগা, কুকি-চিন, মধ্য |
| ফালাম চীন | | | চোৰেই, জান্নিয়াত | চীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, কুকি-চীন-নাগা, কুকি-চীন, উত্তৰ |
| বৰ্মী | ৩ লাখ | মায়ানমাৰ সীমান্তে | বোমাং | চীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, লোলো-বৰ্মী, বৰ্মী, দক্ষিণ বৰ্মী |
| বাংলা | ২৬ কোটিৰ বেশি | | কেন্দ্ৰীয়, পশ্চিমী (খাৰিয়া ঠাৰ, মাল পাহাড়িয়া, সাৰাকি), দক্ষিণ-পশ্চিমী বাংলা, উত্তৰ বাংলা (কোচ, শ্ৰীপুৰী), ৰাজবংশী, বাহে, পূৰ্ব বাংলা (পূৰ্ব কেন্দ্ৰীয়, সিলেটি), হাইজং, দক্ষিণ-পূৰ্বী বাংলা (চাকমা), গাণ্ডা, ভাঙ্গা | ইন্দো-ইউৰোপীয়, ইন্দো-ইৰানীয়, ইন্দো-আৰ্য, পূৰ্ব অঞ্চল, বাংলা-অসমীয়া |
| বাৱম চীন | ৫,৭৩৩ (১৯৮১ জনগণনা) | পাৰ্বত্য চট্টগ্ৰাম | | চীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, কুকি-চীন-নাগা, কুকি-চীন, মধ্য |
| বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী | ৪০ হাজাৰ | | ৰাজাৰ গাং, মাদই গাং | ইন্দো-ইউৰোপীয়, ইন্দো-ইৰানীয়, ইন্দো-আৰ্য, পূৰ্ব অঞ্চল, বাংলা-অসমীয়া |
| ভাৰতীয় প্ৰতীকী ভাষা | | | | বধিৰসকলৰ প্ৰতীকী ভাষা |
| মুণ্ডাৰী | | | হাসাদা, লাতাৰ, নাগুৰি, কেৰা | অষ্ট্ৰো-এচীয়, মুণ্ডা, উত্তৰ মুণ্ডা, খেৰওয়াৰি, মুণ্ডাৰী |
| ম্ৰু/ম্ৰো | ৮০ হাজাৰ | পাৰ্বত্য চট্টগ্ৰামেৰ ২০০টি গ্ৰামে | | চীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, ম্ৰু |
| মিজো | ১ হাজাৰ | মিজো পাহাড়, চট্টগ্ৰাম, সিলেট | ৰালতে, দুলিয়েন, নগেলতে, মিজো, লে | চীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, কুকি-চিন-নাগা, কুকি-চিন, মধ্য |
| মেগাম | ৬,৮৭২ | উত্তৰ-পূৰ্ব বাংলাদেশ | | চীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, ঝিংপো-কোনিয়াক-বোডো, কোনিয়াক-বোডো-গাৰো, বোডো-গাৰো, গাৰো |
| মৈতৈ | ১৫ হাজাৰ | সিলেট | | চীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, মৈতৈ |
| ৰংপুৰী | ১.৫ কোটি | | বাহে | ইন্দো-ইউৰোপীয়, ইন্দো-ইৰানীয়, ইন্দো-আৰ্য, পূৰ্ব অঞ্চল, বাংলা-অসমীয়া |
| শেন্দু | ১ হাজাৰ | | | চীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, কুকি-চিন-নাগা, কুকি-চিন, দক্ষিণী, শো |
| চাঁওতালি | ১.৫ লাখ | কাৰমালি, কমৰি-সাঁওতালি, লোহাৰি-সাঁওতালি, পাহাৰীয়া, মাহালি মাঁঝি | | অষ্ট্ৰো-এচীয়, মুণ্ডা, উত্তৰ মুণ্ডা, খেৰৱাৰী, চাওতালী |
| ছিলেটী | ১ কোটি | সিলেট বিভাগ | | ইন্দো-ইউৰোপীয়, ইন্দো-ইৰানীয়, ইন্দো-আৰ্য, পূৰ্ব অঞ্চল, বাংলা-অসমীয়া |
| হাকা চীন | ১২৬৪ | | ক্লাংক্লাং, জোখুয়া, শোনশে | চীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, কুকি-চীন-নাগা, কুকি-চীন, মধ্য |
| হাজং | | | | ইন্দো-ইউৰোপীয়, ইন্দো-ইৰানীয়, ইন্দো-আৰ্য, পূৰ্ব অঞ্চল, বাংলা-অসমীয়া |
| হো | | | | অষ্ট্ৰো-এচীয়, মুণ্ডা, উত্তৰ মুণ্ডা, খেৰৱাৰী, মুণ্ডাৰী |
