Wp/kea/Mérka

Mérka (albes rafiridu kumó Mérkas) é un kontinenti lukalizóde na imisfériu osidental, ki ta stendedu sérka di 15 mil kilómetru na sintidu nórti-sul, désdi osianu Ártiku ti Kabu Horn. El é sugundu maiór kontinenti kónde konsideróde stenson tiritorial. Si strému orienti insular (non kontinental) sta na Gruelándia, na kabu Nordostrundingen, nkuantu strému osidenti sta na ilias Aleuta, tiritóri di Stadus Unidu di Mérka. Pa otu ladu, Mérka tene kabu Prispi di Galis, tánbi stadunidensi, na si strému kontinental osidental; i, na strému kontinantal oriental, pónta di Seixas, ki ta fase parti di stadu brazileru di Paraíba. Mérka tene dos grandi masa di dimenson kontinental, Mérka di Nórti i Mérka di Sul, ligóde pa istmu di Panamá, ki é kortóde pa Kanal di Panamá. Pa len di es divizons, tánbi ta rakonhisidu, na es kontinenti, rijons di Mérka Sentral i Mezomérka, ku bazi na kritéris jográfiku i kultural.
Kes sinku maiór país di kontinenti merkanu na stenson tiritorial, Kanadá, Stadus Unidu di Mérka, Brazil, Arjentina i Méxiku, ben ser tánbi kes ki tene maiór ikunumia di Mérka, i tudu es sta na mei di vinti prinsipal ikunumias di mundu. Ku un ária di 42 189 120 km² i un pupulason di un bilion di abitantis, Mérka ta kurusponde 8,3% di superfisi total di Téra, o 28,4% di téras imérsa, i 14% di pupulason di planéta. Situóde entri osianus Pasífiku i Atlántiku, na kontinenti merkanu ta nkluidu mar di Karibi i Gruelándia, ma pa razons stóriku i kultural, na el ka ta nkluidu Slándia.
Mérka tánbi konxedu pa spreson "Mundu Nobu", na un kontrasti ku Orafrázia (o Afrorázia, o Áfrika-Orázia), konsideróde "Mundu Bédju", i ku Osiania, txumadu di "Mundu Inda Más Nobu".
In-jeral, Mérka ta prizentadu na si tres divizon: Mérka di Nórti, Mérka Sentral i Mérka di Sul. Kuntudu, na kes país di anglufunia, pa nfluénsa di Stadus Unidu di Mérka, ta uzadu palabra "Mérkas" kuma raferénsa di kontinenti merkanu, ki es ka ta subidividi na tres parti, ma na dos: Mérka di Nórti i Mérka di Sul.
Mérka é formóde pa 35 stadus soberanu, tudu es ta fase parti di Organizason di Nasons Unidu:
- Aiti
- Antiga i Barbuda
- Arjentina
- Baamas
- Barbadus
- Bilizi
- Bulívia
- Brazil
- Djamaika
- Duminika
- Giana
- Granada
- Guatemala
- Ikuador
- Kanadá
- Kósta Riku
- Kuba
- Kulónbia
- Méxiku
- Nikaragu
- Onduras
- Panamá
- Paraguai
- Piru
- Rapúblika Duminikanu
- El Salvador
- Santa Lúsia
- Sanbisenti i Granadinas
- Sankristóban i Névis
- Stadus Unidu di Mérka
- Surinami
- Trinidadi i Tubagu
- Uruguai
- Venezuéla
- Xili
Mérka tánbi tene otus 25 tiritóriu ku klasifikason divérsu:
- Un país otónumu di Renu di Dinamarka: Gruelándia;
- Tres dipartamentu ultramarinu di Fransa: Giana Franséza, Guadalupi i Martinika;
- Tres kuletividadi ultramarinu di Fransa: Sanbartolomeu, Sanmartin, Sanpedru i Mikelon;
- Un tiritóriu dizabitadu di Fransa: Ilia di Paxon;
- Tres país konstituinti di País Baxu (tánbi konxedu kuma Olanda): Aruba, Kurasau, Sanmartin;
- Tres munisipalidadi spesial di País Baxu: Bonér, Santostáki, Saba;
- Oitu tiritóriu ultramarinu di Renu Unidu: Anguila, Bermudas, Ilias Jiórja di Sul i Sanduixi di Sul, Ilias Kaiman, Ilias Malvina, Ilias Virja Britániku, Munti Seradu, Ilias Turku i Kaikus;
- Dos tiritóriu ka nkorporadu di Stadus Unidus di Mérka: Ilias Virja di Stadus Unidu, Portu Riku;
- Un tiritóriu dizabitadu di Stadus Unidus di Mérka: Ilia Navasa.